Let is all be for each other and for those is dire need of food…

Nomadic Child 
Ahmedabad’s Ramdevnagar houses a huge settlement/ghetto of Bawri community, most of whom are daily wage-earning labourers. 
Their houses are scant of food supplies and essentials, their small children are hungry. 
“Ben, can we have some grains?” Neniben Bawri was crying while asking me for help.
 The government is working a war footing to save millions of Indians, their efforts need to be saluted and call for huge appreciations.  
 I understand there are many families willing to help poor and deprived families around them,  but are unable to step out of their homes. Also, most do not have enough supply at home. The government’s PDS/Ration shops serve as an excellent platform to distribute grains to the poor. We request the government to activate the food grain distribution through these stores. The officials have told us that these stores will be functional from 1st April, which means  still a week to go. The daily wage earning families cannot sustain themselves without food for so long 
Officials from Rajkot requested a list of settlements from us to arrange for distribution of grains to these families. I hope other districts carry similar operations. 
I request farmers to share grains from their stockpile at home with the poor families in their villages. It is ok if you will send less milk to the dairy, please make buttermilk from it and give it to the needy families in your village who are in severe need of food. 
Let us all help each other overcome this unprecedented crisis on human race. Our empathy will help 21 days seem shorter for these extremely poor sections of our country. 
Let us follow our Prime Minister appeal to be concerned for others as well. 
I request you all to provide warmth and support to those in need!!
અમદાવાદના રામદેવનગરમાં બાવરી પરિવારોની મોટી વસતિ છે.
અહીં રહેનારા મોટાભાગના રોજનુંલાવીને રોજ ખાનારા..
ઘરમાં અનાજ નથી. મરચુ અને હળદર છે. નાના છોકરાં ભૂખ્યા છે.. બેન અનાજ મળે… આટલું બોલતા બોલતા નેનીબહેન બાવરી રડી ગયા..
સરકાર અત્યારે ભારતવાસીઓ માટે ખડે પગે છે. સરકારની આ કામગીરીને હું બિરદાવું છું તેમને સલામ કરુ છું..
ગરીબ અને તકવંચિતોને અમારા જેવા ઘણા મદદ કરવા ઈચ્છે છે પણ અમે બહાર નીકળી શકતા નથી. વળી અનાજનો પુરતો જથ્થો અમારી પાસે પણ નથી.
સરકારની સસ્તા અનાજની દુકાનોમાંથી આવા તકવંચિતોને રાશન આપવાની વ્યવસ્થા ઉત્તમ છે.. એ વ્યવસ્થા ઝડપથી સક્રિય કરીને સૌને રાશન આપવા વિનંતી.
1 લી એપ્રિલથી આ વ્યવસ્થા સક્રિય કરવાનું અધિકારી કહે છે પણ 1 લી એપ્રિલને હજુ છ દિવસ બાકી છે.
રાજકોટમાં અધિકારી ગણે જેમ અમારી પાસે વસાહતોની યાદી માંગી અને તેમણે અનાજ પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા કરી દેશે તેમ કહ્યું તેમ અન્ય જિલ્લામાં થાય તેમ કરવા વિનંતી…
ગામડાંઓમાં ખેડૂતો પોતાના ઘરમાં ભરેલા ધાનમાંથી થોડું થોડું તમારા ગામમાં રહેતા આવા વંચિતોને આપજો. દૂધ ડેરીમાં ના ભરાય તો ચાલશે છાસ કરીને અનાજ સાથે છાસ પણ આપજો..
આવું કરશું તો 21 દિવસ તો ફડાકામાં નીકળી જશે..
આપણા વડાપ્રધાનની અપીલને આપણે માનીએ અને સૌની ચિંતા કરીએ..
આ ફોટોમા દેખાય એવી હૂંફ આપવા સૌને બે હાથ જોડી વિનંતી…
#humanity #humanrights #help #effect #coronavirus #covid19 #pandemic #helppeople #indiafightsagaistcorona
#virus #ahmedabad #gujarat #mittalpatel #મિત્તલપટેલ #કોરોનાવાઇરસ #કોરોના #માનવઅધિકાર

Let’s wish for a race where everyone wins…

Mittal Patel with the people of
“The government sunk borewell in our village for water supply to neighbouring towns of Radhanpur and Santalpur. Now that the Narmada waters reached us and the borewells have fallen quite. We farmers too sunk borewells to irrigate our crops and continued drawing waters until we emptied the belly of mother earth. The groundwater levels have depleted to 800 -1000 feet. If we do not realise it now we are going to reach a point of no return very soon, we will have no water to drink or farm. It is time we wake up and perform our role….”
Shihori Water Management Site
Vipulbhai from Shihori, Banaskantha narrated the above while appealing us for deepening the lake in their village. We had stated our preconditions, i.e. to ferry the excavated soil and collect a contribution from each and every family to build a corpus for managing community water sources
Lake Deepening work
We have experienced that many times the tractors arrive until good quality topsoil is been excavated, once the quality of soil changes the tractors stop. Hence, It was also mentioned that the tractors to ferry the soil should not stop mid-way but arrive until the entire task is finished. 
Vipulbhai and the farmers who have land around the lake had assured all the above would be followed and they did. Our experience in Shihori has been very encouraging. We were in the village to monitor the ongoing lake deepening work, and were impressed by the disciplined manner it was been carried out. They were grateful for the support VSSM and financial assistance from Fine Organic Industries Pvt. Ltd. 
Mittal Patel meets the people of Shihori Village
We thanked them for their awareness and their proactiveness. “Ben, we have many visitors through the day who come to witness this work and they do tell us that they would be contacting you soon. How wonderful it would be if everyone woke up to this need, the earth will once again be alive and beautiful!!” Vipulbhai shared. 
We are delighted with the acceptance and recognition the water conservation efforts are receiving. Hope this village leadership competes with each other and races to deepen as many lakes possible. It sounds like a perfect race, where everyone will win!! 
 The images share glimpses of Shihori before the works began and the ongoing efforts and the youth behind these efforts. 
 અમારા વિસ્તારમાં સરકારે બોરવેલ કર્યા અને અહીંયાથી પાણી લઈને અછતવાળા વિસ્તારો -રાધનપુર, સાંતલપુરમાં ખુબ આપ્યું. હવે નર્મદા આવીને બોરવેલ બંધ થયા. આ સિવાય અમે ખેડૂતોએ પણ ખેતી માટે બોરવેલ કર્યાને પાણી કાઢે રાખ્યું. એટલે અમારા તળ 800 થી 1000 ફૂટ પહોંચ્યા. હવે નહીં જાગીએ તો શહેરમાં જઈને મજૂરી કરવા’વારો આવવાનો એટલે ભઈ’સાબ હવે જાગો…’
બનાસકાંઠાના શિરોહીગામમાં રહેતા વિપુલભાઈએ આ વાત એમના ગામનું તળાવ ગાળવાની વિનંતી કરતી વખતે કરેલી. 
અમે કહેલું માટી ઉપાડવા ટ્રેક્ટર મુકવા ઉપરાંત નાનો ફાળો ભેગો કરવો પડશે તો તળાવનું કામ કરીશું. પાછુ ટ્રેક્ટર ખોદકામ થાય ત્યાં સુધી સતત આવવા જોઈએ. 
વિપુલભાઈ અને શિહોરીનું જે તળાવ ખોદાઈ રહ્યું છે તે તળાવ આસપાસના ખેડૂતોએ આ વાતની ખાત્રી આપી અને એ ખાત્રી બરાબર પાળી. 
ઘણી જગ્યાએ ફળદ્રુપ માટી હોય ત્યાં સુધી ટ્રેક્ટર આવે પછી કોઈ તકવાય આવે નહીં. અમારા આવા ઘણા અનુભવ છે માટે જ લખુ છું. પણ શિરોહી અનુભવ નોખો હતો.
અમે તળાવનું કામ કેવું ચાલે છે તે જોવા ગયા તો એકદમ સીસ્તબદ્ધ કામ થઈ રહ્યું હતું.
સૌએ સંસ્થા અને આ તળાવ જેમની મદદથી થાય છે તે ફાઈન ઓર્ગેનીક ઈન્ડ્રસ્ટ્રીઝ પ્રા. લી.નો આભાર માન્યો.
અમે ગામનો આભાર માન્યો. મૂળ તો જાગૃત થયા એ માટે. જો કે વિપુલભાઈએ કહ્યું, ‘આપણા આ તળાવને જોવા ઘણા લોકો આવે છે અને પોતાના ગામના તળાવો ઊંડા કરાવવા માટે સંસ્થાનો સંપર્ક કરાવવા કહે છે..બેન બધા જાગી તો કેવું રૃડુ થઈ જાય નહીં?’
ચાલો સારુ થઈ રહ્યું છે.. 
જ્યોત સે જ્યોત જલે… ની જેમ હકારાત્મક તળાવ ગળાવવાનો વાદ સૌ લઈ રહ્યા છે એનો રાજીપો…
શિહોરીના તળાવની ખોદકામ શરૃ કર્યા પહેલાંની દશા.. હાલ ખોદાઈ રહ્યું છે અને ગામના જે યુવાનો આ કાર્યમાં સક્રિય છે તે સૌની સાથેના ફોટો….

