We hope these families soon have a proper roof over their head, that they move to socially and legally acceptable livelihoods…

Mittal Patel visited devipujak families of Dahisrda village

 8 Devipujak families reside in Dahisrda village in Rajkot’s Paddhari in miserable living conditions. The jute and tarpaulin tucked together makeup as their house. VSSM’s Kanubhai and Chayaben visit them often once after they complained of functioning once the sun goes down. We provided them with solar lanterns along with helping them apply for power connection.

“We don’t need a power connection,” they declared when the officials paid a visit to their settlement.

“Why did you refuse?” we asked.

“What if our hands get stuck in the fan?” they opined. The fear of sustaining injury made them refuse electricity connection to their homes. 

“We can have a table-fan, the power connection you’ll bring light to your hut. The light will help in making the evenings safer and productive.” We explained.

“Oh yes, You are right!” Jagabhai realised his mistake of denying electricity connection.

The families are very naïve and gullible. At times they take up the making alcohol. The Sarpanch and revenue officer are eager to settle these families in the village, provide them with the best available location. But the precondition was that they take up legit means of earning a livelihood and give up all the illegal occupations. The community was worried about the future of the children of these families.

Jagabhai requested for some time and assured to give up unlawful occupations. We have also pledged our support to them.

VSSM has helped these families file applications for allotment of residential plots, but they would never turn up to procure the missing documents. Kanubhai and Chayaben also got tired of this negligent behaviour. I have always maintained that it is VSSM’s moral responsibility to support these families. The educated and informed will always find their way,  but these humans need hand-holding to navigate through the nitty-gritties of life, VSSM should be that person to walk them through.  

The Sarpanch and Revenue Officer of this village are  dedicated and enthusiastic. They requested these families to mend their ways and helped them with their proofs of income. The Sarpanch himself handed the documents to them.

Not all villages offer a red-carpet welcome the nomadic communities, but the Panchayat of Dahisarda is an exception we all need to applaud.  

We hope these families soon have a proper roof over their head, that they move to socially and legally acceptable livelihoods.

Kanubhai and Chayaben persevere tirelessly for the betterment of these families. May God give them strength. We couldn’t be prouder to have them with us.

રાજકોટના પડધરીના દહીસરડાગામમાં 8 વેડુ દેવીપૂજક પરિવારો રહે..

સ્થિતિ દયનીય.. કંતાનની આડાશો કરીને રહે.. અમારા કાર્યકર કનુભાઈ ને છાયાબહેન એમની પાસે અવાર નવાર જાય. એક વખતે અંધારામાં ઘણી તકલીફ પડે છે ની ફરિયાદ વસાહતના જગાભાઈએ કરી. સોલાર લાઈટ અમે આપી. સાથે વીજ કનેક્શન માટે અરજી પણ કરી.

વીજ કનેક્શન માટે અધિકારી તપાસમાં ગયા તો અમારે લાઈટ નથી જોઈતું એવું એમણે કહી દીધું, કારણ તપાસ્યું તો ખબર પડી કે અમારા ઝૂંપડામાં પંખો નાખીએ ને ક્યાંક હાથ બાથ આવી જાય તો?

અમે વસાહતમાં ગયા તે વખતે આ બાબતે વાત થઈ અમે કહ્યું, ઝીણી જાળી વાળો ટેબલ પંખો પણ લાવી શકાય ને વળી લાઈટમાં ખાલી પંખો ન હોય. બલ્બ પણ હોય. જેનાથી ઝૂંપડામાં ને બહાર રાતના અજવાળુ રહે..

વાત સાંભળી જગાભાઈ કાન પકડીને એ હાસુ કીધું એવું બોલ્યા. આવા હૃદયના ભોળા વ્યક્તિઓએ વખાના માર્યા ક્યાંક આડા રસ્તા લઈ લીધેલા. દારૃ પણ ગાળવાનું કરી લે.. તે ગામના સરપંચ ને તલાટીએ કહ્યું અમારે આમને ગામમાં સારામાં સારી જગ્યા દેવી છે. પણ આ દારૃને બીજુ બંધ કરે તો. મૂળ તો એમની ચિંતા એમના બાળકો ક્યાંક આ બધુ ન શીખે તેને લઈને હતી.

આખરે જગાભાઈએ કહ્યું એમને વખત આપો અમે બદલાશું. અમે પણ એ માટે જે જોઈએ એ મદદ માટે કહ્યું.

આ પરિવારોને રહેવા પ્લોટ મળે એ માટે કલેક્ટરને અરજી કરેલી પણ ખૂટતાં પુરાવા તેઓ કઢાવવા આવે જ નહીં. કનુભાઈ તો કહે બેન થાકી ગ્યો..

પણ હું હંમેશાં કહુ આ પરિવારોને મદદ કરવી એ આપણો ખરો ધર્મ. સમજે એની પાસે તો સૌ જાય પણ જે નાસમજ છે તેમની પાસે જઈને કાર્ય કરવું એ VSSMનું કામ.

ગામના સરપંચ અને તલાટી બેઉં બહુ ઉત્સાહી એમણે પણ આ પરિવારોને અમારી સાથે કદમ મિલાવવા કહ્યું ને બીજા દિવસે પંચાયતમાં બોલાવીને સૌને આવકના દાખલા સરપંચ શ્રીએ પોતાના હસ્તે આપી દીધા.

વિચરતી જાતિઓના વસવાટ માટે દરેક ગામ લાલ જાજમ પાથરીને તૈયાર નથી હોતું. ત્યારે દહીસરડાના આ પરિવારોને પંચાયત મદદ કરવા ઈચ્છે છે તે સરાહનીય..

બસ આ પરિવારો ઝટ પોતાના ઘરવાળા થાય.. અને સમાજને સ્વીકૃત હોય તેવા કાર્યોમાં લાગી જાય એવું ઈચ્છીએ..

કનુભાઈ અને છાયાબહેનને દાદ દેવી પડે.. થાક્યા વગર લાગ્યા છે.. ઈશ્વર એમને વધુ તાકાત આપે…

The current  living condition of devipujak families

Mittal Patel meets nomadic families

The Sarpanch of the village handed documents to
these nomadic families

Vadia, a village tucked in a remote corner of Banaskantha has always been in limelight for numerous wrong reasons. Since more than a decade VSSM has been striving to make Vadia known for the right reasons. The efforts are focused to positively transform the ground realities of Vadia.

Mittal Patel in Vadia to gift the buffaloes to these daughters.

Vadia has been practising the traditional occupation of prostitution for more than 6 decades. The occupation is forced upon the girls once they achieve puberty. However, if the girl decides to get married or is engaged the family does not initiate her into prostitution. VSSM encourages parents of the daughters of Vadia to find a suitable match for the girls and get them married. This year the village hosted weddings of 5 girls. VSSM decided that each of the trousseaus will also include a buffalo so that the girls enjoy some financial independence in their marital home. However, we were unable to gift the buffaloes at the wedding because of its high cost during the period. “The buffaloes are cheapest during Bhadarvo, 11th month of Gujarati calendar!!” Nagjibhai, a community leader from Tharad had advised.

