The VSSM-Forest Department partnership has been instrumental in planting 6000 trees in Vaghrol village….

Mittal Patel visita Vaghrol tree plantation site

VSSM believes that a healthy partnership and participation results in any program’s effective implementation and impact. As a result of this belief, we decided to partner with the Forest Department to carry out our ongoing tree plantation drive in Banaskantha. We have pledged to make Banaskantha green again. Over the last three years, we have planted thousands of trees across Banaskantha and ensured they are well nurtured and raised. From the smallest woodland of around 1000 trees to the largest one of 12000 trees, have been created around the landscape of Banaskantha.

However, raising a tree is like raising a child. It requires patience, hard work, expenses…and blessings of a nature deity. Although these are the efforts that humans and nature would love, we also face challenges from these forces. Nevertheless, VSSM’s Naranbhai Raval, Maheshbhai Chaudhry, Hareshbhai Raval, and others continue to tackle them.

Last year the Forest Department of Banaskantha offered us to join the social forestry efforts underway in the district. VSSM provided drip irrigation facilities and appointed a Vriksh Mitr wherever required. The VSSM-Forest Department partnership has been instrumental in planting more than 60,000 trees this year.

Vaghrol village of Banaskantha has benefited from this partnership. Jewelex Foundation contributed to the same, and we are grateful to the respected Shri Piyushbhai Kothari of Jewelex Foundation for his unflinching support to VSSM.

And gratitude to the Forest Department as well for partnering with us. The 6000 trees being raised in Vaghrol are the outcome of this productive partnership. We hope to have such a fruitful partnership next year, and this time with Banaskantha in Patan and Sabarkantha too.

તંદુરસ્ત ભાગીદારી સારા પરિણામનું નિર્માણ કરે એવું અમે માનીયે એટલે બનાસકાંઠા જંગલ વિભાગ સાથે વૃક્ષો ઉછેરવા ભાગીદારી કરવાનું નક્કી કર્યું.

બનાસકાંઠાને હરિયાળો કરવાનું અમે નક્કી કર્યું છે. એટલે જ દર વર્ષે હજારોની સંખ્યામાં પાછલા ત્રણ વર્ષથી વૃક્ષો વાવી રહ્યા છીએ એ પણ ઉછેરવાના સંકલ્પ સાથે. VSSM એ 1000 થી લઈને 12,000 વૃક્ષોના જંગલો ઊભા કર્યા છે. વળી એની પૂર્ણ રીતે દેખરેખ પણ લેવાય એમ અમે કરીએ છીએ.

પણ વૃક્ષ ઉછેરવાનું કામ બાળક ઉછેરવા જેવું કપરુ ખુબ મહેનત કરવી પડે. ખર્ચો પણ ઘણો થાય. વળી કુદરતને ગમે એવા આ કાર્યામાં કુદરતી અને માનવ સર્જીત અકલપ્નીય વિધ્નો પણ આવે પણ ખેર એ તો સ્વીકાર્યું જ છે. એ માટે અમારા કાર્યકરો નારણભાઈ રાવળ, મહેશભાઈ ચૌધરી, હરેશભાઈ રાવળ વગેરેની મહેનત ઘણી.

ગત વર્ષથી બનાસકાંઠા જગંલ વિભાગે સમાાજિક વનીકરણ અંતર્ગત થઈ રહેલા જંગલ ઉછેરના કાર્યોમાં અમને પણ સાથે જોડાવવા કહ્યું. જ્યાં એમણે ઝાડ વાવ્યા ત્યાં પાણી માટે ડ્રીપની વ્યવસ્થા જરૃર પડે વૃક્ષમિત્રને થોડો વધારે પગાર આપવાનું અમે કરવાનું નક્કી કર્યું. આમ જંગલ વિભાગ અને VSSM ની ભાગીદારીથી ગત વર્ષ અને આ વર્ષના મળીને લગભગ 60,000 થી વધુ વૃક્ષો ઉછરી રહ્યા છે.

બનાસકાંઠાનું વાઘરોલગામ જ્યાં જંગલવિભાગની સાથે અમે ભાગીદારી કરી. આ ભાગીદારીમાં મદદ કરી જવેલેક્ષ ગ્રુપે. જ્વેલેક્ષના આદરણીય પિયુષભાઈ કોઠારી હંમેશાં અમારી સાથે.. બસ તેમની લાગણી માટે આભારી.

અને જંગલ વિભાગનો પણ આભાર. આવી ભાગીદારી મહત્તમ થાય તો ઉત્તમ પરિણામ મળી શકે જે વાઘરોલમાં ઉછરી રહેલા 6000 થી વધુ વૃક્ષોને જોઈને સમજી શકાય છે.

વર્ષ 2023માં પણ મહત્તમ ભાગીદારી જંગલ વિભાગ બનાસકાંઠા, પાટણ અને સાબરકાંઠા જિલ્લામાં કરે તેમ ઈચ્છીએ..

#MittalPatel #VSSM #હરિયાળુબનાસકાંઠા #greenenergy #neemtree #neemvan #greenearth

Vaghrol tree planatation site
Vaghrol tree plantation site
The 6000 trees being raised in Vaghrol

 

It was a joy to witness lake fill up to the brim…

Mittal Patel with the Sarpanch and other at Paadan Water Management Site

The rapidly changing climate and its implications have made the need for ‘Jalmandir-water shrines’ essential and imminent.
If we study the recent weather patterns, we will notice that droughts and floods have increased their occurrence. Yet, by February-March, water scarcity begins to surface. Why so?

The water conservation efforts we launched under the guidance of Shri Rashminbhai Sanghvi have spread across arid Banaskantha; the experiences we gathered in the process have given us enough understanding of the required water conservation efforts. However, we feel the efforts government and organisations like us are putting in need to increase manifold.

We must catch and save each drop of water; only then will we be able to give back all the water we have pulled out of the ground.

In Banaskantha, we have deepened and dredged 197 lakes so far. This year alone, we repaired 40 lakes. The support we receive from the villages has helped us reach this number.

The Paadan village of Banaskantha’s Sui block is the last village after which we have the international border with Pakistan. The underground water in this region is saline as it sits at the edge of the Great Rann of Kutchh. Therefore, drilling a borewell is not an option for this village. The main occupation of the communities here is cattle rearing, and the village lake is their lifeline.

With the help of Uni Design Group and the support of the village community, we deepened the lake of Paadan village.