Contemplating to extend water conservation efforts to Surendranagar!!

Mittal Patel discusses WaterManagement

Almost 10 years ago I happen to read a  very pragmatic book on the water woes of Zalawad/Surendranagar region authored by my very dear Arvindbhai Acharya whom we all called Bhai.

A couple of years ago VSSM initiated water conservation works in Banasknatha. Until now it has facilitated deepening of 97 lakes in a region that is increasingly becoming water-starved. The efforts VSSM has undertaken receive and applaud from state Chief Minister Shri Vijaybhai Rupani.
Dudhai village’s Hadasar Lake

I received an early morning message by Surendranagar District Collector Shri K Rajesh who had recently learnt that we work on the issues of water in Banaskantha, telling us to begin water conservation efforts in Surendranagar too, and that government is prepared to support the efforts.

Gadhda village’s Khara Lake

VSSM has its own set of preconditions before commencing on any such work. As it is we call the efforts ‘Participatory Water Management Program’. The village leadership and community must contribute both in cash and kind. There has to be a corpus for maintaining the deepened lakes.

Mittal Patel visits WaterManagement site at Surendranagar

VSSM also need support from its well-wishing donors to be able to carry out such mammoth efforts. I spoke to respected Rashminbhai Sanghvi about the same. He assured we will work hard. We comprehend the fact that Surendranagar too needs massive water conservation efforts. But to be dependent on the Government alone is not a sustainable solution. Community participation equals community responsibility.

We were looking at villages that faced acute water shortages. We reached out to our dear Truptiben or Tiniben as we all call her. So what she is a grandmother now. For us, she will always be Tiniben someone who has stood by us right from the beginning of our journey of working for the nomads of Gujarat. She spoke to Ramkubhai and very soon we received an invite from him.
 I arrived at his village Dudhai where he had already gathered leaders from three villages.  After the first stage of the conversation, we went ahead to see Dudhai’s Hadasar lake, Sarla’s Ratda and Narali lakes and Gadhda’s Khara lake.
The region is struggling to meet it’s water needs. The groundwater is saline hence, exploring it is not an option they can work with. Lakes are their saviours.
The villagers use the lake waters to irrigate monsoon crops and if there is surplus water left they think about doing winter crops.
Water scarcity triggers distress migration during winters and summers when families migrate to urban regions in search of livelihood.
Thank you Shri K Rajesh for drawing our attention and giving your mandate to the need of launching water conservation efforts in Surendranagar.  We shall work together to improve the water conditions of this region.
We hope the communities realise the need to work in this direction and become aware to put in efforts for the same.
The images share glimpses of all that is narrated above.  
ઝાલાવાડની જળસમસ્યા પુસ્તક મારા પ્રિય અરવીંદભાઈ આચાર્ય જેમને અમે ભાઈ કહેતા તેમણે લખેલું જે મે દસેક વર્ષ પહેલાં વાંચેલું.
અમે જળ સમસ્યા માટે બનાસકાંઠામાં કામ કરીએ. 97 જેટલા તળાવો અમે ત્યાં ઊંડા કરી દીધા. આપણા મુખ્યમંત્રી શ્રીએ પણ અમારા આ કાર્યને બીદરાદવ્યું.
આવામાં સુરેન્દ્રનગરના ખુબ લાગણીશીલ અધિકારી એવા કલેકટર શ્રી કે. રાજેશને પણ પાણીના કાર્યો અમે કરતા હોવાનો ખ્યાલ આવ્યો ને એમનો એક સવારે સુરેન્દ્રનગરમાં પણ આ પ્રકારના કાર્યો શરૃ કરવા માટેનો મેસેજ આવ્યો. સરકાર પણ મદદ કરશે તેવું તેમણે કહ્યું.
પણ સરકારની સાથે સાથે સમાજ તરીકે પણ અમારે ભંડોળ ભેગું કરવું પડે. વળી ગામને તૈયાર કરવું પડે. કેમ કે અમે ગામની ભાગીદારી વગર તળાવો ઊંડા કરવાના કાર્યો કરીએ નહીં.
ભંડોળ માટે તો અમારા પ્રિય આદરણીય રશ્મીભાઈ સંઘવી સાથે વાત કરી અને તેઓએ કહ્યું આપણે મહેનત કરીશું. સુરેન્દ્રનગરમાં પણ તળાવો ઊંડા કરવાની ખુબ જરૃર છે.
અમારા કાર્યકર હર્ષદે કેટલાક ગામલોકો સાથે બેઠક કરી રાખેલી. હું પણ એ ગામોમાં ગઈ. પણ મને હજુ વધારે અછત વાળો વિસ્તાર કામ કરવા માટે મળે તો સારુ એવું થતું હતું.
વિચરતી જાતિઓના કામોમાં શરૃઆતથી મારા સાથીદાર તૃપ્તીબેન અમે તો ટીનીબેન કહીએ ભલેને હવે એમની દીકરીના ઘરે દીકરી આવી પણ અમારા સૌ માટે તો એ ટીનીબહેન જ રહ્યા. એમને વાત કરી એમણે મૂળીના રામકુભાઈ સાથે વાત કરવા કહ્યું. ને રામકુભાઈને ફોન કર્યો ને એમણે તો તુરત આવો એમ કહ્યું.
હું એમના ગામ દૂધઈ પહોંચી તો એમણે ત્રણ ગામના આગેવાનોને ભેગા કરી રાખ્યા હતા. એમની સાથે પ્રાથમિક વાત કરીને અમે દૂધઈગામનું હાદાસર તળાવ, સરલાગામનું રાતડા તેમજ નરાળી તળાવ અને ગઢડાગામનું ખારા તળાવ જોવા ગયા.
આ વિસ્તાર પાણી માટે ઝઝૂમી રહ્યો છે. તળમાં ખારા પાણી છે. એટલે બોરવેલથી પણ ખેતી થતી નથી. તળાવ એક માત્ર આધાર છે.
લોકો તળાવમાંથી ચોમાસુ અને વધારે પાણી રહે તો શિયાળું ખેતી કરે છે.
રામકુભાઈએ કહ્યું બેન, ‘દર વર્ષે ગામમાંથી પંદર વીસ પરિવારો ગામ ખાલીને રોજી રોટીની શોધમાં શહેરભણી જઈ રહ્યા છે. શહેરમાં જનારા પાસે ખેતીની જમીન છે પણ પાણી નથી એટલે જાય છે.’
થેક્યુ કલેક્ટર સાહેબ આપે ધ્યાન દોર્યું અને આ વિસ્તાર પાણીની દષ્ટિએ જોયો. આ વિસ્તારના તળાવ કરીશું એ નક્કી..
બસ લોકો વધુ જાગૃત થાય અને પોતાના વિસ્તારમાં પાણીના તળ વધારે સાબદા થાય તે માટે કાર્યશીલ બને તેવી અભ્યર્થના..
લખ્યું એ બધુંયે ફોટોમાં….