Our girls with their dhamenu/gifted buffaloes and us.

Once Bhadarvo arrived, VSSM’s Shardaben and Nagjibhai persevered to find 5 good buffaloes.

On 23rd September, in the presence of our dear Shri Lal Uncle, we organized a program to gift the buffaloes to these daughters.

We will forever remain grateful to respected Shri Chandrakantbhai Gogari, respected Shri Morari Bapu and respected Sarojben for the support they have provided. It is their encouraging support that has enabled us to achieve some unimaginable goals in Vadia. They have remained instrumental to ensure that hope and happiness reaches the thresholds of Vadia.

In the pictures shared here are our girls with their dhamenu/gifted buffaloes and us.

Girl with their dhamenu/gifted buffaloes
In the presence of our dear Shri Lal Uncle, we organized a program to gift the buffaloes to these daughters.

બનાસકાંઠાનું વાડિયા બહુ જુદી રીતે પંકાયેલું ગામ.
અમે ગામની સીકલ બદલાય એ માટે પ્રયત્નરત..

ગામમાં રહેતા #સરાણિયા પરિવારોમાં એક નોખો રિવાજ.
જે દીકરીની સગાઈ કે લગ્ન થાય તે દેહવ્યાપારરૃપી નર્કાગારમાં ધકેલાય નહીં. અમે ગામની દીકરીઓ પરણે એને પ્રોત્સાહન આપીએ.આ વર્ષે કરેલા પાંચ લગ્નોમાં દીકરીઓને કરિયારની સાથે સાથે તે રોજી રોટી રળી શકે તે માટે ધામેણું આપવાનું પણ કહેલું.

થરાદ વિસ્તારના આગેવાન નાગજીભાઈ કહે,
‘ભેંસો તો ભાદરવા મહિનામાં સસ્તી મળે’
એટલે અમે લગ્ન વેળા અન્ય કરિયાવર સાથે ભેંસો નહોતી આપી. પણ મંડપમાં ભાદરવામાં ભેંસો આપવાની જાહેરાત કરેલી.
નાગજીભાઈ અને કાર્યકર શારદાબહેને લગ્ન કરેલી પાંચે દીકરીઓ માટે સરસ ભેંસો શોધી કાઢી.

ગઈ કાલે અમે આ ભેંસ અર્ણપ અમારા પ્રિય લાલ અંકલની હાજરીમાં કાર્યક્રમ કર્યો.

#વાડિયા ગામની દીકરીઓના લગ્ન ખર્ચમાં મદદ કરનાર આદણીય ચંદ્રકાન્તભાઈ ગોગરી, પૂ. મોરારીબાપુ તથા આદરણીય સરોજબહેનને પ્રણામ એમની મદદથી જ આ બધુ શક્ય બન્યું.

ફોટોમાં લગ્ન કરેલી પાંચે દીકરીઓ સાથે અમે બધા તથા પોતાના ધામેણા સાથે દીકરીઓ

 

 

#MittalPatel #VSSM #NomadsOfIndia #Vadia #Empathy #Sarania #Vadia #

VSSM becomes instrumental in reaching to these poorest of poor families …

Valabha and Puni Maa meets Mittal Patel during her visit to settlement

They are Valabha and Puni Maa, but to us, they are Hari’s Ma and Bapa. Both are madly in love with each other. Hari also took great care of them. Valabha had respiratory issues, he required regular medication. Hari worked double to afford Valabha’s medicines.

Hari was a married man with three kids, life was good. VSSM had provided him with an interest-free loan for livelihood restoration. One day all of a sudden hale and hearty Hari fell ill, within two days he passed away.

The responsibility of caring for Valabha and Puni Maa and the three children fell on Hari’s wife. VSSM decided to provide ration for the elderly couple as the burden of feeding five on the lone shoulders of Hari’s wife was a little too harsh. Hence, we decided to provide ration kits for the frail elderly couple.

The life of Valabha and Puni Maa took another turn when parents of their daughter-in-law took her with them with her youngest child. The responsibility of raising the elder two children fell on the old couple. They were required to perform the role and responsibility of parents at an age when the body could hardly support. They had no choice but to perform their duties!! We weren’t aware of this newly developed situation. Recently, Maa-Bapa cave over to meet me when I was in the settlement. They couldn’t talk about their agony but Chayaben and Kanubhai knew about the whole situation. To the VSSM team, these elderly are family.

“The ration does not suffice the needs of all four of us!” Chayaben conveyed on their behalf. Puni Maa begs near the temple, but her concern is always towards the three and five-year-old kids and Valabha who remain at home.

We asked them to not worry about anything now. “We shall take care of all your needs, increase the ration in the kits and once the kids are 6 years old will bring them to our hostel,” I assured.

The couple is unable to avail pension for the elderly as they do not have proof to certify their age.

Hari had wished for a pakka house for his parents, Valabha also has a plot issued in Ramparabeti. We will help construct the house for them with some government assistance and our contribution.

The efforts we have undertaken to bring food to the doorstep of the destitute elderly is extremely important to us. We are grateful to the Trustees of  Estate of Late Bomi Soarbji Bulsara Trust, our dear Maharshibhai and respected Bhanubahen Shah. It is because of such well-wishing donors VSSM becomes instrumental in reaching to these poorest of poor families.

Praying for peace and happiness for all!!

નામ એમનું વાલા ભા ને પુની મા .. પણ અમે તો હરીના બાપા ને મા તરીકે જ બેયને ઓળખીએ.

બેયને એક બીજા માટે જબરો પ્રેમ..

હરી પણ આ બેયને બહુ પ્રેમથી સાચવતો. વાલા ભાને શ્વાસની બિમારી તે દવા નિયમિત જોઈએ. હરી કાળી મજૂરી કરીને પણ વાલા ભાને સાચવે.

પરણ્યો ને ત્રણ બાળકો થયા. સંસાર સુખી હતો. અમે હરીને લોન આપી તે એ સારુ કમાતોય થયો. પણ એક દિવસ અચાનક સાજો નરવો હરી બિમારીમાં પટકાયો ને બે દિવસમાં તો એ આ માયામાંથી મુક્ત થઈ ગયો.

હરીના ગયા પછી વહુ મજૂરી કરીને ત્રણ બાળકોને, પુની માને ને વાલા ભાને સાચવે. વહુ પર આ બેય માવતરની જવાબદારી આવીનો અમને ખ્યાલ આવ્યો એટલે એ થાકે નહીં માટે અમે આ માવતરોને દર મહિને રાશન આપવાનું નક્કી કર્યું.

પણ થોડા સમયમાં વહુના પિયરીયા આવ્યાને નાના બાળક સાથે એને પિયર તેડી ગ્યા ને બે છોકરાં આ ઘરડાં મા – બાપના માથે આવ્યા.

આ ઉંમરે ફરી મા- બાપની જેમ બાળકોને ઉછેરવાનું? વળી શરીર કામ કરી શકે એવું ક્યાં હતું તે આ બધુ થાય… પણ શું કરે?