The enthusiastic and compassionate Sarpanch of Shri Bharatsinhji sent us an invite to work in their village. As a result, we deepened the lake in the village.

This year the rain gods have blessed Gujarat. The lake filled up to the brim, and we had the opportunity to witness the incredible sight. We should be thankful to nature for blessing us all with good monsoon and Uni Design for supporting the cause.

Looking at the condition of the region, we feel the lake could be widened a little so that it can hold more water because the villagers depend on this lake.

The primary reason of rural-urban migration is the lack of water. If there is enough water, the villagers would not be compelled to migrate to urban regions in search of livelihood. Banaskantha is a drought-prone region. A good monsoon happens once in a few years. If the lakes are big enough, they can hold more water.

I am grateful to Bharatbhai and his family members. They travelled from Vav to applaud our efforts. I always hesitate to receive accolades for our work, but this Paghri you put on my head feels special; it is an honour that comes with responsibility. I believe that if someone puts it on our heads, we should be able to uphold its integrity of it. And I promise to uphold the honour of it! I am also grateful to the universe for giving me the opportunities and strength to work on such noble causes.

જલમંદિરો મહત્તમ બંધાય એ આજના સમયની મુખ્ય જરૃરિયાત..

આમ વૈશ્વિક અવલોકન કરશો તો જણાશે કે, દુષ્કાળની સાથે સાથે અતિવૃષ્ટિનું પ્રમાણ ઘણું વધ્યું છે. છતાં પાણીની મુશ્કેલી ફેબ્રુઆરી, માર્ચ આવતા આવતા આપણને વર્તાવા માંડે છે.

આવું કેમ ?

આદરણીય રશ્મીનભાઈ સંઘવીના માર્ગદર્શનથી શરૃ કરેલું અમારુ જળ વ્યવસ્થાપનનું કાર્ય આજે તો ઘણું વિસ્તર્યુ છે. આ કાર્યો કરતાં કરતાં જ પાણીના આયોજનમાં ક્યાંક આપણે ઊણા હોઈએ એવું લાગે છે. સરકાર અને અમારા જેવી સંસ્થાઓ ઘણો પ્રયત્ન કરે પણ કદાચ એ પ્રયત્નો વધારે સઘન કરવાની વધારે જરૃર જણાય છે.

વરસતા વરસાદના ટીપે ટીપા ને બચાવી ધરતીના પેટાળમાં ઉતારવાની જરૃર છે…જો આ કરીશું તો જ આપણે ધરતીનું જે દોહન કર્યું છે તે એને પાછુ આપી શકીશું…

બનાસકાંઠામાં અમે 197 તળાવો ઊંડા કર્યા. આ વર્ષે તો 40 તળાવો ઊંડા થયા. ગામોએ ઘણો સહયોગ કર્યો એટલે આ આંકડા સુધી પહોંચી શક્યા.

બનાસકાંઠાના સુઈગામ તાલુકાનું અને પાકિસ્તાન બોર્ડર પર આવેલા પાડણગામનું #તળાવ અમે ઊંડુ કર્યું. આ વિસ્તારમાં તળમાં ખારા પાણી. બોરવેલ શક્ય નથી. ગામ લોકોનો મુખ્ય વ્યવસાય પશુપાલનનો ત્યારે તળાવ આ ગામની મુખ્ય જીવાદારી.

અમે યુની ડીઝાઈન ગ્રુપ અને ગામલોકોના સહયોથી આ ગામનું તળાવ ઊંડુ કર્યું.

ગામના #સરપંચ ભરતસિંહજી બહુ ઉત્સાહી..એમણે અમને ગામનું તળાવ ઊંડુ કરવા માટે કહેણ મોકલેલું ને અમે તળાવ ઊંડુ કર્યું.

આ વર્ષે ચોમાસુ ખુબ સારુ બેઠુ. પાડણનું આખુ તળાવ સુંદર ભરાયું. બસ ચાલુ વરસાદે અમે તળાવ જોવા ગયા. આટલું બધુ પાણી જોઈને રાજી તો થવાય જ. મેઘરાજાએ મહેર કરી એ માટે કુદરતની આભારી. યુની ડીઝાઈને મદદ કરી એ માટે પણ આભારી…

આ વિસ્તારની સ્થિતિ જોતા હજુ આ તળાવ વધારે પહોળુ થાય તે જરૃરી. મૂળ ગામલોકો તેના પર નભે છે માટે..

ગામમાં પાણી નહીં હોય તો લોકો સ્થળાંતર કરશે, ગામ છોડશે ને શહેરમાં રહેવા મજબૂર થશે. ત્યારે ગામડાં ભાંગે નહીં તે પણ જોવું રહ્યું. માટે આ તળાવ વધારે પહોળું કરવાનું મન છે.. મૂળ બનાસકાંઠાનો આ સૂકો વિસ્તાર ચોમાસુ બે ત્રણ વર્ષે એક વખત સારુ આવે. જો મોટા તળાવો હોય તો વરસાદી પાણી વધારે સંગ્રહી શકે…

સરપંચ ભરતભાઈ અને તેમના પરિવારજનોનો ઘણો આભાર.. અમે જે સેવાકાર્યો કરીએ તે બિરદાવવા છેક વાવથી આપ સૌ આવ્યા… આમ તો કોઈ સન્માન કરે તે ગમે નહીં પણ તમારી પાઘડી મને ગમી.. પાઘડી એ જવાબદારી છે. ગમે એને ન પહેરાવાય. એમ પણ હું માનુ ને કોઈ પહેરાવે ને આપણે પહેરીએ તો પછી એને શોભાવવી.. હું પાઘડીને શોભાવીશ એ વચન…..

અમારા કાર્યકર નારણભાઈ અને અન્ય ફીલ્ડવર્કરની આમાં ઘણી મહેનત.. એ લોકો જ તળાવોના પસંદગી કરવાનું ને અન્ય કાર્ય કરે. આવા સરસ મજાના મહેનતુ કાર્યકર મળવા એ પણ સદનસીબ..