It is high time we erase the taboos and stigma surrounding Menstruation…

Mittal Patel at a program organised at IIM-Ahmedabad
The program had presence of  Ms. Jyoti and Dr. Archana

Menstruation, a natural physiological occurrence each woman undergoes every month, a cycle that is responsible for keeping her healthy. ‘Period’ is a simple and straight forward term to describe this cycle whereas Gujarati describes it called ‘Masik Dharm’ and there are all sorts of religious sanctions surrounding it. In India, we have a lot of stigma and taboo attached to this natural phenomenon. There is a long list of cannot/don’ts to be adhered to for women during her periods. Cannot go to the temple, touch anything auspicious, can’t go near the gas-stove, water pot or enter the kitchen, don’t touch a million things…it’s an exhaustive list

 Even in 21 century our society who otherwise aims of Mars and Moon, showcases and practices medieval and orthodox approach when it comes to women’s menstrual cycle. 
Mittal Patel with Milanbhai
 I recently had an opportunity to share rural beliefs and perspectives about the menstrual cycle at a program organised at IIM-Ahmedabad. Jyoti has made a though-provoking documentary series on the subject. The program had presence of Ms. Jyoti and Dr. Archana. 
 I have spent my childhood in  village (like everywhere else)  such beliefs and practices are a norm and I still witness the same when working with the women of nomadic and de-notified communities. At times I have a deep surge of irritation towards our mindsets whereas there is a sense of pity for women who still are forced to follow the dictates. 
 Milanbhai captured the event in his camera, some of which are only of me. Sharing here because I liked them all. Thank you Milanbhai. 
Mittal Patel had an opportunity to share rural beliefs and
perspective sbout the menstrual cycle
 માસીક ધર્મ જબરો ગુજરાતી શબ્દ છે…
અમે એને #પીરીયડમાં થવું કે પીરીયડમાં હોવું એમ કહીએ..
આ પીરીયડ એ કુદરતી પ્રક્રિયા છે.. દરેક સ્ત્રી દર મહિને પીરીયડમાંથી પસાર થાય છે..
પણ સમાજે મહિનાના ચાર દિવસ પીરીયડમાં થનારી સ્ત્રીને લઈને કેવા કેવા વિચિત્ર અને દુઃખદ નિયમો બનાવ્યા.
રસોઈ કરાય નહીં, આને અડાય નહીં, મંદિરમાં જવાય નહીં. લીસ્ટ ઘણું લાંબુ અને થકવાડનારુ છે..
21મી સદીમાં વિકાસની દિશામાં હરણફાળ ભરવાના અભરખા રાખનાર આપણે સ્ત્રીઓના પીરીયડને લઈને ભયંકર સંકુચિતતા દાખવીયે છીએ..
આઈઆઈએમમાં આ વિષયને લઈને આયોજીત એક ચર્ચા સત્રમાં જવાનું થયું. જ્યોતિએ આ મુદ્દે સરસ વીડિયો સીરીઝ કરી છે. તે અને ડો. અર્ચના બેન પણ કાર્યક્રમમાં હાજર રહ્યા. મારા ભાગે ગામડાંઓમાં આ વિષયને લઈને કેવી માન્યતાઓ છે તેની વાત કરવાની મારા શીરે આવી…
હું ગામડાંમાં ઊછરી છું. ત્યાં આ બધુ બહુ નજીકથી જોયું છે આજેય વિચરતી જાતિઓની વસાહતોમાં આ બધુ જોવું છું ત્યારે આપણા સમાજની આ બધી વિચિત્ર અને રૃઢિગત માન્યતાઓને લઈને દયા ઉપજે છે…
કુદરત સૌનું ભલુ કરે અને કેટલાકને ખાસ સદબુદ્ધી આપે..
પ્રિય મીલનભાઈ બારડે આ કાર્યક્રમની સુંદર તસવીરો લીધી.જે અહીંયા મુકી છે. આ તસવીરોમાંથી કેટલીક મારા એકલાની છે જે મને બહુ ગમી જે અહીંયા મુકી છે.. થેક્યુ મીલનભાઈ..
#MittalPatel #VSSM #periodtalk #periods #menstruation #periodcramps #menstruationmatters #periodpositive #period #womenshealth #pms #menstrualcycle #menstrualhealth #health #womenhealth #socialperpesctive #periodstories

Extremely grateful to respected Chief Minister and Mehsana District Collector…

Mittal Patel during her visit to Visnagar

“Ben, we have been wandering for so many years. Do you feel that we will ever be able to settle down?? Here we are, living on the banks of a lake, everyone can see our pathetic living conditions yet they choose to ignore us. Nobody is willing to give us land for settling down!!”