આ બધી વાતનો અમને ખ્યાલ નહીં. એમની વસાહતમાં ગઈ એ વખતે આ બેય ખાસ મળવા આવ્યા.. પોતે મદદની વાત કહી ન શક્યા.. પણ અમારા કાર્યકર છાયાબહેન અને કનુભાઈને આ બધી ખબર. આ બેય પણ પરિવાર જેવું હેત આમના પર વર્ષાવે..

તે છાયાબહેનને સાથે રાખીને ચાર જણાની વચ્ચે રાશન પહોંચતું નથીની વાત એમણે કરી…મંદિર બહાર ભીખ માંગવાનું પુની મા કરે.. પણ જીવ તો છાપરાંમાં રેઢા મુકેલા ત્રણ ને પાંચ વર્ષના બાળકો ને વાલા ભામાં જ હોય..

અમે ચિંતા ન કરવા કહ્યું રાશન તો વધુ આપીશું. પણ નાની મોટી બીજી ચીજોનું પણ ધ્યાન રાખીશું. બે બાળકો છ વર્ષના થાય એટલે અમારી હોસ્ટેલમાં દાખલ કરીશું..

વૃદ્ધ પેન્શન ઉંમરનું પ્રમાણપત્ર નથી માટે મળતું નથી પણ અમે પ્રયત્ન કરીશું.

હરીની ઈચ્છા પોતાનું પાકુ ઘર થાય એવી હતી. તે સરકાર દ્વારા રામપરાબેટીમાં વાલાભાને રહેવા પ્લોટ ફાળવ્યો છે. અમે એના ઉપર સરકારની મદદને અમારા પણ પૈસા ઉમેરીને ઘર બનાવી આપીશું..

આવા વડીલોના જીવને સાતા આપવાનું કાર્ય અમારે મન ખૂબ અગત્યનું છે..

આ કાર્ય માટે મદદ કરનાર એસ્ટેટ ઓફ લેટ બોમી સોરાબજી બુલસારા ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટીઓ, પ્રિય મહર્ષીભાઈ તેમજ આદરણીય ભાનુબહેન શાહના અમે આભારી છીએ.. આપ જેવા પ્રિયજનોના કારણે અમે આવા કાર્યોમાં નિમિત્ત બની શકીએ છીએ..

ઈશ્વર સૌને સુખ ને સાતા આપે તેવી પ્રાર્થના..

#MittalPatel #VSSM #rationdistribution 

#Humanrights #Housing #livelighood

#oldage #Elderlycare #oldagepeople

#helpinghand #support #ngo #families

#nomadicfamilies #denotifiedfamilies

#Nomadicanddenotifiedtribe #gujarat

The Lavana community and its leaders aspire to make it an ideal village, we too have begun dreaming for the same…

Mittal Patel with the sarpanch and other leaders who have pledged to make Lavana a green village

Lavana is one of my favourite villages.

The village puts aside its differences when it comes to matters relating to the growth and development of the village, is one of the reasons it is my favourite village. And also overwhelming is the understanding and wisdom of its Sarpanch Ramabhai who never says no to undertaking any progressive activity.

“Lavana has a vast expanse of open land, can we plant 10,000 trees there?” we asked Ramabhai.

“Sure Didi we can!” he responded immediately. Not wasting a moment, Ramabhai geared up the community to level and repair 18 acres of land. They also build the barbed wire fence around it. I have travelled across many villages and know the leaders too it is difficult to find leaders like Ramabhai for whom at the core is the welfare of the village and its inhabitants.

12,500 native trees were planted on three sites in Lavana village. Village school teacher Hirabhai and his entire family joined the plantation drive, Hirabhai’s two brothers have been appointed as Vruksha-Mitra.

12,500 native trees were planted on three sites in Lavana village

Dudabhai Rajput and Bhalabhai Chauhan actively supported the Ramabhai in his efforts. “We will always join hands and support the Sarpanch in matters of development,” said leader T. P. Rajput.

The expanse of land to be watered is huge hence, drip irrigation seemed the best possible option. We requested T. P. Rajput and community leaders to come forward to support. The Lavana community and its leaders aspire to make it an ideal village, we too have begun dreaming for the same.

It has been anticipated that Laakni and Lavana will experience severe water scarcities in coming times. Not only has the underground water table depleted, but the quality of water has deteriorated as well.

Mittal Patel with Hirabhai and his family who poured in immense efforts in the plantation drive
Village school teacher Hirabhai and his entire family joined the plantation drive

We are going to try our best not only to ensure that the rainwater is captured, stored but also that the waters of Narmada reach in this region. However, we also need to comprehend the role of trees in bringing rains and conserving the groundwater tables. Therefore, it is perennial we must plant and raise trees. As many as we can.

In the picture. Hirabhai and his family who poured in immense efforts in the plantation drive. Later, they also hosted and fed us with
much love. The other images are of Sarpanch and other leaders who have pledged to make Lavana a green village.

લવાણા મને ગમતું ગામ..

ગમવાનું મુખ્ય કારણ ગામના વિકાસ કાર્યો માટેની વાત આવે કે આખુ ગામ તમામ વિખવાદો મુકીને એક થઈ જાય…આ વાત મને સૌથી વધુ રુચી..

સરપંચ રામાભાઈ રાજપૂતની સમજણ પર તો ઓવારી જવાય. ક્યાંય કોઈ ચીજ માટે ના નહીં.

‘લવાણામાં ઘણી ખુલ્લી જગ્યા પડી છે. આપણે ત્યાં 10,000 ઝાડ કરી શકીએ? ‘ એવું રામાભાઈને પુછ્યું ને એમણે કહ્યું,

‘જી દીદી થઈ શકે’ એવું કહ્યું.

અમારી વાત થયા પછી તુરત એમણે કામ ચાલુ કરી દીધું. લગભગ 18 એકર જમીન એમણે ગામના સહકારથી સરખી કરી ને તાર ફ્રેન્સીંગથી એને કવર કરી

ગામના કલ્યાણની આવી ભાવના દરેક સરપંચમાં નથી હોતી જે મે રામાભાઈમાં જોઈ..

લવાણાની ત્રણ સાઈટ પર અમે 12,500 ઝાડ એ પણ આપણા અસલ લાવીને વાવ્યા.

ઝાડ વાવવામાં ગામના શિક્ષક હીરાભાઈનો આખો પરિવાર જોડાયો. એ પછી વૃક્ષમિત્ર તરીકે પણ હીરાભાઈના બે ભાઈઓએ વૃક્ષોને ઉછેરવાની જવાબદારી લીધી.

રામાભાઈને આ કાર્યમાં સક્રિય સહયોગ દુદાભાઈ રાજપૂત, ભલાભાઈ ચૌહાણે કર્યો.

ગામના આગેવાન ટી.પી.રાજપૂતે કહ્યું, ‘જ્યાં જરૃર પડે ગામના વિકાસમાં અમે સરપંચ સાથે..’

આટલી મોટી જગ્યામાં ઝાડને પાણી પીવડાવવા ટપક હોય તો વધુ સારુ એ માટે ટી.પી. રાજપૂત અને ગામના અન્ય આગેવાનોને આગળ આવવા વિનંતી.

લવાણાને આદર્શ ગામ બનાવવાનું સ્વપ્ન તમે સેવ્યું એ સ્વપ્ન અમારી આંખો પણ હવે જોવા માંડી છે..