કુદરતની આભારી છું એણે આવા સતકાર્યો કરવાની તક આપી…

#MittalPatel #vssm

Mittal Patel visits Padaan Lake which was deepened by VSSM
Mittal Patel visits Padan lake which if filled with rainwater
Mittal Patel receives accolades from Sarpanch Bharatbhai and his family members

 

VSSM is grateful to Rosy Blue Pvt Ltd. And the community for being instrumental in turning this tiny nook green and lush…

Mittal Patel plated Jambu Plant last year which have grown big

“The crematorium of our village wore a haunted look. There wasn’t a single tree to stand under when cremation rituals were performed. Once the rites were over, everyone would spread across in the neighbouring farms to rest under the shade of a tree while the pyre burnt. However, last year with your help, we began planting trees at the crematorium, which has given it a soothing green cover. People now come to the crematorium to enjoy the shade of these trees.” Bharkawada’s ex-sarpanch Jayantibhai shared this very encouraging feedback.

Shri Girishbhai Raval, a retired forest officer, stays in the village. The plantation was carried out under his guidance; he also actively took care of the planted trees. As a result, 2471 of the 2500 trees we planted with Rosy Blue’s help have survived and grown. The community has replaced the 29 who could not withstand the heat.

“Ben, we have planted 45 varieties of trees; it is this diversity that will keep the soil and our environment healthy.” Hasmukhbhai, a resident of Bharkawada tells me.

The plantation drive of Bharkawada had made it as front page news of local daily Divya Bhaskar. The same article was also covered in the nation edition Dainik Jagran.

“Ben, we know the responsibility of nurturing and raising these trees. We promise to raise all the trees we plant.” I remember Haribhai and Bhikhabhai had promised me. “All of us have come together to put our efforts and raise these trees.”

We are grateful to Rosy Blue Pvt Ltd. And the community for being instrumental in turning this tiny nook green and lush…

જુઓ અમે વાવેલા કેવા ઉછર્યા તે…

“અમારા સ્મશાન પાસેથી અમે પસાર થતા તો ભેંકાર લાગતું. ડાધુઓ અગ્નિસંસ્કાર માટે કોઈને લઈને સ્મશાનમાં આવે તો છાંયડો ન મળે. એટલે બધા અગ્નિદાહ આપીને આસપાસના ખેતરમાં જ્યાં છાંયડો મળે ત્યાં વિખરાઈ જાય. એક વર્ષ પહેલાં અમારા સ્મશાનની આ હાલત હતી. પણ તમારી મદદથી અમે સ્મશાનમાં વૃક્ષો વાવ્યા ને આજે સ્મશાન હરિયાળુ થઈ ગયું. લોકો હવે અમસ્તા સ્મશાને બેસવા આવી શકે એવું રળીયામણુ થયું..”

આ શબ્દો છે બનાસકાંઠાના ભરકાવાડા ગામના પૂર્વ સરપંચ જયંતીભાઈના. ગામમાં નિવૃત ફોરેસ્ટ અધિકારી ગીરીશભાઈ રાવલ રહે. એમના માર્ગદર્શન હેઠળ વૃક્ષો વાવ્યા ને એ પોતે સક્રિય રીતે આનું ધ્યાન રાખે. પરિણામે અમે રોઝી બ્લુ ઈન્ડિયા પ્રા.લી.ની મદદથી વાવેલા 2500માંથી 2471 વૃક્ષો આજે ઉછરી રહ્યા છે. જે 29 બળ્યા તે પણ આ ચોમાસે ગામે વાવી દીધા.

ગામના હસમુખભાઈએ કહ્યું, બેન અમારા સ્મશાનમાં 45 જાતના વૃક્ષો અમે વાવ્યા છે. જુદા જુદા વૃક્ષો વાવીયે તો એ જમીનને તંદુરસ્ત રાખે અને પર્યાવરણ માટે પણ એ સાનુકુળ.

એક વર્ષ પહેલાં જ્યારે વૃક્ષો વાવ્યા ત્યારે દિવ્યભાસ્કરના પહેલાં પાને હેડલાઈન છપાઈ હતી. શ્વાસારોપણના નામે. આજ હેડલાઈન સાથે પછી આખા દેશમાં દૈનિક જાગરમાં છપાયેલું.

એ વખતે મે પણ જાંબુ વાવેલો જે ફોટોમાં જોઈ શકાય એવડો થઈ ગયો..

ગામના હરિભાઈ અને ભીખાભાઈએ કહેલું કે, “બેન જવાબદારી પૂર્વક કહીએ છીએ જેટલા વાવશું એ બધા ઉછેરીશું.. ને સાચે ગામનો સંપ સરસ એટલે એકબીજાના પૂરક બની સૌ વૃક્ષોને સાચવે છે દર રવિવારે સૌ શ્રમદાન પણ કરે”આભાર રોઝી બ્લુ ઈન્ડિયા પ્રા.લી. અને ગામલોકોનો તમારી મદદથી અમે બનાસકાંઠામાં હરિયાળી પાથરવામાં નિમિત્ત બની શક્યા છીએ..

#MittalPatel #vssm #TreePlantation

Bharkawada Tree Plantation site
Mittal Patel with Sarpanch , Retired Forest Officer and other villagers at Bharkawada tree plantation site
2471 of the 2500 trees we planted with Rosy Blue’s help have survived and grown
Bharkawada Tree Plantation site
Bharkawada Tree Plantation site

VSSM will soon begin the plantation of 20000 trees in Banaskantha’s Soni village…

Mittal Patel with the office-bearers of Soneshwar Gaushala and volunteers from the village

‘Ben, we wish to plant thousands of trees in our village, we have space and are also prepared to clean and fence the selected site, but water remains an issue. We do not have enough water in our village. Even the 300 cows in our Gaushala face drinking water difficulties. If we raise the trees, the cows too will find a shade to rest, and so will other living beings.” Ishwarbhai from Banaskantha’s Soni villages shares water woes with us.

It would work wonders if we could make arrangements for water; it could help us raise 15,000 to 20,000 trees and quench the thirst of 300 plus cows. But unfortunately, the only option we had was drilling a borewell, but it was also an expensive option.

VSSM’s well-wishing friend Vijaybhai Doshi and his wife are tree and cow enthusiasts. VSSM shared with Vijaybhai its wish to drill a borewell for the benefit of trees and cattle; they immediately agreed to bear the cost provided the community also shares some of it. Finally, we began drilling a borewell with significant support from Vijaybhai and Soneshwar Goushala, also contributing to the cost.

A Bhoomi Pujan ceremony was performed to seek permission and forgiveness of Mother Earth before we drilled through her belly. The office-bearers of Soneshwar Gaushala and volunteers from the village remained present during the Bhoomi pujan.

We are grateful for allowing Naranbhai and me to perform the Bhoomi Pujan.