Be it Bashirbhai Oad or Natubhai Bajaniya, whenever I happen to be in Visnagar for a meeting or a visit these men would come to meet me in person or callup at regular interval to inquire about the status of their applications and I would always assure them that things will move for sure. I remember once Natubhai lost his patience and had an outburst. A very annoyed Natubhai had lectured me for 15 minutes, telling me to stop giving false hope!!
The current living condition of the nomadic families
Today Natubhai, Bashirbhai and like them 119 families of Gadaliya, Raval, Vansfoda, Vadi, Bajaniya, Oad communities have a reason to celebrate. Mehsana District Collector, the very compassionate  Shri Patel Saheb has allotted residential plots to these families. These families will now be able to fulfil their dream of a house which they will not be required to vacate or move away from.
VSSM and these families have been struggling to obtain residential plots for the last 10 years. Our team members Tohid and Rizwan have left no stone unturned to make the possibility of residential plots a reality for these families. There have been numerous occasions they have felt dejected, defeated but they never lost hope and continued to strive. The families receiving plots today is a result of their untiring efforts.
Mittal Patel recently visited these families with VSSM
co-ordinator Tohid and Rizwan
It is always said however hard you try things happen when the time is ripe, perhaps the time had ripened for these families.
 We are grateful to Mehsana District Collector for his empathetic decision. There are thousands of nomadic families in Mehsana, we humbly request you to help them realise their dream of a home!!
We are deeply grateful to  Chief Minister Shri Vijaybhai Rupani, Shri Ishwarbhai Parmar, Minister Social Justice and Empowerment, K Kailashnathan Sir, D. H. Shah Saheb, Bhagwankaka (Panchal) and all our will well-wishing elders. It is your goodwill that makes all of these possible. May you continue to be instrumental in bringing joy and hope in the lives of the poor and deprived.
The current living condition of nomadic families
The images shared here are of the current living conditions of these families, a recent meeting we had with them and our Tohid and Rizwan who work for these families 24X7!!
આભાર મુખ્યમંત્રી શ્રી તેમજ મહેસાણા કલેક્ટર શ્રીનો…. આપ પ્રત્યે રાજીપો..
‘બેન ચેટલા વરહથી રઝળીએ સીએ.. તે અમારુ હાચેન ચોય ઠેકોણું પડશે ક નઈ? આ તળાવની પાળે પડ્યા સીએ. બધાય અમન ભાળ પણ કોય રહેવા બલ્લે જમી આલતું નહીં..’
બશીરભાઈ ઓડ હોય કે નટુભાઈ બજાણિયા #વિસનગર જવાનું થાય કે કોઈ મીટીંગમાં એ લોકો આવ્યા હોય કે દર થોડા સમયે ફોન કરીને બસ આ એક જ વાત કર્યા કરે અને હું દર વખતે ધરપત રાખવાનું કહેતી. એક વખતે તો નટુભાઈ સખત ગુસ્સે થયેલા બેન તમારાથી ના થાય તો રહેવા દ્યો. પણ ખોટી આશા ના વતાડો… વગેરે જેવું લગભગ પંદર મીનીટ બોલી ગયેલા..
આજે નટુભાઈ અને બશીરભાઈ જેવા #ગાડલિયા, #રાવળ, #વાંસફોડા, #વાદી, #બજાણિયા, #ઓડ સમુદાયના 119 પરિવારોના જીવને સાતા મળશે.
#મહેસાણા #કલેક્ટર શ્રી પટેલ સાહેબે આ પરિવારોની સ્થિતિ સમજી તેમને રહેણાંર અર્થે પ્લોટ ફાળવ્યા. હવે સ્વપ્નનું ઘર બનશે જ્યાંથી કોઈ એમને ખાલી નહીં કરાવી શકે.
છેલ્લા દસ વર્ષથી આ પરિવારોને પ્લોટ મળે તે માટે VSSM દ્વારા અમે મથી રહ્યા હતા. કાર્યકર તોહીદ અને રીઝવાને તો સરકારી કચેરીના પગથિયાં ઘસી નાખેલા. તોહીદ તો ઘણીવાર નાસીપાસ થઈ જાય જોકે હારે થાકે ચાલે એમ નહોતું એટલે આવેલી નિરાશા ખંખેરી પાછો કામે લાગી જતો જેનું પરિણામ આજે એને મળ્યું.
કહેવાય છે દરેકનો એક સમય હોય છે એ સમય પહેલાં લાખ વલખાં મારીએ કાંઈ થતું નથી. બસ આ પરિવારોનો સમય હવે પાક્યો.
આભાર કલેક્ટર સાહેબ આપની લાગણીના લીધે જ આ શક્ય બન્યું. સાથે મહેસાણા જિલ્લામાં વસતા અન્ય વિચરતી જાતિના પરિવારોને પણ ઘર માટે જગ્યા અપાવવામાં નિમિત્ત બનવા આગ્રહભરી પ્રેમપૂર્વકની વિનંતી…
આપણા રાજ્યના વડા #મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૃપાણી, #સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગના મંત્રી શ્રી ઈશ્વરભાઈ પરમાર, કે કેલાસ નાથન સર, ડી.એચ.શાહ સાહેબ, ભગવાનકાકા (પંચાલ) વગેરે સ્નેહીજનોનો આભાર.. આપ સૌની લાગણીના લીધે જ આ બધું શક્ય બન્યું..
સૌના શુભમાં આપ સૌ નિમિત્ત બનો તેવી શુભભાવના… હાલમાં આ પરિવારો જે હાલમાં રહે છે તે, આ પરિવારો સાથે થયેલી બેઠક તેમજ આ પરિવારોના કલ્યાણ માટે દિવસ રાત મથતા અમારા કાર્યકર તોહીદ, રીઝવાન સાથે… ફોટો સમજવા ખાતર
#Mittalpatel #VSSM #મિત્તલપટેલ #વિચરતીજાતિઓ #માનવઅધિકાર #રહેવાપ્લોટ #ઘર

Mittal Patel, felicitated for their efforts to the upliftment and development of women the extremely marginalised nomadic communities by the Ministry of Information and Broadcasting, GOI’s Press Information Bureau, Ahmedabad and Gujarat University’s Department of Communication and Journalism…

Mittal Patel receives award from her teacher Smt. Sonalbahen
The  Ministry of  Information and Broadcasting, GOI’s Press Information Bureau, Ahmedabad and Gujarat University’s Department of Communication and Journalism on the occasion of International Women’s Day hosted a joint program to facilitate women path-breakers who have innovatively used the information and communication platform for the upliftment and development of women at extreme margins. 
 VSSM works for the marginalised communities that include a significant number of women. We are grateful for the honour and recognition of these efforts. 
 One of the primary reason to accept this award is my Guru Ms Sonalbahen. It is a matter of honour to receive the award from a teacher whom I respect the most. She was the one who instilled some very important life lessons, it is a good fortune to be able to have Sonalbahen as a teacher. I have studied under numerous teachers from grade 1 to M.Phil but very few teachers have made a lasting impact and Sonalbahen tops the list. Even today whenever I have to talk about my teachers Sonalbahen comes first to my mind.
 Thank you, Ma’am, you are one of those who enabled me to find my goal in life!!
 The honour was accepted on behalf of all who have walked with me through VSSM’s journey.
 Many thanks to the Press Information Bureau too.
ઈન્ફોર્મેશન એન્ડ કોમ્યુનિકેશન પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ છેવાડાની બહેનોના વિકાસ માટે કરી નવો ચીલો ચાતરનાર મહિલા માધ્યકર્મીઓનું સન્માન ભારત સરકારના માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય અંતર્ગત પ્રેસ ઈન્ફોર્મેશન બ્યુરો અમદાવાદ કચેરી અને ડીપાર્ટમેન્ટ ઓફ કોમ્યુનિકેશન એન્ડ જનર્લિઝમ, ગુજરાત યુનિવર્સિટીના સંયુક્ત ઉપક્રમે આંતરારાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિત્તે થયું…
અમે વંચિત સમાજ માટે કામ કરીએ એમાં મહિલાઓ પણ આવી ગઈ. અમારી આ સેવાકીય પ્રવૃતિઓ માટે થયેલા આ સન્માન માટે આભારી છીએ.
આ સન્માન માટે હા પાડવાનું સૌથી મોટું આકર્ષણ મારા શિક્ષક સોનલબહેન.. તેમના હસ્તે સન્માન મેળવવું એ ગૌરવની ઘટના…
સોનલબહેન જેમણે મને જીવનલક્ષી શિક્ષણ આપ્યું. તેમના જેવા શિક્ષક મેળવવા એ નસીબની વાત. એકડા ધોરણથી લઈને એમ.ફીલ સુધી ઘણા શિક્ષકોએ ભણાવ્યું તેમાં આંગળીના વેઠે ગણાય એટલા જ શિક્ષકો યાદ રહ્યા છે એમાં સોનલબહેન મોખરે. આજે પણ શિક્ષકની વાત આવે તો સૌથી પહેલાં તેઓ જ મારી નજર સામે આવે.. થેક્યુ મેમ મારા જીવનને એક ધ્યેય અપાવવામાં નિમિત્તે બનેલા કેટલાકમાંના એક આપ પણ છો…
સન્માન મારા આ કાર્યમાં મદદ કરનાર સૌનું…
આભાર પી.આઈ.બી.
NEWS- PRESS Information Bureau PIB in Gujarat
Ministry of Information & Broadcasting, Government of India
Department of Communication, Journalism & Public Relation..
Department of Communication, Journalism & Public Relation.
#PressInformationBureau #media #journalism #communication #PIB #IAndBministry #award #socialimpact
#socialgood #gujaratuniversity #ahmedabad #gujarat #award