લાખણી – લવાણાના આ વિસ્તારમાં પાણીની સખત અછત આગામી દિવસોમાં ઊભી થવાની.. અહીંયા બોરના પાણી પણ કસ વગરના આવવા માંડ્યા છે.. આવામાં વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ થાય ઉપરાંત સરકાર પણ નર્મદાના પાણીનો લાભ આ વિસ્તારને આપે તે માટે સૌ સાથે મળીને કોશીશ કરીશું પણ ત્યાં સુધી આપણા હાથમાં વૃક્ષો વાવોને વરસાદ લાવો એ સૂત્રનો આધાર છે. માટે વૃક્ષો વાવીએ ને એને ઉછેરીએ…

ફોટોમાં હીરાભાઈનો આખો પરિવાર જેમણે વૃક્ષોની વાવણી માટે ભારે જહેમત ઉઠાવી.. એમણે ખુબ પ્રેમથી અમને જમાડ્યા..

એ સિવાય સરપંચ અને અન્ય આગેવાનો જેઓએ વૃક્ષોના જતનની જવાબદારી સ્વીકારી છે..

We were so happy to read the copy we received that we had to write a letter to the DDO appreciating his response…

 

The response letter to one of our applications received from Jamnagar
DDO cheered us up

It is almost like a habit now, us writing to the concerned government offices on an almost daily basis to follow up on the pending files of various applications made for the nomadic and de-notified families. The responses the government officials give are so incoherent, it is hard to make sense of it even to us. Makes us wonder how poor illiterate applicants might comprehend such responses to their request for a ration card or BPL card, caste certificate or application for plot etc. The responses need to be simple, the applicants should be able to understand the steps taken by the department in response to their application or the instructions they have given to other departments etc while forwarding the files. At times we have requested for a simpler response but in vain. 

Recently, the response one of our applications received from Jamnagar DDO cheered us up. It was a response that carried proper instructions for the administrative team responsible for following it up. We were so happy to read the copy we received that we had to write a letter to the DDO appreciating his response.  

The poor and needy people of our country have minimum wants. They frequent the government offices for trivial matters. I have seen them visiting Sachivalay to complain about the non-issuance of ration card. 

As I always say, that even if I have lakhs of rupees I would feel helpless to help someone obtain a ration card but the person sitting in that government office has the power to do so. The files loaded with papers that arrive at the desks of these officials are connected to the being of those poor individuals. If we had put to ourselves in their place I am sure the resolutions to the matters concerning the poor of this country would not take years to accomplish. 

Sharing the image of the letter I have talked about, the one I have liked so much.  

સરકારી કચેરીઓમાં અમે વિચરતી જાતિઓના મુદ્દે પત્રો લખતા રહીએ અને કચેરીમાંથી રાબેતા મુજબ જવાબ આવતા રહે, જેમાં મોટાભાગે અરજીઓ નીચેની કચેરીઓમાં,

‘આ અરજી પરત્વે નિયમોનુસાર કાર્યવાહી કરી અરજદારને બારોબાર પ્રત્યુત્તર પાઠવવો અથવા અમારી જાણ હેઠળ પ્રત્યુત્તર પાઠવવા’ એ સબબના લખાણ સાથે મોકલવામાં આવતો વધુ જોઈએ…

આવામાં જામનગરના જિલ્લા વિકાસ અધિકારીએ અમારી અરજી પર નીચેના અધિકારી કેવી રીતે કાર્ય કરી શકે તે સંદર્ભે વિગતે માર્ગદર્શન સાથે પત્ર પાઠવે તે જોઈને રાજી થવાયું.. 

અમે DDO સાહેબને આ પત્ર સામે હરખ વ્યકત કરતો પત્ર પણ પાઠવી દીધો..

કેવી નાની નાની બાબતો માટે લોકો સરકારી કચેરીમાં આવતા હોય છે.. 

રેશનકાર્ડ નથી મળતુંની ફરિયાદ લઈને સચિવાલયમાં આવેલા માણસોને મે જોયા છે.. 

હું હંમેશાં કહુ છુ કે, મારી પાસે લાખો રૃપિયા હોય છતાં હું કોઈનું રેશનકાર્ડ નથી કાઢી શકતી પણ સરકારી કચેરીમાં બેઠેલા એ અધિકારી પાસે એની સત્તા છે.. 

એટલે ટેબલ પર આવતી ફાઈલોમાં રહેલા કાગળિયા કોઈ માણસના જીવતર સાથે જોડાયેલા છે.. એ જગ્યાએ આપણી જાતને મુકીને ફાઈલ જોવાનું કરીએ તો કોઈ વંચિતના કામો આમ વર્ષો સુધી ન થાય એવું ન બને…

આ પત્ર મને ખુબ ગમ્યો. એટલે અહીંયા એની નકલ મુકી રહી છું..

#MittalPatel #VSSM

Dedhal village shows awareness towards environment conservation by tree plantation…

Mittal Patel discusses environment conservation with the sarpanch of
dedhal village

My daughter just finished writing her first quarter exams. One of the subjects required her to write on the ‘Importance of trees.’

Trees give us wood, help for clouds and bring rain, they emit oxygen into  the air we breathe, they provide us shade, birds build their nest on them…!

There are countless advantages of having trees around, 9-year-old Kiara comprehended these many.

 All of us comprehend the fact that it is impossible to survive without trees, yet we have been felling trees without giving a second thought. The destruction our actions has caused to the environment is beyond comprehension.

To mitigate the situation in the areas we work, VSSM initiated a rainwater harvesting, water conservation and tree plantation campaign with the support from its well-wishing donors and friends.

The support from O2H firm enabled us to plant  1900 trees in Banaskantha’s Dhedhal village of Deesa block.

Bharatbhai, Sarpanch of Dhedhal village is supportive and fervent towards this campaign.

“This is a very noble endeavour,” the elders had expressed when I was in Dhedhal to monitor the plantation process.

VSSM ensures that the trees are cared and nurtured hence, appointing a Vruksha Mitra is non-negotiable.

The government wastelands that are full of wild babool trees need to be cleared and planted with native trees of our land. This mission needs to be picked up at multiple levels. We all need to do out bit to make our home green again.

The images share the glimpses for the above narrative.

 મારી દીકરીની હમણાં ત્રી માસીક પરીક્ષા ગઈ એમાં એને વૃક્ષની ઉપયોગીતા વિષે લખવાનું હતું….

એણે લખ્યું, વૃક્ષ લાકડું આપે, વરસાદ લાવવામાં મદદ કરે, ઓકિસજન આપે, છાયડાં આપે અને ઘણા બધા પક્ષીઓનું એ ઘર બને…

આમ તો ઉપયોગ આનાથીયે વધુ છે પણ નવ વર્ષની કિઆરા આટલું સમજી…

ઝાડ વગર જીવન શક્ય નથી એ આપણે સૌ જાણીએ..છતાં આડેધડ એને કાપવાનું થઈ રહ્યું છે.. પર્યાવરણ અસમતુલીત થયું છે..