We will soon begin the plantation of 20000 trees in the village.

“બેન અમારા ગામમાં હજારો વૃક્ષો ઉછરે એવી જગ્યા છે અમે સફાઈ અને તાર ફ્રેન્સીગ પણ કરી આપીયે   પણ પાણીની વ્યવસ્થા નથી.. અમારી ગૌશાળામાં 300 ગાયો છે એને પણ પાણીની તકલીફ છે. જો વૃક્ષો ઉછરે તો આ ગાયો ને પણ કુદરતી છાંયડો મળે ને કેટલાય જીવોનું ઘર આ વૃક્ષો બને.. અને ગાયોને પણ  પાણીની શાંતિ થઈ જાય”

બનાસકાંઠાના સોની ગામના ભરતભાઈ અને ઈશ્વરભાઈએ આ કહ્યું…

એક સાથે 15000 થી 20,000 વૃક્ષો ઉછરે, ગાયોને પણ પીવાનું પાણી મળી જાય તો કેવું મજાનું કામ થઈ જાય પણ મુશ્કેલી હતી પાણીની… પાણી માટે બોરવેલ સિવાય વિકલ્પ નહીં અને બોરવેલ માટેનો ખર્ચ પાછો મસમોટો…

આમારા કાર્યોમાં અમને મદદ કરતા વિજયભાઈ દોશી ને તેમના પત્ની ગૌ અને વૃક્ષ પ્રેમી. તેમની સામે અમારી લાગણી વ્યક્ત કરી ને એમણે તુરત ગામલોકો થોડી મદદ કરે ને બાકીની અમે કરીશું એમ કહીને બોરવેલ માટે મદદ  કરવાનું સ્વીકાર્યું.

આમ વિજયભાઈના મહત્તમ સહયોગથી અને સોનેશ્વર ગૌશાળાની ભાગીદારીથી સોનીમાં બોરવેલ બનાવવાનું શરૃ કર્યું.જે જગ્યાએ બોરવેલ કરવાનો છે ત્યાં મા ધરાના હૃદયમાં છેદ કરીને  પાણી ઉલેચવાના. એટલે  મા ધરતીની પેટાળમાંથી પાણી ઉલેચી રહ્યા છીએ તારી છાતી પર છેદ કર્યો એની માફી માંગી અને કદી ખૂટે નહીં એવું પાણી આપજેની પાર્થના સાથે ભૂમીપૂજન કર્યું.

સોનેશ્વર ગૌશાળાના પદાધિકારીઓ તેમજ ગામના સેવાકાર્યોમાં રસ ધરાવનાર સૌ હાજર રહ્યા. બોરવેલનું ભૂમીપૂજન કરવાનો ગામે મને અને અમારા કાર્યકર નારણભાઈને મોકો આપ્યો એ માટે આભાર…બસ 20,000 વૃક્ષોનું સરસ ગ્રામવન ત્યાં ઊભુ કરીએ…

#MittalPatel #vssm

Mittal Patel with the office-bearers of Soneshwar Gaushala and volunteers from the village
Mittal Patel performed thew bhoomi pujan at Soni Village
Mittal Patel and VSSM Coordinator Naran Raval during Bhoomi Pujan ceremony
Mittal Patel with the villagers and others during bhoomi pujan ceremony
Mittal Patel at Soni Village Bhoomi pujan Ceremony
Mittal Patel at Soni Tree Plantation site
Mittal Patel performed Bhoomi Pujan at Soni Village

 

VSSM now receives invites to work on the deepening of lakes with acceptance of all the pre-conditions VSSM puts forward…

Mittal Patel visit the village when dredging work was underway

In life, it happens with people we have seldom met or never met, yet we form special bonds with them. As a result, we also exercise certain rights and agreements in such relationships. Our bond with Banaskantha is one such…

A few years ago, we embarked on the journey to build water shrines in Banaskatha. The rocky ride of the beginning is turning into a smooth path as the team of VSSM now receives invites to work on the deepening of lakes with acceptance of all the pre-conditions VSSM puts forward. They tell us we have the right to put forward our conditions. And this awakening only makes us happy.

The lake at Arnivada village had ceased to exist, with no sign of its being. It had chocked under the uncontrolled growth of gando-baval and layers of soil accumulation. No one could tell that the site was once a lake.

The village leaders sent us an invite and agreed to accept all the criteria for dredging the lake in partnership. We began removing the clogs and muck that had overwhelmed the lake’s existence (as seen in the attached image).

I had the opportunity to visit the village when the dredging work was underway. The community gave us a warm welcome and their wish to allocate space for planting trees, but the town could not reach a consensus on the matter. We will be waiting for them to come an agreement, hopefully soon! I wish for a day when the villages wake up to the call of the earth and do their bit to preserve nature.

કેટલાક લોકોને ક્યારેક મળવાનું થયું હોય અથવા ક્યારેય મળ્યા જ નહોઈયે છતાં તેમની સાથે એક અનોખો નાતો બંધાઈ જાય. જેના લીધે કેટલાક હક પણ મળી જાય…ને હક હોય ત્યાં લાગણી હોય એટલે વાતને માન્યતા પણ ઝટ મળે..

બનાસકાંઠા સાથે આવો જ નાતો બંધાઈ ગયો છે. જલમંદિરોના નિર્માણનું કાર્ય અમે આરંભ્યું. હવે તો ગામો સામેથી પોતાના ગામમાં આવવા આમંત્રણ આપે ને આમંત્રણની સાથે અમે કહીએ તે શરતો મંજૂર કરે. શરતો મૂકી શકવાનો હક આપે. એનાથી વધારે રાજી થવાય.

અરણીવાડાગામ જ્યાનું ગામ તળાવ બાવળોથી ભરેલું અને પુરાઈ જવાના આરે. થોડું સાહિતીક રીતે કહુ તો બિચારુ મૂંઝારા અનુભવતું. મૂંઝારા અનુભવે એ વ્યાજબી. એક તો ગાંડો બાવળ પરેશાન કરે ને બીજા માટીના તો થર પથરાયેલા. આમ અસલ સ્વરૃપ જ નહોતું.

ગામે કહેણ મોકલ્યું, માટી ઉપાડવાની શરત મંજૂરી કરી ને અમે તળાવના મૂંઝારા દૂર કરવાનું શરૃ કર્યું. એક ફેઝમાં ખોદાયેલું તળાવ જોઈ શકાય છે.