At last, the nomads of Bagasara village will have their own nest to fly into…

/mittal Patel meets Saraniya families of Bagasara
‘Ben, even the birds have a nest to fly back home, please do something so that we have our own nests too!!” Navghanbhai Saraniyaa from Amreli’s Bagasara would urge me each time he would meet me. We had filed applications for allotment of residential plots to these families but seems the time wasn’t ripe.
The Saraniya Communities with the documents to their plots
The current district collector is an extremely compassionate and proactive individual. He is also trying hard to adhere to our CM’s pledge of ‘housing for all’. Recently, he conducted a draw to decide which of the 112 Saraniya, Gadaliya and Devipujak nomads from Bagasara will be the first to receive the plots. In coming days the selected families will be handed over the documents to their plots.
Finally, after years of wait, these families will be receiving permanent plots to build their permanent nests. A decent nest, isn’t it something we all strive for?
The draw-of-lots in progress
We are immensely grateful to respected Chief Minister, Shri Ishwarbhai Parmar, Minister for Social Justice and Empowerment, District Collector and administration whose compassion and hard work has made it all possible.

In the pictures, the draw-of-lots in progress, the Saraniyaa families with the documents to their plots and our meeting with these families.

The draw-of-lots in progress
પંખીઓન માળા હોય એમ અમારા માળા થાય એવું કાંક કરો બેન..
અમરેલીના બગસરામાં રહેતા નવઘણભાઈ સરાણિયા જ્યારે પણ મળે ત્યારે સતત આ વાત કર્યા કરે.
અમે રહેણાંક અર્થે પ્લોટ મળે તેની અરજી કરેલી. પણ સમય બરાબર પાક્યો નહોતો.
હાલના કલેક્ટર શ્રી બહુ ભલા માણસ. વળી રાજ્યના મુખ્યમંત્રી શ્રીનો પ્રકલ્પ આવા પરિવારોને ઘર આપવાનો. એટલે બગસરામાં રહેતા 112 વિચરતી જાતિના પરિવારો જેમાં સરાણિયા, ગાડલિયા અને દેવીપૂજકોને પ્લોટની ફાળવણી પહેલાં ક્યા નંબરનો પ્લોટ ફાળવાશે તે અંગેનો ડ્રો કલેક્ટર શ્રી દ્વારા કરવામાં આવ્યો. આગામી દિવસોમાં આ પરિવારોમાં જે નંબરના પ્લોટ મળ્યા છે તે નંબર સાથેની સનદ પણ મળશે.
કેટલા વર્ષોની મહેનત પછી આ પરિવારો પોતાની જગ્યા ભેગા થશે.
ભાર મુખ્યમંત્રી શ્રી, સામાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા મંત્રી શ્રી ઈશ્વરભાઈ પરમાર, કલેક્ટર શ્રી તેમજ અમરેલી વહીવટીતંત્રનો…આપની લાગણીના લીધે જ આ બધુ શક્ય બન્યું.
અમારા કાર્યકર રમેશભાઈએ આ પરિવારોને પુરાવા એકત્રીત કરી આપવાથી લઈને તેમને પ્લોટ મળે તે માટે ખુબ મહેનત કરી. રમેશની આ મહેનત લેખે લાગી.
ફોટોમાં વસાહતમાં ડ્રો કરવા આવેલા અધિકારી તેમજ ડ્રો પછી પ્લોટ નંબર મળ્યાના કાગળ સાથે સરાણિયા પરિવારો તેમજ આ પરિવારો સાથે અમારી બેઠક થઈ તે વેળાના ફોટો…
#vssm #house #housing #dignity #empowerment #nomadic #denotified #help #motivation #success #business #gadliya #luhariya #devipujak #successstory #happiness #harwork #ngo #mittalpatel #struggle #ntdnt #NtdntGujarat #ntdntindia #4change #nonprofit #microfinance #humanrights #socialgood #sustainabledevelopment #socialimpact #વિચરતા #વિમુક્ત #સ્વાવલંબન #મિત્તલપટેલ #ઘરનુંઘર

And the Dafer too shall have a home now!!

Mittal Patel with the Dafer Women
It was the year 2004-05,  when I began travelling to visit the nomadic settlements to learn more about the vanishing nomads. It wasn’t yet decided if we will be working with these communities. It was difficult to witness their daily struggle to survive, a scenario that invariably brought pain and anguish. It was then that I happen to meet some Dafer families, their conditions were even worse than the nomads’. Simply put, it was heart-wrenching to watch them in such a pitiable condition. It was at that moment that I decided to work for the nomadic and de-notified communities and create awareness about their conditions amongst the society, bureaucracy and lawmakers. The VSSM team continues to strive for that.
Our efforts have been instrumental in helping many communities lead a settled life. However, this does not hold right for the Dafer.  The villagers of the villages the Dafer stay aren’t prepared to accept them. The distress and difficulties Dafer face daily and the societal attitude towards them has tremendously disheartened me. No one is prepared to embrace them, seriously??
Collector Shri K Rajesh handing over the official documents
to the dafer families

We have been writing to the authorities since many – many years, so much that there are heaps of files lying in various government offices.