આવામાં વૃક્ષ ઉછેર અને પાણી બચાવની ઝૂંબેશ VSSM સાથે સંક્ળાયેલા સ્નેહીજનો મારફત હાથ ધરી છે.

બનાસકાંઠાના ડીસાના ઢેઢાલમાં અમે 1900 જટેલા ઝાડ કર્યા છે. ઓટુએચ કંપનીએ એમાં સહયોગ કર્યો છે.

ગામના સરપંચ ભરતભાઈ બહુ ઉત્સાહથી આ કાર્યમાં મદદ કરે છે.

ઢેઢાલ ગઈ ત્યારે ગામના વડીલો પણ વૃક્ષો જોવા આવેલા તે એમને પણ મળવાનું થયું.. એમણે કહ્યું, આ બહુ પુણ્યનું કામ..

અમે વૃક્ષો વાવીએ અને તેને ઉછેરવા વૃક્ષમિત્ર રાખીએ જેથી એ ઝાડની બરાબર કાળજી કરે અને ઝાડ સરસ ઉછરે..

ગામે ગામ સરકારી ખરાબામાં જ્યાં બાવળોના જંગલ થયા છે જ્યાં જમીન બંજર પડી છે ત્યાં સઘન વૃક્ષારોપણની જરૃર છે..

લોકો ઝૂંબેશના રૃપમાં આ કાર્ય હાથ ધરે તેવું ઈચ્છીએ…

લખ્યું એ બધુંયે ફોટોમાં…

#MittalPatel #VSSM #Treeplantation

#Savetree #Treeplantationdrive

#Greenvillage #Greenbanaskantha

#Vilageofgujarat #Environment

#Greenintiative #saveenvironment

VSSM planted trees in the dedhal village of banaskantha

VSSM planted trees in the dedhal village of banaskantha

VSSM planted trees in the dedhal village of banaskantha

As we observe De-Notified Day today, hoping the nomadic and de-notified tribes gain freedom in the real sense!!…

Many of you will be surprised to learn that there were numerous communities of our country which did not gain independence on 15th August 1947. The British Raj had listed some tribes of India as ‘notified tribes’ ads they deemed their occupations as  criminal/unlawful. Once the tribe became ‘notified’ they were required to compulsorily notify themselves before the local magistrate or police.  Even the children born in these tribes were deemed born criminals. A person can be termed criminal in life only if he/she takes up unlawful activities but to term someone criminal just because they were born into a particular community is a highly offending act.

The ’ The congregation of nomadic and de-notified tribes we had organised in 2006

Dafer Story published on BBC Gujarati Service…

For full article click below link :

https://www.bbc.com/gujarati/india-53810298?fbclid=IwAR2fjW6lf909VeyeW2NRO-ixjuqVOj5qJVbNtW44uOA0u0llIvyAnoyfsYg

“મૃત્યુ બાદ અમારે અમારા સ્વજનનો જનાજો ખભે લઈને દફનવિધિ માટે એક ગામથી બીજે ગામ અને એક કબ્રસ્તાનથી બીજા કબ્રસ્તાન ભટકવું પડે છે.”

“આખી જિંદગી જમીનવિહોણા રહેલા અમારા માણસોને મરણ બાદ દફનવિધિ માટે પણ થોડી જમીન નસીબ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડે છે.”

આ શબ્દો છે મહેસાણાના કડી તાલુકાના મેડા-આદરેજ ગામના રહેવાસી દિલાવરભાઈ ડફેરના.

મૃત્યુ પામેલા પોતાનાં સ્વજનની દફનવિધિ માટે આખરે કેમ વલખાં મારવાં પડે છે?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં તેઓ કહે છે કે, “અમે રહ્યા ડફેર. અમારી પાસે ન પોતાની જમીન હોય છે, ન પોતાનું મકાન. જ્યાં કામ મળે ત્યાં ગામથી દૂર ઝૂંપડાં બાંધીને રહેવા લાગીએ છીએ.”

“અન્ય સમાજના લોકો અમને ગુનેગાર કોમ માને છે, તેથી અમે જ્યાં રહીએ છીએ તે ગામમાં અમને અમારા સ્વજનોના મૃતદેહ દફનાવવા દેતા નથી. ઘણી વાર તો જનાજો ખભે લઈને 12 કલાક ચાલવું પડે છે, કબ્રસ્તાને-કબ્રસ્તાને ભટકવું પડે છે. ત્યારે જઈને કોઈ એક કબ્રસ્તાનમાં દફનવિધિ કરવાની મંજૂરી મળે છે.”

 

ગામની બહાર ઝુંપડાં બાંધીને રહેવા મજબૂર

 

મહેસાણા જિલ્લાના મેડા-આદરેજ ગામ પાસે આવીને વસેલા દિલાવરભાઈ ગામથી બે કિલોમિટર દૂર કાચું ઝૂંપડું બાંધીને રહે છે.

ખેતમજૂર તરીકે કામ કરતા દિલાવરભાઈ આમ તો છેલ્લાં ચાર વર્ષથી આ જગ્યાએ રહી રહ્યા છે.

તેમ છતાં તેમના મનમાં સતત એ બીક તો રહે જ છે કે, જો આસપાસ કોઈ ગુનાહિત કૃત્ય બનશે તો ગામલોકો અને પોલીસ તેમને આ વસવાટ છોડી દેવાની ફરજ પાડશે અને તેમનાં પૌત્ર-પૌત્રીઓનું ભણતર અધૂરું રહી જશે અને તેઓ ફરીથી ઘરવિહોણા બની જશે.

પોલીસ અને ગામલોકોના આ વર્તનનું કારણ પૂછતાં તેઓ જણાવે છે કે, “અમારી જ્ઞાતિની એટલે કે ડફેર લોકોની જૂની છાપને કારણે આવું થાય છે. પહેલાં તો અમને કોઈ પોતાનાં ગામની આસપાસ ઝૂંપડાં નથી બાંધવા દેતા, જો ક્યાંક અમે ઝૂંપડાં બાંધી લઈએ અને રહેવા લાગીએ તો આસપાસ બનેલા ગમે તે ગુનામાં શંકાની સોય પહેલાં ડફેરની વસતિ પર આવે છે. પછી ભલે તે ચોરીનો ગુનો હોય કે કોઈ બીજો ગુનો.”

ડફેર સમાજના આગેવાનોનો આક્ષેપ છે કે દેશને સ્વતંત્રતા મળ્યાનાં આટલાં વર્ષો પછી પણ આ સમુદાયના લોકોના પુનર્વસન અને તેમના મુદ્દાઓની સમાજ અને તંત્રએ અવગણના કરી છે.

જોકે, હાલમાં જ સુરેન્દ્રનગર અને પાટણ જિલ્લાનાં કેટલાંક ગામોમાં ડફેર સમુદાયના લોકોને પ્લૉટ ફાળવવામાં આવ્યા છે.

તેમ છતાં ડફેર સમુદાયના લોકો માટે કાયમી વસવાટની કોઈ વ્યવસ્થા નથી થઈ શકી, એ માટે પણ આ સમાજના અગ્રણી લોકો સરકારની ઇચ્છાશક્તિ ઉપર જ પ્રશ્ન ઉઠાવે છે.