ગામમાં તળાવ ઊંડુ થતું હતું તે વખતે જવાનું થયું ત્યારે લોકોએ વહાલથી સ્વાગત તો કર્યું સાથે વૃક્ષો ઉછેરવા જગ્યા આપવા કહ્યું. ખેર પછી વૃક્ષો ઉછેરવા બાબતે ગામની સહમતી ન આવી. પણ સહમતી આવે એની વાટ….

આશા રાખુ પર્યાવરણ માટે દરેક ગામ જાગે ને પોતાના ભાગનું કરે..

#MittalPatel #vssm

Arnivada lake after digging
The village leaders sent us an invite and agreed to accept all the criteria for dredging the lake in partnership
We began removing the clogs and muck that had overwhelmed the lake’s existence
Mittal Patel with the villagers at Arnivada water management site
Lake after digging

Like Nesda village, other villages must take up the task of repairing water-holding reservoirs…

Mittal Patel visits Nesda Water Management site

Water shrines!

We had pledged to deepen and dredge 40 lakes this year; thanks to our team’s hard work, we have fulfilled the pledge. Apart from Banaskantha, we have dredged three lakes in Sabarkantha and 1 in Patan.

Thankfully, the rural communities are waking up to the looming water crisis. They do not try to escape the responsibility of lifting the excavated soil; instead, they voluntarily come forward to ferry the soil in their tractors. Apart from it, they also contribute to deepening their lakes further.

A transition we can attribute to the ongoing water conservation and tree plantation campaigns VSSM has carried out since 2015. In the beginning, no one tried to understand or played heed to our appeals. The groundwater tables are dropping to an alarmingly low level, but because they continued to receive water by digging borewells and emptying the earth’s belly, the communities felt no need to take measures for water conservation. However, there is an increased awareness of the looming water crisis, which is why people have begun recharging their wells, lakes, farm ponds, borewells and other water sources.

It is always better late than never, and the changing scenario makes us happy, nonetheless.

I was in Bhabhar’s Nesda village recently. The lake in the village was dredged in partnership with Unidesign Jewellery Private Limited. The community, too, was responding with great enthusiasm. However, a minor canal of Sardar Sarovar passes 2.5 kilometres from the lake; the community has been requesting a connection to fill up the lake with Narmada waters. If the lake gets filled a couple of times a year, the depleted water tables may rise.

We will be appealing to the government regarding the same.

However, like Nesda village, villages must take up the task of repairing water-holding reservoirs.

And we are grateful to all who have contributed to and supported the deepening of this and other lakes.

જલમંદિરો…

આ વર્ષે 40 તળાવો કરવાનો લક્ષાંક નક્કી કરેલો અને અમારી ટીમની મહેનતથી આ લક્ષાંક પૂર્ણ કર્યો.

આ વર્ષે બનાસકાંઠા ઉપરાંત સાબરકાંઠામાં ત્રણ અને પાટણમાં એક તળાવ કર્યું…

ગામલોકો તળાવ ઊંડા કરવા બાબત હવે જાગૃત થયા છે. પહેલાંની જેમ માટી ઉપાડવા ટ્રેકટર અને ખોદકામ માટે જેસીબી તમે મુકો એમ હવે નથી કહેતા. માટી ઉપાડવાનું ગામલોકો સ્વયંમ ભૂ કરતા થયા છે. વળી આ ઉપરાંત ફાળો પણ પોતાનું તળાવ વધારે ઊંડુ કરવા આપતા થયા છે.

બનાસકાંઠામાં પાણીની પારાયણ 2015માં શરૃ કરી એ પછીનું આ પરિણામ.. પહેલાં આ વિસ્તારમાં કોઈ આ વાત સમજવા જ તૈયાર નહોતું. મૂળ બોરવેલથી પાણી મળતું તળ ઊંડા જઈ રહ્યા હતા પણ તોય પાણી મળતું પણ હવે લોકોને સમજાઈ રહ્યું છે કે આપણે આપણી પાણીની બેંક ખાલી કરી નાખી છે.એટલે જ તળાવ, ખેતતલાવડી, કૂવા, બોરવેલ રિચાર્જના કાર્યો થવા માંડ્યા છે.

બનાસકાંઠા પાણી માટે જાગૃત બન્યું એનો રાજીપો..

હમણાં ભાભરના નેસડાગામમાં જવાનું થયું. ત્યાંનું ગામતળાવ VSSM એ ગામની ભાગીદારીથી અને યુનીડીઝાઈન જ્વેલરી ઈન્ડિયા પ્રા.લી.ની મદદથી ઊંડુ કર્યું. ગામલોકોનો ઉત્સાહ પણ જબરો… તળાવમાં પાણીનો આવરો તો છે. સાથે અઢી કી.મી. દૂરથી નર્મદાની માઈનોર કેનાલ જાય છે. લોકોની માંગણી આ કેનાલમાંથી તળાવમાં કનેક્શન આપવાની પણ ખરી. મૂળ કનેક્શન હોય તો ચોમાસા સિવાય પણ તળાવમાં પાણી ભરાય ને આવું વર્ષમાં ત્રણેક વખત થાય તો પાણીના તળ જે 800 થી 1000 ફૂટે પહોંચ્યા છે તે ઉપર આવે..

સરકાર ગામની આ માંગણી પૂરી કરે તે માટે અમે પણ રજૂઆત કરીશું…

પણ નેસડાગામની જેમ દરેક ગામ પોતાના તળાવો- પાણી ભરવાના વાસણો સાબદા કરે તે આજની જરૃર….

આ તળાવ ઊંડુ કરવામાં મદદ કરનાર સૌનો આભાર…

#mittalpatel #vssm

Nesda Water Management site after digging lake
Mittal Patel with the enthusiatic villagers of Nesda
The community has been requesting a connection to fill up the lake with Narmada waters.

VSSM’s tree plantation programme is successful with remarkable contribution of the VrukshMitra…

Mittal Patel visits Surana Tree Plantation Site

“Bahen, please plant trees in our village; not a single tree will die. We will raise them well. I take personal responsibility!”

Many promise like so while inviting us to their village for tree plantation. But planting a tree and raising one are two completely different responsibilities. We plant saplings that need to be nurtured and raised like a child. If one fails to care for the saplings, they die in infancy.

Many villages succeed in performing the responsibility they take, but there have been instances where our team struggled to raise the trees.