The Current living condition of Dafer families
Redressing the Dafer issues calls for bold and dedicated bureaucrats and officials. A species that is so rare to find these days!! So when we witnessed Surendranagar district collector Shri K Rajesh revamp the official stance and gear up the district bureaucracy to address the long-pending applications and issues of nomadic and de-notified communities, we requested him to help us settle the Dafer as well. Without even questioning our appeal, he pledged to find the best possible places to settle the Dafer.
Recently, he allotted plots to 13 Dafer families of Muli block’s Danawala village in Digsar village. Without any hype or hoopla, he reached the Dafer dangaa, met the residents, heard them and handed over the documents to 13 families.
It seems this government is committed to taking some serious measures for this community that falls under the extremely backward category on the official list.
The Current living condition of Dafer families
We are sure that when Shri K Rajesh decides and works to make an official commitment a reality it is bound to happen along with Chief Minister’s pledge to provide a home to all the homeless of this state. Efforts are on to provide land to all the Dafer of Surendranagar.
We are extremely grateful to our respected Chief Minister Shri Vijaybhai Rupani, Minister of  Social Justice and Empowerment Shri Ishwarbhai Parmar, Surendranagar  Collector Shri K Rajesh and his team of officials.
Anyone who asked me what my dream was, “to find a permanent address for all the homeless nomadic and de-notified families!” a dream that is on its way to become a reality soon. I sure am delighted.
Harshad, this is your hard work bringing such fabulous results.
Images of the current living conditions of the Dafer families and Shri K Rajesh handing over the official documents.
2005 -06થી વિચરતી જાતિઓની વસાહતોમાં રઝળવાનું શરૃ કરેલું એ વખતે આ સમુદાયો સાથે કામ કરીશ તેવું નક્કી નહોતું. આ લોકોની તકલીફો જોવાતી નહોતી. મનથી બહુ દુઃખી હતી. શું કરવું તેની મૂંઝવણ ચાલી રહી હતી ત્યાં ડફેર પરિવારોને મળી, એમની હાલત જોઈને હૃદય વલોવાઈ ગયું અને એજ ક્ષણે વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓનો અવાજ સત્તાસ્થાને બેઠેલા સુધી પહોંચાડવાનું નક્કી કર્યું. જે માટે VSSMની આખી ટીમ મથ્યા કરે.
ઘણી જાતિઓને ઠરીઠામ કરવામાં અમે સફળ રહ્યા પણ ડફેરોને આશરો અપાવવાનું બહુ કુપરુ. જે ગામોમાં એ રહેતા એ ગામના લોકો આ પરિવારોને પોતાના ગામમાં વસાવવા રાજી નહીં. માનસીક રીતે આ પરિવારોની તકલીફો જોઈને હું પણ નાસીપાસ થઈ ગયેલી. ખરેખર કોઈ આમને વસાવશે નહીં એવું થઈ ગયેલું.
વર્ષોથી કચેરીઓમાં અરજીઓના ઢગ ખડકી દીધેલા.
અધિકારી બાહોશ અને તકવંચિતોને મદદ કરવાની ખેવનાવાળા આવે તો આ કામ પાર પાડી જ શકાય. પણ એવા અધિકારીઓ ખાસ કરીને ડફેરને લઈને જડ્યા નહીં.
સુરેન્દ્રનગરમાં કે. રાજેશ કલેક્ટર તરીકે આવ્યા તેમણે વિચરતી જાતિઓના મુદ્દે વર્ષોની પડતર અરજીઓ પર સરસ કામ કર્યું. તેમની લાગણી જોઈને ડફેરોને વસાવવા તેમને વિનંતી કરી..
અને તેમણે કશુંયે પુછ્યા વગર ગામો શોધવા અને સારામાં સારી જગ્યા આ પરિવારોને આપવાનો નિર્ધાર કર્યો.
તાજેતરમાં જ મૂળી તાલુકાના દાણાવાડામાં રહેતા 13 ડફેર પરિવારોને તેમણે દીગસર ગામે જમીન ફાળવી અને સૌથી અગત્યનું પ્લોટની સનદ આપવા તેઓ પોતે ડફેર વસાહતમાં પહોંચ્યા. કશાય દેખાડા અને દંભ વગર એક સામાન્ય માણસની જેમ તેઓ આ પરિવારોની વચમાં ગયા અને તેમની વાતો સાંભળી.
સરકારે જેમનો સમાવેશ ઓબીસીમાં સમાવિષ્ટ 146 જાતિઓમાંથી પણ અતિપછાત 12 જાતિમાં કર્યો છે. તેવા ડફેરો માટે આ સરકાર ખરેખર સંવેદનશીલ થઈને તેમના કલ્યાણ માટે કટીબદ્ધ થયેલી જણાય છે.
મુખ્યમંત્રી શ્રીનો નિર્ધાર તમામ ઘરવિહોણા વિચરતા પરિવારોને ઘર આપવાનો. એમાં કે.રાજેશ જેવા સમાહર્તા હોય તો નિર્ધાર પાર કેમ ન પડે?
સુરેન્દ્રનગરમાં રહેતા તમામ ડફેર પરિવારોને પ્લોટ મળી જાય તેની તજવીજ થઈ રહી છે..
મુખ્યમંત્રી શ્રી, સમાજિક ન્યાય અને અધિકારીતા વિભાગના મંત્રી શ્રી ઈશ્વરભાઈ પરમાર, કલેક્ટર શ્રી તેમજ સુરેન્દ્રનગર જિલ્લા વહીવટીતંત્રનો ખુબ આભાર..
કોઈ મને પુછતુ તમારુ સ્વપ્ન શું તો હું કહેતી તમામ વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓને સ્થાયી સરનામું, ઘર મળી જાય એ મારુ પહેલું સ્વપ્ન… એ સ્વપ્ન પૂર્ણ થવાની દિશામાં કામ થઈ રહ્યાનો રાજીપો…
કાર્યકર હર્ષદની સતત મહેનતનું પરિણામ…
હાલમાં આ પરિવારો જે સ્થિતિમાં રહે છે તે, તેમજ કલેકટર શ્રીના હસ્તે પ્લોટની સનદો મળવતા પરિવારો….
Collector Office,surendranagar
CMO Gujarat
Ishwar Parmar
#vssm #nomadic #denotified #gujarat #surendranagar #humanrights #વિચરતા #વિમુક્ત #ગુજરાત #સુરેન્દ્રનગર #માનવઅધિકાર #india #nomadicofgujarat #nomadicofindia
#community #મિત્તલ_પટેલ #mittal_patel

‘A stitch in time saves nine!!’

Mittal Patel visits water management site

 VSSM’s Participatory Water Management campaign was launched to put this phrase into practice. The initiative was launched Banaskantha where the groundwater tables have gone alarmingly low. It all began with deepening of the village lakes. Until last year we have deepened 87 lakes in partnership with the village community.