ગુજરાતમાં વિચરતું જીવન ગાળવા મજબૂર ડફેરોની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિની પ્રાથમિક માહિતી મેળવ્યા બાદ વાત કરીએ કે આખરે ડફેર લોકો કોણ છે? 

કોણ છે ડફેર?

 

 

ડફેર સમુદાય જેવી અન્ય વિચરતી જાતિઓને મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવા માટે કાર્ય કરતાં સમાજકાર્યકર અને વિચરતા સમુદાય સમર્થન મંચના સ્થાપક મિતલ પટેલ વાત કરતાં જણાવે છે કે, “ડફેર સમુદાયના લોકો પોતે જણાવે છે કે તેઓ મૂળ સંધિ કોમના લોકો છે. જે એક વિમુક્ત જાતિ જ છે.”

“સમય સાથે તેમના માટે સ્થાનિક લોકો દ્વારા ડફેર શબ્દ પ્રયોજાયો અને તે હંમેશાં માટે તેમની સાથે જોડાઈ ગયો.”

ડફેરોની રહેણીકરણી અને તેમના જીવનધોરણ વિશે વાત કરતાં તેઓ કહે છે કે, “ડફેરો મુસ્લિમ ધર્મ પાળે છે, દક્ષિણ ગુજરાતને બાદ કરતાં રાજ્યના તમામ જિલ્લાઓમાં તેમની વસતિ જોવા મળે છે, સમગ્ર રાજ્યમાં તેમની વસતિ આશરે 12થી 15 હજાર છે.”

“પહેલાંના સમયમાં મોટા ભાગે આ લોકો ગામમાં ખેતરો અને સીમની રખેવાળી કરતાં. તેમજ કેટલાક લોકો લૂંટ કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવતા, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ કંઈક અલગ છે.”

“હવે આ સમુદાયના મોટા ભાગના લોકો મહેનત- મજૂરી કરીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. સામાન્યપણે ડફેર લોકો ગામથી દૂર કાચાં ઝૂંપડાં બાંધીને રહેતા હોય છે.”

 

કેમ ડફેરોને જન્મજાત ગુનેગાર માનવામાં આવે છે?

વિચરતા સમુદાયના લોકો સાથે સામાજિક કાર્યકર મિતલ પટેલ

 

 ડફેર સમુદાયના લોકોને કેમ જન્મજાત ગુનેગાર માની લેવામાં આવે છે?

આ પ્રશ્નના જવાબમાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, “ડફેર સમુદાયનું નામ અંગ્રેજોના સમયમાં ક્રિમિનલ ટ્રાઇબ્સ ઍક્ટ, 1871 અંતર્ગત ગુનાહિત પ્રવૃત્તિઓ કરતી જાતિ તરીકે સામેલ કરાયું હતું. ત્યારથી ડફેરોના નામ સાથે આ આપત્તિજનક લેબલ જોડાઈ ગયું છે.”

“ઉપરથી આ સમાજના અમુક લોકો જેઓ હજુ પણ લૂંટની પ્રવૃત્તિ સાથે સંકળાયેલા હોય છે, આવા લોકોને કારણે આખા સમાજને ગુનેગાર માની લેવામાં આવે છે. જે સદંતર ખોટું છે.”

તેઓ કહે છે કે, “ગામમાં ડફેરોને ક્યારેય ગામલોકો સાથે ગામની અંદર રહેવાની પરવાનગી નથી અપાતી. સમાજના આ પ્રકારના તિરસ્કારને કારણે આ લોકો સમાજની મુખ્યધારામાં ક્યારેય આવી જ ન શક્યા.”

“તેમજ આસપાસ ક્યાંય પણ લૂંટનો બનાવ બને તો સ્થાનિક પોલીસ પહેલાં આસપાસ આવેલી ડફેરોની વસતિમાં જઈને તેમના પુરુષોને ઉપાડીને લઈ જાય છે. “

“આ પ્રકારની માનસિકતાને કારણે આ સમાજના નામ સાથે હજુ સુધી જન્મજાત ગુનેગાર તરીકેનું લેબલ જોડાયેલું છે.”

 

બાળકોને નથી મળી શકતું શિક્ષણ?

 

 

મહેસાણા જિલ્લાના વીજાપુર તાલુકાના રહેવાસી ઉમરભાઈ ડફેર પોતાના સમાજની દયનીય પરિસ્થિતિને કારણે બાળકોને શિક્ષણ ન મળી શકતું હોવાની વાત કરતાં જણાવે છે કે, “ઘણાં ગામોમાં અમારા સમુદાયના લોકો છૂટાછવાયા ગામથી દૂર રહીને સીમનું રખોપું કરવાનું કામ કરતા હોય છે.”

“જ્યારે ગામલોકોનું કામ પતી જાય ત્યારે સમુદાયના લોકોને તાત્કાલિક પોતાનો વસવાટ છોડીને જતા રહેવા જણાવવામાં આવે છે.”

“આમ, વારંવાર વસવાટનું સ્થળ બદલાવાને કારણે બાળકો શિક્ષણથી વંચિત રહી જતાં હોય છે.”

“જ્યારે માતા-પિતા એક ગામથી બીજે ગામ જતાં રહે છે ત્યારે બાળકનું ભણતર પણ અધવચ્ચે જ છૂટી જાય છે.”

ગાંધીનગર જિલ્લાના કલોલ તાલુકાના જેસલજ ગામની પાસે રહેતા હયાતભાઈ ડફેર પણ પોતાનાં બાળકોના શિક્ષણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહે છે કે, “હું આ ગામ પાસે 10 વર્ષથી ઝૂંપડું બાંધીને રહું છું, પરંતુ મારી પાસે મારાં બાળકોનાં કે મારાં કોઈ પ્રમાણપત્રો કે દસ્તાવેજ નથી.”

“તે કારણે તેમનું શાળામાં ઍડમિશન નથી કરાવી શક્યો. અમારા જેવા સરનામાં વગરના લોકોનાં બાળકોને ક્યાંથી સ્કૂલમાં દાખલો મળે?”

ડફેર સમાજનાં બાળકોની શિક્ષણની સમસ્યા વિશે વાત કરતાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, “રોજગારી માટે એકથી બીજે સરનામે સતત ફરતા રહેવાને કારણે ડફેર સમુદાયના લોકો પોતાનાં બાળકોને શાળાશિક્ષણ જેવી પ્રાથમિક સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી કરાવી શકતા.”

 

પોલીસદમન અને અત્યાચારનો બન્યા શિકાર

 

મિતલ પટેલ કહે છે , “અમુક વર્ષો પહેલાં તો એવી પરિસ્થિતિ હતી કે જો સ્થાનિક પોલીસને ખબર પડે કે આસપાસ ડફેર કોમની વસતિ છે, તો તેઓ તાત્કાલિક સ્થળ પર પહોંચીને વગર કોઈ ગુને ઘરના પુરુષોને લઈ જતા.”

“જોકે, આજકાલ પરિસ્થિતિ થોડી સુધરી છે. તેમ છતાં આસપાસ બનેલા લૂંટના કિસ્સામાં હજુ પણ પોલીસની શંકાની સોય ડફેર લોકો પર જ આવી જાય છે.”