But when Rameshbhai Gadaliya from Surana village came up with the above request, we knew we had to affirm his request. VSSM holds a special place for  Rameshbhai because he belongs to a nomadic community. There was also a strong emphasis on community’s support and contribution to the plantation drive. In 2021 we took up planting 4000 trees at Surana’s crematorium and school premises.

The trees are cared for by Chandubhai and his wife; however, you will find Rameshbhai at the crematorium even during the night. The village Panchayat provides water to these trees, but that happens in night because, during the day, water needs to reach the households. Hence, Rameshbhai keeps a vigil and ensures each tree receives water. Maybe that is the reason these barely-year-old trees look like young adults.

Every year to encourage and applaud the tree caregivers, we give awards to the best vriksh mitr and vriksh samiti. This year the community approach has been so appreciable that we are looking at some stiff competition.

The insects, birds and animals have already made this woodland their home as we spot hare and mongoose loitering around.

“Come, come… these wild lands have been created for you only,” we can’t stop ourselves from sending this invite to these fellow earth dwellers.

Rashelbhai from Rosy Blue India Private Limited provided the financial support to help us create this woodland. And the village community whose efforts have been instrumental in raising these trees, cleaned and fenced the site while also bringing water to the plantation spot.

If each village decided to create such woodlands of 25 to 30 thousand trees, Banaskantha would not need water from Narmada. Instead, the trees will compel the rain gods to bless them yearly.

I hope everyone realises this and does the needful.

“એક વખત અમારા ગામમાં વૃક્ષો વાવી તો જુઓ બેન અમે એને સરસ ઉછેરીશું.. હું વ્યક્તિગત જવાબદારી લઉ. વાવેલામાંથી એકેય બળવા નહીં દઉં”આમ તો આવા વચન પોતાના ગામમાં વૃક્ષો વાવવાનું અમને આમંત્રણ આપે ત્યારે ગામલોકો આપે. પણ પછી પાલન કરવું ઘણું અઘરુ. અમે તો બાલતરુ વાવીએ.. જે નાના બાળક જેવા. માની જેમ એની કાળજી કરવી પડે. ન કરીએ તો એનું બાળમરણ થાય.ઘણા ગામો આમાં સો ટકા ખરા ઉતરે.. પણ કેટલાકમાં કડવા અનુભવો પણ થાય ને ગામને મુકીને અમારી ટીમે ત્યાં મથવું પડે એવો વારો આવે..

પણ મને ઉપરોક્ત વાત જેમણે કરી તે સુરાણાગામના રમેશભાઈ ગાડલિયા. વિચરતી જાતિના એટલે અમારા માટે જરા એમને વિશેષ મમત્વ. વળી ગામ પણ સહકાર આપશે એવું એમણે ભારપૂર્વક કહ્યું ને અમે સુરાણાના સ્મશાન અને નિશાળમાં મળીને  4000 થી વધુ વૃક્ષો ઓગષ્ટ 2021માં વાવ્યા.

વૃક્ષમિત્ર તરીકે ચંદુ ને એની ઘરવાળી કામ કરે. એ બેઉની મહેનત તો ખરી પણ રમેશભાઈ તો રાતનાય સ્મશાનમાં મળે. પંચાયત આ વૃક્ષોને પાણી આપે. પણ દિવસ દરમ્યાન ગામમાં પાણી આપવું પડે. સ્મશાનના આ વૃક્ષો માટે રાતના પાણી વાળવાનું રમેશભાઈ કરાવે ને પોતે રાતના સ્મશાનમાં હાજર રહે ને બધા વૃક્ષોને પાણી મળી રહે તેની ખાત્રી કરે.

કદાચ એટલે જ હજુ એક વર્ષના આ વૃક્ષો થયા નથી છતાં એનો ઉછેર તરુણ જેવો થયો છે.

અમે દર વર્ષે શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો ઉછેરના અમારા વૃક્ષોમિત્રો અને વૃક્ષમંડળીઓને એવોર્ડ આપીએ.. આ વખતે અમારી સ્પર્ધા જબરી થવાની.. કોને એવોર્ડ આપવાને કોને નહીં એ મુશ્કેલીવાળુ છે.

સુરાણામાં ઊભા થયેલા આ જંગલમાં કેટલાય જીવોએ પોતાનું ઘર ઊભુ કરી દીધું છે. કેટલા બધા પક્ષીઓએ પોતાના માળા બાંધ્યા છે. સસલા, નોળિયા વગેરે જેવા જીવો પણ આ જંગલમાં આવી ગયા છે.. આવો બાપ આવો તમારા માટે જ આ જંગલો ઊભા કર્યા છે એવું એમને જોઈને હરખાતા બોલાઈ જાય..

રોઝી બ્લુ ઈન્ડિયા પ્રા.લી. કંપની – રશેલભાઈએ અમને આ જંગલ ઊભુ કરવા આર્થિક સહયોગ કર્યો. જ્યારે ગામનો સહયોગ તો હોય જ એના વગર આવડુ મોટુ જંગલ ઊભુ કરવું મુશ્કેલ. સફાઈ, તારની વાડ, અને્ પાણીની વ્યવસ્થા એમણે કરી આપેલી.

વૃક્ષ ઉછેર અભીયાનમાં તમે પણ આર્થિક મદદ કરી શકો.. 9099936013 પર તમારુ અનુદાન પેટીએમ કરી શકાય.

અમારા કાર્યકર નારણભાઈ, મહેશભાઈ, ઈશ્વર અને હરેશભાઈની ભૂમિકા પણ આમાં મોટી… એ સતત દેખભાળ કરે આ વૃક્ષોની..

બસ દરેક ગામ પોતાના ગામમાં પચીસ – ત્રીસ હજારથી વધુ વૃક્ષોના આવા જંગલો ઊભા કરે તો બનાસકાંઠાને નર્મદાના પાણીની જરૃર નહીં પડે.. વરસાદ જ પોતાની મેળે આવવા મજબૂર થઈ જશે…બસ સૌ જાગે એમ ઈચ્છીએ…

#MittalPatel #vssm

Mittal Patel with the Vriksh Mitr Rameshbhai Gadaliya
Surana Tree Plantation site
Surana Tree Plantation Site
Mittal Patel visits Surana Tree Plantation Site
Surana Tree Plantation Site
Surana Tree Plantation Site
Surana Tree Plantation Site

We have initiated water conservation efforts in Sabarkantha…

Mittal Patel addresses gram sabha arranged by local leadership in Sabarkantha

“Ben, our village reels under severe water challenges. 150-200 ft under the ground, we hit the rocks. To have water in our wells and drill borewells, we must keep our lakes healthy. Since the community here values water and understands its importance, it has always tried to dredge and maintain the lakes without any support from the government. Can you please help us deepen our lakes? this request to you is not to help us gratuitously; we will contribute to the efforts and lift the dredged muck/soil.” Mahendibhai from Sabarkantha came to us with this request.