Watermanagement site
This year too we have planned to continue with our efforts.  Kadol and Vadama have taken the lead and I was here recently to monitor the ongoing works. The enthusiasm with which the community has taken part in contributing their bit was encouraging to watch,
Mittal Patel discusses Watermanagement with the villagers
 The partnership is tricky yet mandatory. VSSM provides JCB expenses, the village takes the responsibility of ferrying the excavated soil and the entire community while also contributing to cash. The amount collected in cash will be eventually used for up-keeping of the common water resources.
As a result of our previous experiences, we plan to be stricter with the enforcement of these pre-conditions and do not intend to commence work where ever the contributions haven’t poured in.  Also do note that amount collected in the contribution is not managed by VSSM but the water committee that is formed to work on the water issues in the village. Why do we insist on contribution?
Lake deepening work
“Until how long should we depend on somebody else worry about what is ours, our water, our land, our resources. How long should one wait for the government to come and help or an organisation to come and do the needful? We need to take responsibility for common property resources that exist for our collective benefit. If one has contributed he or she will ask questions and show concern for it’s up-keeping. One will question if someone is encroaching over it or drawing water without permission.” It is to raise this kind of awareness that we have initiate strict enforcement of the contribution norm as well. And Vada, Khorda and Kuvaarva have contributed willingly towards the water corpus in their village. Hope we have similar experiences throughout the year!!!
પાણી પહેલાં પાળ બાંધીએ..
આ કહેવતને ચરિતાર્થ કરવાનું અમે નક્કી કર્યું અને ખરા અર્થમાં વરસાદી પાણીને બચાવવા અમે જળસંચય અભીયાન આરંભ્યું.
બનાસકાંઠામાં જ્યાં ભૂગર્ભજળની સ્થિતિ ખરાબ છે તે વિસ્તારોમાં તળાવો ઊંડા કરવાનું કાર્ય અમે આરંભ્યું.
87 તળાવો ગયા વર્ષ સુધી ઊંડા કર્યા આ વર્ષે પણ લોકભાગીદારી થકી તળાવો કરવાનું નક્કી કર્યું. ખડોલ, વડામાં તળાવ ઊંડા થઈ રહ્યા છે. જેને જોવા માટે જવાનું થયું. ગામનો ઉત્સાહ અને ભાગીદારી જોઈને રાજી થવાયું.
તળાવ ગાળવા માટેની ભાગીદારી જરા નોખી છે. સંસ્થા જેસીબીનો ખર્ચ કરે, માટી ઉપાડવાનું ગામના શીરે એ ઉપરાંત ગામલોકોએ ફાળો એકત્રીત કરવાનો.
આ ફાળો અમે તળાવો ગાળવામાં ઉપયોગમાં લઈશું.
આ વર્ષે થોડા કડક થયા છીએ ફાળો નહીં તો કામ નહીં. હા આ ફાળોનો વહીવટ અમે નથી કરતા તેની ખાસ નોંધ લેજો. ગામમાં પાણી સમિતિ બને અને એ વહીવટ કરે. પણ ફાળો તો જોઈએ જ…
ફાળા પાછળનો હાર્દ જરા સમજીએ.. મારા મતે ક્યાં સુધી કોઈ આવીને આપણા ગામના તળાવ ઊંડા કરે કે સરકાર કરે એની રાહ જોવાની?
આપણી ભાગીદારી નહીં હોય તો આપણે તળાવની ચિંતા કરવાનું નહીં કરીએ..
તમે પાંચ રૃપિયા તળાવ માટે આપ્યા હશે તો કાલે કોઈ તળાવમાં દબાણ કરશે તો તમે કહેશો ભાઈ રહેવા દે…
એટલે થોડા કડક શબ્દો સાથે જનભાગીદારી થકી આ કાર્ય કરવાનું આરંભ્યું છે.
વડા, ખોરડા અને કુંવારવાએ તો રાજી થઈને જનભાગાદીરીથી આ કાર્ય આરંભ્યું તમે ક્યારે સજ્જ થશો?
#vssm #gujarat #banaskantha #MittalPatel
#participatorywatermanagement #savewater
#saveearth #nomadic #denotified #climatechange
#environment #lake #water #જળસંચય #પાણીબચાવો
#પર્યાવરણબચાવો #લોકભાગીદારી #વિચરતા #વિમુક્ત

Husainbhai’s efforts to revive the crumbling and dying villages are worth applauding…