“આ સમુદાયના લોકોમાં પોલીસની એટલી બીક હોય છે કે હવે તો તેઓ લગ્નસમારોહમાં પણ વધુ સંખ્યમાં એકઠા થવામાં ગભરાય છે.”

વિચરતા સમુદાય સમર્થન મંચ દ્વારા પ્રકાશિત કરાયેલ પુસ્તિકામાં પણ ડફેરો સાથે બનતી પોલીસ અત્યાચારની ઘટનાઓ અંગે લખાયું છે.

તે મુજબ ‘મહેનત કરીને આજીવિકા રળવાનો પ્રયત્ન કરતા આ સમુદાયના લોકોને પોલીસ ખૂબ રંજાડે છે.

જે વિસ્તારમાં ડફેરના ડંગા હોય અથવા સ્થાયી વસાહતો હોય અને ત્યાં ચોરી થાય અને જો સંજોગોવસાત્ ચોરને પોલીસ પકડી ન શકે. તેવા સમયે પોલીસ ડફેર વસાહતમાં આવી, ડફેર સ્ત્રી, પુરુષો અને બાળકોને ઢોરમાર મારે છે.

તેમનાં ઝૂંપડાં અને ઘરવખરી સળગાવી દે છે અને જેટલા પુરુષ હાથમાં આવે તેટલાને પોલીસ સ્ટેશન લઈ જઈ જેલમાં પૂરી દે છે.

કોઈ ડફેર તેમને પોતાનો વાંક-ગુનો પૂછી નથી શકતો. જેમને પોલીસ પકડીને લઈ આવી હોય તેમના પરિવારજનો પણ પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈ શકતા નથી.’

ઉમરભાઈ ડફેર જણાવે છે , “જ્યારે પણ ડફેરની વસતિની આસપાસ લૂંટ કે ચોરીના બનાવ બને છે ત્યારે વસતિના બધા ડફેર હેબતાઈ જાય છે, કારણ કે બધાને એવું જ લાગવા માંડે છે ગમે ત્યારે પોલીસ આવીને તેમની ધરપકડ કરી જશે અને એવું બને પણ છે.”

“પોલીસ દ્વારા ન માત્ર ડફેર પુરુષોની ધરપકડ કરવામાં આવે છે, પરંતુ સ્ત્રીઓ સાથે પણ તોછડું વર્તન કરવામાં આવે છે. “

ડફેરો પર થતી પોલીસદમનની ઘટનાઓ ઘટાડવા અને ડફેરોનું પણ માનવ તરીકેનું ગૌરવ જળવાય એ માટેના ઉપાય સૂચવતાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, “ડફેર જેવી વંચિત કોમને પોલીસ અત્યાચારનો ભોગ ન બનવું પડે એ માટે પોલીસને આવી કોમો સાથે કેવું વર્તન કરવું તે અંગેની તાલીમ આપવાની જરૂર છે.”

“ડફેરોના પ્રશ્નોને લઈને પોલીસતંત્ર વધુ સંવેદનશીલ બને એ દિશામાં કાર્ય થવું જોઈએ.”

 

‘સામાજિક તિરસ્કારને કારણ રહી ગયા વંચિત’

 https://youtu.be/mwCbLtygX2U

 

ડફેર કોમ પ્રત્યે સમાજની માનસિકતાને તેમની દયનીય પરિસ્થિતિ માટે જવાબદાર ગણાવતાં મિતલ પટેલ જણાવે છે કે, “જ્યારે સતત રજૂઆતોને પગલે અધિકારીઓ દ્વારા ડફેર કોમના લોકોને ગામમાં પ્લૉટ ફાળવવાની વાત કરાય છે, ત્યારે બીજા કોઈ નહીં પણ ગામના લોકો દ્વારા જ તાત્કાલિક વિરોધ નોંધાવવામાં આવે છે.”

“પોતાના વિરોધ માટે તેઓ કારણ આપે છે કે, આ લોકો મુસ્લિમો છે, જો આમને ગામમાં પ્રવેશ આપશું તો મસ્જિદો બનશે, આમની સંખ્યા ગામમાં વધવા લાગશે.”

“ઘણા ગ્રામજનો ડફેર કોમના ગુનાહિત ઇતિહાસનું કારણ આપી કહે છે કે, જો આમને ગામમાં ઘર મળશે તો અવારનવાર પોલીસ ગામમાં આવવા-જવા લાગશે.”

“ટૂંકમાં તેઓ ડફેર કોમના લોકોને પોતાની સાથે ભળવા દેવા જ નથી માગતા.”

આ પરિસ્થિતિમાં થઈ રહેલા સુધારા વિશે વાત કરતાં તેઓ જણાવે છે કે, “પાટણ અને સુરેન્દ્રનગરનાં કેટલાંક ગામોમાં સ્થાનિક વહીવટી તંત્ર અને સ્થાનિક આગેવાનોની સમજાવટથી ગામ પાસે રહેતા કેટલાક ડફેર પરિવારોને પ્લૉટ મળ્યા છે. પરંતુ હજુ પરિસ્થિતિમાં સુધારાની માત્ર શરૂઆત થઈ છે તેવું કહી શકાય.”

“હજુ પણ ઘણાં ગામોમાં સ્થાનિક ગ્રામજનોના વિરોધને પગલે ઘણા ડફેરોને પ્લોટ મંજૂર થઈ ગયા છતાં ફાળવણી નથી કરાતી.”

“તો ક્યાંક પ્લોટની મંજૂરી સામે ગ્રામજનો દ્વારા વાંધા રજૂ કરવામાં આવે છે.”

“સમાજના મુખ્ય પ્રવાહમાં રહેલા લોકો દ્વારા ડફેર કોમના લોકોના આવા તિરસ્કારને કારણે જ તેઓ વંચિત રહી ગયા છે.”

 

‘જનાજો કલાકો સુધી ખભે લઈને ભટકવું પડે છે’

 

 

 

ડફેર સમુદાયના લોકો પોતાના સ્વજનોનું મરણ થાય ત્યારે સ્થાનિક કબ્રસ્તાનમાં તેમની દફનવિધિ કરવા માટે પણ ઘણી વાર પરવાનગી ન અપાતી હોવાની વાત કરે છે.

ઉમરભાઈ ડફેર જણાવે છે કે, “અમારા સમુદાયના માણસોએ જીવતે જીવ તો રહેઠાણના અભાવે ઠેરઠેર ભટકવું પડે છે, પરંતુ વધુ દુ:ખદ વાત તો એ છે કે મરણ બાદ મૃતકના જનાજાને ખભે લઈને સમુદાયના લોકોએ કલાકો સુધી એક ગામથી બીજા ગામ ભટકવું પડે છે.”

“જીવનભર સુખની ઘડી ન ભોગવનાર મારા સમુદાયના લોકોને મરણ બાદ દફન થવા માટે જમીન મેળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે.”