Mahendibhai has requested us to visit their village for the last three months. Despite our efforts, we found it hard to make it to Kanai. Also, it was a village in Sabarkantha and we weren’t prepared to venture into a new region. However, we had our apprehensions because of our past experiences of false promises. Community leadership would invite us to work in their village, but they would back out when the contribution was requested.

Nonetheless, giving in to Tohid and Mahendibhai’s request, we visited Kanai village not just to see the lake to be dredged but also to see the site for tree plantation as promised.

The local leadership had arranged for a Gram Sabha where Mahendibhai introduced VSSM, its initiatives and its approach. The community agreed to contribute to the lake deepening and tree plantation drive. Although the water scarcity in the village is absolute, the availability of water would help them with agriculture and cattle farming. The unity at Kanai village is exceptional; we haven’t come across many proactive villages like this one.

Of course, there was an imminent need to deepen the lake in Kanai. Hence, we put in a request to Krishnakant Uncle, who immediately agreed to support the task.

We will be building ‘Sanjeev Jalashay’ with the contribution of the villagers.

The village has also earmarked enough land to plant 10,000 trees; if they can provide water, VSSM will plant trees on the allotted site.

We have initiated water conservation efforts in Sabarkantha; two lakes were deepened in the tribal region of Poshina (more on that later). But, of course, the desire is to have more proactive villages like Kanai.

સાબરકાંઠાથી…

“બેન અમારા ગામમાં પાણીની ખુબ મુશ્કેલી છે. 150 થી 200 ફૂટે કાળો પથ્થર આવી જાય. બોરવેલ ને કૂવા અમે કરીએ. પણ આ બધામાં પાણી આવે તે માટે અમારા ગામના તળાવો અમારે સાબદા રાખવા પડે. એટલે અમારા કનઈવાસીઓએ સરકારની મદદ વગર જાતે અમારા તળાવો શક્ય ઊંડા કરવા કોશીશ કરી છે. અમને પાણીનું મહત્વ ખબર છે. તમે અમારા ગામનું તળાવ ઊંડુ કરવા મદદ કરો. અમને મફત કશું નથી જોઈતું અમે પણ ફાળો આપીશું, માટી ઉપાડીશું.”

સાબરકાંઠાના કનઈગામના મહેંદીભાઈએ આ કહ્યું.

આમ તો છેલ્લા છ મહિનાથી એ પોતાના ગામમાં આવવાનું નિમંત્રણ આપી રહ્યા હતા. પણ સંજોગો નહોતો થતા. વળી અમે નવા વિસ્તારમાં જવા તૈયાર નહીં. મૂળ ભાગીદારીની વાતો ઘણા કરે પણ ખરા અર્થમાં ભાગીદારીની વાત આવે ત્યારે લોકો ફસકી જાય માટે નથી કરવું એવું મન બનાવેલું..

પણ અમારા કાર્યકર તોહીદ અને મહેંદીભાઈના આગ્રહને વશ તળાવ જોવા સાથે એમણે પોતાના ગામમાં વૃક્ષો ઉછેરવા પણ એક જગ્યા આપવા કહેલું તે એ જોવા ખાસ ગયા.અમે ગામમાં પહોંચ્યા તો ગામે સરસ ગ્રામસભાનું આયોજન કરેલું ને સૌને VSSM કેવી રીતે કામ કરે તે મહેંદીભાઈએ સમજાવેલું. ગ્રામસભામાં સૌએ તળાવ ઊડું કરવા અને વૃક્ષો ઉછેરવા શક્ય તમામ સહયોગની ખાત્રી આપી.

આખા ગામનો સંપ જબરજસ્ત. આવા સંપીલા ગામ મે ખાસ જોયા નથી. પાણીની સખત મુશ્કેલી. ખેતીની બે સીઝન એ લોકો લે. પણ ખેતી કરતા વધુ પાણી મળે તો પશુપાલન થઈ શકે તેવું તેમણે કહ્યું.

સ્થિતિ સમજી તળાવ ઊંડુ કરવું જરૃરી લાગ્યું ને અમારા ક્રિષ્ણકાંત અંકલ(મહેતા)ને મદદ કરવા કહ્યુ ને એમણે તુરત એ માટે હા પાડી.

સંજીવ જળાશય અમે બાંધીશું ગામ પણ ભાગીદારી નોંધાવશે. સાથે લગભગ 10,000 વૃક્ષો ઉછરી શકે તેવી જગ્યા પણ ગામે આપી. ગામ પાણીની વ્યવસ્થા કરી આપશે તો વૃક્ષો પણ વાવીશું અને ઉછેરીશું. અને હા સાબરકાંઠામાં જળસંચયના કાર્યો શરૃ કર્યા. #પોશિના આદિવાસી વિસ્તાર ત્યાં આ વર્ષે બે તળાવ ગાળ્યા.. એની વાત ફરી ક્યારેક… પણ દરેક ગામોમાં કનઈ જેવો સંપ થાય તે ઈચ્છનીય…

#MittalPatel #vssm

Mittal Patel with VSSM Co-ordinator Tohid Sheikh and Mahendibhai
Mittal Patel discussing Water Management with the village leaders
Mittal Patel discusses water management with the villagers
Mittal Patel visits water mangement site in kanai village
Kanai Water Management Site
Kanai Lake before digging

The collective efforts of village leadership, forest department and VSSM will ensure the Samaumota village crematorium turns lush with trees…

Mittal Patel visits Samaumota tree plantation site

“Can you help us plant trees at the ganda-baval infested crematorium of our village?” Banaskantha’s Samaumota village’s Sarpanch calls us with this request. VSSM’s Naranbhai and Maheshbhai visited the village to evaluate the onsite conditions.

The crematorium had live fencing, but the ganda-baval trees needed to be removed. The milk cooperative pitched in and we cleared the ganda baval bust from the site. And the Panchayat has helped bring water to the site.