Mittal Patel with Hussainbhai
A rather long writeup but do take time out to read it!!
“Ben, I want to give you something!’ said Husainbhai while pulling out his wallet from his pocket and brings out a packet from it. 
“What is it?”
“Is it real ?”
Hussainbhai’s diamond polishing unit
“Oh! I cannot take it.”
“But I want to gift it to you. I have bought it long back, to gift to you. ”
“I appreciate your feelings, but I cannot accept it.”
This was the first time I was meeting Husainbhai. Although we have talked many times on the phone. 
It was the plight of Nat families residing opposite Husainbhai’s home that brought them to know about VSSM. The plight anguished Husainbha’s father Ahmedbhai who helped them in whichever way he could. He knew these families need government support but weren’t familiar with the complex process it required. In the meantime, Ukabapa informed him about us and Ahmedbhai called us up from a hotel nearby. “Ben, these poor fellows are living in extremely sad conditions. Please try to help them. Get them the required documents because they are struggling to sustain themselves,” he had told me on the phone. I also happened to meet him once on my way to Diu. At that time Husainbhai was not even in the picture. 
Once, when VSSM was invited to be part of the “Mokla Maan” program at CM’s office the communities it works for were called in. We called up Nat youth to come and share their issues and conditions at this program. Since that particular person had never stepped out he refused to come. We tried to convince him a lot. Since he did not budge I was asked to speak to Husainbhai. I irked on him for the irresponsible behaviour of the Nat youth, but he never argued or answered back. That night he spent his own money to bring few Nat youth to Gandhinagar for the meeting. Until then I did not know Husainbhai. At Gandhinagar too I wasn’t able to interact with him. Later I called up to thank him for his efforts and apologise for my anger. 
A few days ago while I was in Gir he got the news of my arrival. I was looking forward to meeting Ahmedbhai hence reached their village Simasi to find Husainbhai in his nice shop. “What do you do?” I inquired. 
“I run a diamond polishing enterprise that employs 80 people, plus this shop to sell tiles etc and also offer work of lace and sequins application to women around the region.”
I asked him to show me around his diamond polishing unit. It is hard to believe that an extremely unpretentious looking person runs so many enterprises. I was curious to learn more about his work!! 
“Ben, so many young men have left for Surat, Ahmedabad and other bigger cities for work. They leave agriculture in search of other work. Once in the city, their life ends up cramped in a 10×10 room. My heart pains when sitting here I see women packed in shared auto heading for work in nearby towns and cities. I have decided to bring work to their doorstep. I worked hard to find unpolished diamonds. Work isn’t sufficient yet but it has been instrumental in keeping 80 men in their village, they haven’t needed to move to the city. Along with diamond polishing they also engage in farming on their land.”
Finding work for women was an issue. But when I came across merchants in Surat who was prepared to send work of lace and sequins application to Simasi, I grabbed the opportunity and have spread the word amongst 110 women. I do not earn from this!”
“Why work for the loss?”
“So that people find employment here and the distress migration towards the cities stops.”
“How can anyone help you with these efforts?”
“If someone helps build a large room in Simasi it will help women to work at one place, I can monitor the quality of their work. Also if someone gives us work for diamond polishing. More people can be employed. I do not benefit much but I want to do it for everyone else.”
I promised him to share his story. Who knows some Samaritan might come forward to support him.  
Husainbhai’s efforts to revive the crumbling and dying villages are worth applauding. Seems like he had inherited his father Ahmadbhai’s genes of serving others. 
“I went on Haj four times. Hope I can continue serving others as much as I can, only then will life seem fulfilling!”
Our salute to Husainbhai and Ahmedbhai. 
Images share glimpses of the above narrative… 
લખાણ લાંબુ છે પણ વાંચજો જરૃર…
‘બેન મારે તમને કાંક દેવું સે..’ એમ કહીને હુસેનભાઈએ પોતાના ખીસ્સામાંથી એક પર્સ કાઢ્યું અને એમાંથી કાગળનું એક નાનકડું પડિકું.
‘આ શું છે?’
‘ઓહ મને ના ખપે’
‘પણ મારે તમને દેવા સે. મે કેદુના તમને દેવા લઈ રાખ્યા’તા’
‘તમારી લાગણી માટે આભાર પણ હું લઈ શકુ નહીં’
આવા પ્રેમાળ હુસેનભાઈને હું પહેલીવાર મળી હતી પણ સેલફોન પર વાત ઘણીવાર થયેલી.
મૂળ તો વિચરતી જાતિના નટ લોકો એમના ઘરની સામે છાપરાં કરીને રહે. હુસેનભાઈના પિતા એહમદભાઈને નટડા પર જીવ ખુબ બળે, એમના જોગું મદદ કરી જાણે પણ સરકારી કાગળિયાની એમને બહુ ગતાગમ પડે નહીં આવામાં ઉકાબાપાએ એહમદભાઈને મારો પરિચય કરાવ્યો પછી તો એહમદભાઈએ ચાની હોટલેથી ફોન કરીને મને કહેલું,
‘બેન આ બચાડા બહુ દુઃખી માણસો સે એમની હામે તાકજો. એકફેરા પુરાવા કઢવી દ્યો બચારા ખુબ હેરાન થાય સે’
આમ એહમદભાઈ સાથે પરીચય થઈ ગયેલો. એક વખત દીવ જવાનું થયેલું ત્યારે મળેલી પણ ખરા. ત્યારે હુસેનભાઈ ક્યાંય પિક્ચરમાં નહોતા.
પણ મુખ્યમંત્રી શ્રીએ મોકળામને કાર્યક્રમ કરેલો ને એમાં અમે નટડામાંથી એક યુવાનને કાર્યક્રમમાં વાત કરવા બોલાવ્યા. પણ એ કોઈ દિવસ બહાર નીકળેલો નહીં તે નહીં અવાય એવું કહેલું. મે ઘણું સમજાવ્યો પછી અમારા કાર્યકર રમેશ જે આ લોકો સાથે કામ કરે એણે મને હુસેનભાઈનો નંબર આપી વાત કરવા કહ્યું. મને હુસેનભાઈ વિષે એ વેળા ખ્યાલ નહીં મે તો આ નટડા યુવાનની નાદાની માટે હુસેનભાઈને પણ ખખડાવી નાખેલા. એમણે સામેય એકેય દલીલ કરી નહીં રાતના પોતાના ખર્ચે દીવથી નટડા સમાજના એ યુવાનને લઈને એ ગાંધીનગર આવ્યા. જો કે એ વખતેય મારે હુસેનભાઈને મળવાનું થયેલુ નહીં. પણ એ વખતે રમેશે મને પરિચય આપેલો એટલે થોડી ગ્લાની સાથે એમનો આભાર માનેલો.
થોડા દિવસ પહેલાં ગીર ગયેલી. #ગીર પહોંચ્યાના સમાચાર હુસેનભાઈને મળ્યા ને ફોન આવ્યો. હુંયે એહમદભાઈનેય મળાશે એમ કરીને સીમાસી એમના ગામે પહોંચી.
સરસ મજાની દુકાનમાં હુસેનભાઈ બેઠેલા. મે ત્યારે પુછ્યું, ‘કામ શું કરો છો?’
એમણે કહ્યું, ‘બેન #હીરાની ઘંટી ચલાવું છું. લગભગ 80 યુવાનો હીરા ધસવાનું કામ કરે છે. એ સિવાય આ નાની દુકાન ટાઈલ્સ વગેરેની અને ટીક્કી, લેસ લગાડવાનું કામ આસપાસના ગામડાંની બહેનોને આપુ છું..’
આટલું બધુ મે એમને હીરાનું કારખાનું બતાવવા કહ્યું, એ અમને લઈ ગયા.
કપડાં પરથી સામાન્ય લાગતો આ માણસ આવડું મોટું કામ કેવી રીતે કરે છે.. કોણ એમને સમાન આપે છે વગેરે પ્રશ્નો થયા. જવાબમાં હુસેનભાઈએ જે કહ્યું તે,
‘બેન આંયા ગામડાંમાંથી કેટલાય યુવાનો સુરત, #અમદાવાદ ભણી રોજી રળવા ઘરબાર ખેતી મૂકીને વયા જાય છે. ત્યાં જઈને દસ બાય દસની ખોલીમાં જાનવર જેવી જીંદગી જીવે. આ બધુ ગમે નહીં. હું આ દુકાને બેસીને કેટલીયે બહેનોને શટલિયામાં ઠસ્સો ઠસ ભરીને દાડી કરવા શહેરમાં કે ગામોમાં જતી જોવું ત્યારે જીવ બળી જાય. મે નક્કી કર્યું કે આમને ઘેર બેઠા વતનમાં કામ આપવું
અને કાચા હીરા મેળવવા મહેનત કરી. હજુ હું ઈચ્છુ છુ એવું કામ નથી મળ્યું પણ હીરાનું કામ શરૃ થતા આજે 80 યુવાનો એમના વતનમાં રહીને ખેતીની સાથે હીરા ઘસવાનું કામ પણ કરે છે.
બહેનોને શું કામ આપવું તેની મૂંઝવણ હતી. #સુરત જઈને જોયું તો બહેનો સાડીમાં લેસ, ટીક્કી લગાડવાનું કામ કરતી જોઈ. મે ત્યાંના વેપારીને વાત કરી અને બસમાં એ માણસ સીમાસી સામાન મોકલવા તૈયાર થયો અત્યારે આસપાસના ગામની 110 બહેનોને હું કામ આપુછું. પણ આમાં મને વળતર ખાસ મળતુંનથી’
‘તો ખોટોનો ધંધો કેમ કરવો?’
‘બેકારી ઘટે ને શહેરો તરફની દોટ ઓછીથાય એ માટે..’
‘આ કામમાં કોઈને મદદ કરવી હોય તો શું કરાય?’
‘સીમાસીમાં એક મોટો ઓરડો- હોલ કોઈ બાંધી આપે તો બહેનો અહીંયા આવીને કામ કરી શકે. તો કામમાં મારી નજર રહે અને કાર્યમાં ચોખ્ખાઈ આવે અને હીરા ઘસવા માટે મોટા વેપારીઓ અમને સામાન આપે તો અમને ઘણો ફાયદો રે.હાલ એટલું બધુ મળતર નથી. પણ લોકો માટે કરવું છે એટલે આ કાર્ય કરીએ છીએ’
મે કહ્યું હું તમારી વાત ચોક્કસ લખીશ ખબર નહીં કોઈને મન થાય અને કોઈ મદદ મળી જાય.
ગામડાં ભાંગીરહ્યા છે ત્યારે હુસેનભાઈ જેવા ભાંગતા ગામડાં બચાવવા મથી રહ્યા છે એ સરાહનીય છે. વળી સેવાનો ગુણ પિતા એહમદભાઈમાંથી મળ્યો છે. ‘ચાર વાર બેન હજ પઢી આવ્યો. કુદરતની કૃપા વગર આ બધુ ક્યાંથી થાય. બસ લોકોનું હજુ વધુ સારુ કરી શકીએ તો જીવતર લેખે લાગ્યું’
હુસેનભાઈ અને એહમદભાઈ બેયને પ્રણામ કરવા પડે.
મે જે જોયું એ બધુયે લખ્યં. હુસેનભાઈ સાથે સરસ ફોટો પણ પડાવ્યો.
#MittalPatel #VSSM #મિત્તલપટેલ #નટડા #વિચરતીજાતિ
#nomadic #denotified #nomadictribesofindia #india
#gujarat #nomadiccommunity #denotifiedcommnity
#livelihood #ngo #socialgood #ntdnttribesofindia #humanrights
#girsomnath #surat