સ્વજનના મરણ બાદ તેમની દફનવિધિમાં પડતી મુશ્કેલીઓ વિશે વાત કરતાં હયાતભાઈ ડફેર કહે છે કે, “જ્યારે પણ અમારા કોઈ સ્વજનનું મરણ થાય તો જ્યાં આટલાં વર્ષોથી અમે રહેતા હોઈએ તે ગામ અને આસપાસનાં ગામોનાં કબ્રસ્તાનમાં પણ તેમની દફનવિધિ નથી કરવા દેવાતી.”

“અમારે અમારા સ્વજનની દફનવિધિ માટે જનાજો લઈને બે-ત્રણ ગામ દૂર જવું પડે છે.”

“ઘણી આજીજી કર્યા બાદ કો’ક ગામના આગેવાનની મધ્યસ્થી બાદ અમને દફનવિધિની પરવાનગી અપાય છે.”

 

‘સરકારને અમારી કાંઈ પડી જ નથી’

 

 

ડફેર સમુદાયના ઉત્થાન માટે સરકાર અને તંત્ર દ્વારા કરાયેલા પ્રયત્નોને સાવ નામમાત્ર ગણાવતાં દિલાવરભાઈ ડફેર કહે છે કે, “અમારી પાસે પોતાનું કહી શકાય એવું કંઈ જ નથી. ના ઘર, ના જમીન કશું જ નહીં.”

“થોડાં વર્ષો પહેલાં તો અમારી પાસે પૂરતા દસ્તાવેજો પણ નહોતા. હજુ પણ અમારા સમુદાયના લોકોને રોજગાર અને ઘર જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓ પણ ઉપલબ્ધ નથી.”

“સરકારને તો જાણે અમે દેખાતા જ નથી. સરકાર અને તંત્રની અદેખાઈને કારણે જ અમારો સમુદાય સાવ પછાત રહી ગયો છે.”

હયાતભાઈ ડફેર કહે છે કે, “મારા સમુદાયના લગભગ બધા લોકો સરનામા વગરનું જીવન ગાળી રહ્યા છે. અમારા સમુદાયના લોકો પાસે પોતાની ઓળખાણના અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજો હોતા નથી. જે કારણે અમને કોઈ સરકારી સુવિધાઓ નથી મળી શકતી. સરકારને અમારી પડી નથી, કારણ કે અમે એમના મતદાર નથી.”

જોકે, કેટલાંક સ્થળે સ્થાનિક તંત્ર અને સ્વયંસેવી સંસ્થાઓના પ્રયત્નોને પરિણામે અમુક ડફેર પરિવારોને રહેઠાણ બાંધવા માટેના પ્લૉટ ફાળવવામાં આવ્યા છે.

પરંતુ જ્યારે સરકારી તંત્ર તરફથી ડફેર સમુદાયને રાહત મળે છે, ત્યારે સમાજના અન્ય વર્ગના લોકો આ રાહતને મુશ્કેલીમાં ફેરવી દેતા હોવાનું ડફેર સમુદાયના લોકો જણાવે છે.

સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના મૂળી તાલુકાના દાણાવડ ગામમાં રહેતા રહીમભાઈ ડફેર, પાછલાં 18 વર્ષથી દાણાવડ ગામ પાસે એક ઝૂંપડું બાંધીને રહે છે.

તેઓ કહે છે કે, “અમને નજીકના દિગસર ગામમાં તંત્ર દ્વારા પ્લૉટ ફાળવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ આસપાસનાં ત્રણ ગામના લોકોએ આ ફાળવણી સામે વાંધો રજૂ કરતાં પ્લૉટની ફાળવણી રદ કરી દેવાઈ છે, હવે અમે ફરીથી જમીનવિહોણા બની ગયા છે.”

ગામવાળાના વાંધા-વિરોધના કારણ વિશે તેઓ જણાવે છે કે, “ગામના લોકોને કદાચ બીક હશે કે આ લોકોને ગામમાં રહેવા દઈશું તો ગામમાં અવારનવાર પોલીસ આવશે.”

“ઉપરાંત કદાચ તેઓ મુસ્લિમોને તેમની સાથે ન રાખવા માગતા હોય તેવું પણ બની શકે.”

 

યોજનાઓ તો છે પણ…?

 

 

જોકે, રાજ્યના સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ઈશ્વરભાઈ પરમાર સરકાર દ્વારા ડફેરો સહિત તમામ વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓના ઉત્થાન માટે કામ કરાઈ રહ્યું હોવાનું જણાવે છે.

આ જાતિઓ માટે ઉપલબ્ધ સરકારી યોજનાઓ અને સહાય વિશે વાત કરતાં તેઓ કહે છે કે, “સરકાર દ્વારા ડફેરો સહિત અન્ય વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓના વિકાસ માટે ઘણી બધી યોજનાઓ ચલાવાઈ રહી છે અને હાલના બજેટમાં પણ ઘણી યોજનાઓને મંજૂરી અપાઈ છે.”

“સમયાંતરે આ સમાજના લોકો પાસેથી અરજીઓ મગાવવામાં આવે છે, તેમની અરજીઓ મંજૂર કરાયા બાદ તેમને જરૂરી લાભો આપવામાં આવે છે.”

” આ સિવાય ઓછા વ્યાજના દરે લોન આપવાની પણ યોજના છે. તદુપરાંત આ સમાજના લોકોને વ્યવસાય શરૂ કરવા માટે ચૂકવણીપાત્ર ન હોય તેવી લોન આપવામાં આવે છે.”

“આ સિવાય પણ બજેટમાં ઘણી બધી જોગવાઈઓ આ જાતિના વિકાસને ધ્યાને રાખીને કરવામાં આવી છે.”

ડફેર સમુદાયના લોકોને આવાસ યોજનાના લાભ અપાતાં હોવાની વાત કરતાં તેઓ કહે છે કે, “અમે ડફેર સમુદાય સહિત અન્ય વિચરતી જાતિના લોકોને પણ આસપાસનાં ગામોમાં અનેક પ્લૉટ ફાળવ્યા છે.”

“તેમજ તેમને પંડિત દિનદયાળ ઉપાધ્યાય આવાસ યોજના અને વડા પ્રધાન આવાસ યોજના હેઠળ આવરી લીધા છે. જેમ-જેમ આ સમાજના લોકો તરફથી માગણીઓ આવતી રહે છે, તેમ તેમ સરકાર દ્વારા આ સમાજના લોકોની ઉચિત સહાય કરવામાં આવે છે.”

ડફેર સમાજને પ્લૉટ ફાળવાયા બાદ ફાળવણી રદ કરાઈ હોય તેવો કોઈ બનાવ પોતાના ધ્યાનમાં ન હોવાની વાત કરતાં તેઓ કહે છે કે, “આવી જાતિઓને ગામમાં પ્લૉટ ફાળવ્યા બાદ ફાળવણી રદ કરાઈ હોવાનો કોઈ બનાવ મારા ધ્યાનમાં આવ્યો નથી.”

” જો આવું કઈ બન્યું હોય તો જે તે સમુદાય અને ગ્રામજનોના પ્રશ્નો અને રજૂઆતો સાંભળી યોગ્ય ઉકેલ લાવવા પ્રયત્ન કરાશે.”