Once the basic requirements were met, it was time for VSSM  to begin digging the pits for the plantation. However, the soil is too tight to be drilled in; hence after digging 900 holes, we decided to wait for rain to soften the ground. We will dig up and plant the trees in one go. We will also set up a drip irrigation facility and appoint a Vriksh Mitra. We plan to plant 3000 trees at Samaumota.

The forest department will be helping us with the saplings. The collective efforts of village leadership, forest department and VSSM will ensure the village crematorium turns lush with trees.

‘અમારા ગામનું સ્મશાન ગાંડા બાવળથી ભરેલું છે. ત્યાં સારા વૃક્ષો વાવવા છે તમે મદદ કરશો?’

#બનાસકાંઠાના ડીસાના સમૌમોટાગામથી ગામના સરપંચ શ્રીનો ફોન આવ્યો ને અમારા કાર્યકર નારણભાઈ, મહેશભાઈએ સ્મશાનની મુલાકાત લીધી.

સ્મશાન ફરતે વંડો કરેલો હતો. હવે જરૃર હતી ગાંડાબાવળને હટાવવાની. ગામની દૂધમંડળીએ એ માટે સહયોગ કર્યો ને સ્મશાનમાંથી ગાંડાબાવળને તીલાંજલી આપી. પાછુ પંચાયતે ત્યાં પાણીની સુવિધા પણ કરી આપી.

હવે અમારી ભૂમીકા શરૃ થઈ. અમે ખાડા કરવાની શરૃઆત કરી. પણ જમીન ઘણી કઠણ 900 ખાડા કરીને રહેવા દીધું. એક વરસાદ થઈ જાય પછી ખાડા કરી વૃક્ષો વાવવાનું સાથે સાથે કરી લઈશું.

અંદાજે 3000 થી વધારે વૃક્ષો ઉછેરવાના સંકલ્પ સાથે વાવીશું. ડ્રીપની વ્યવસ્થા પણ કરીશું. સાથે પગારદાર માણસ જેને અમે વૃક્ષમિત્ર કહીએ તે પણ રાખી લઈશું.

વનવિભાગ પણ વૃક્ષો આપવામાં શક્ય મદદ કરશે. આમ ગામ, દૂધમંડળી, VSSM અને #વનવિભાગના સહિયારા પ્રયાસથી સમૌમોટાનું સ્મશાન #હરિયાળુ કરવાનો અમે પ્રયાસ કરીશું.

#MittalPatel #vssm

VSSM plan to plant 3000 trees at Samaumota.
Samaumota tree plantation site
VSSM begins digging the pits for the plantation
The soil is too tight to be drilled in, so we decided to wait for rain to soften the ground
Mittal Patel at tree plantatio site

 

Commedable support of People of Kant…

Mittal Patel discusses Water Management with the villagers

“Can you help us make a lake in our village? Our village has a low lying site where the rainwater flows. Although it is not a traditional lake, we want to create a shallow pond. And it would be best if we did not dig deep because the potters still use the clay from here. We want to deepen it just enough to hold up the water flowing during monsoons. It would enable water to trickle into the ground and recharge the water tables. So can you help us deepen the spot and create a pond?”

Hiteshbhai from Banaskantha’s Kaant village requested the above from VSSM’s Naranbhai. However, the site was not a traditional water body that was filled with muck and deposits. Still, considering the wish of Hiteshbhai and the community members, we eventually made a pond at Kaant. VSSM dredged the soil while the community lifted the excavated soil.

The community had been insisting I make a visit to Kaant, which I did during my recent visit to Banaskantha. The leadership of Kant village is proactive regarding water and environment conservation, and we plan to increase environmental initiatives in this village.

We have reached a point when it is crucial to conserve each drop of rain; hence such requests from the community should only be honoured and fulfilled.

The pictures shared reveal the before – after of the site deepened.

We are grateful to The North Gujarat Integrated Rural Development and Research Foundation for supporting the creation of this lake/pond at Kaant.

‘અમારા કાંટનું તળાવ તમે ગાળી આપશો? ચોમાસાનું પાણી જ્યાં ભરાય છે તે જગ્યા પર તળાવ જેવું કશું છે જ નહીં. અમારે બહુ ઊંડુ પણ નથી કરવું. મૂળ એ જગ્યા પર માટી સારી છે. અમારા ગામના કુંભાર માટલા ઘડવા ત્યાંથી માટી લઈ જાય છે એટલે તળાવની બધી માટી નથી કાઢવી. પણ વરસાદનુ જેટલું પાણી આ જગ્યા પર આવે તે બધુ ત્યાં રોકાય અને જમીનમાં ઉતરે એ માટે તમે નાનકડુ તળાવ કરી આપો એમ ઈચ્છું છું. ‘

બનાસકાંઠાના કાંટગામના હીતેશભાઈએ આ વાત કરીને અમારા કાર્યકર નારણભાઈએ કાંટની મુલાકાત કરી. એ પછી અમે ગામનું તળાવ ગાળવાનું અમે શરૃ કર્યું.

હીતેશભાઈ અને ગામના સૌની લાગણીને અનુલક્ષીને અમે તળાવ જેવી સ્થિતિ નહોતી તે જગ્યા પર તળાવ ગાળવાનું શરૃ કર્યું. ગામે માટી ઉપા઼ડવાનું કર્યું ને સહુના સહિયારા પ્રયાસથી નાનકડુ તળાવ ગામની મરજી પ્રમાણેનું અમે ગાળ્યું.

હમણાં બનાસકાંઠા જવાનું થયું તે વેળા ગામની પ્રબળ ઈચ્છા હતી માટે ખાસ કાંટ જવાનું થયું. પાણી અને પર્યાવરણને લઈને કાંટ જાગૃત ગામ.

આગામી દિવસોમાં આ ગામમાં પર્યાવરણલક્ષી કાર્યો વધારે કરવાની ઈચ્છા..

પણ પાણીના ટીપે ટીપાને બચાવવાનું કરવું પડે તેવી સ્થિતિ પર આપણે પહોંચ્યા છે માટે આ દિશામાં વધારે કાર્ય થાય તે જરૃરી.

કાંટનું તળાવ પહેલાં અને હવે એ ફોટોમાં જોઈ શકાય.

આ તળાવ ગળાવવા The North Gujarat Integrated Rural Development and Research Foundation દ્વારા મદદ કરવામાં આવી. જે માટે તેમના આભારી છીએ.

#MittalPatel #vssm

 

Kant Lake before digging
Mittal Patel visits Kant Water Management Site
Kant Lake after digging