VSSM have decided to begin intensive work on water conservation and tree plantation…

Mittal Patel discusses Tree Plantation

Why is it that the desserts or rann have sparse  or no human inhabitants? Correct, because they are devoid of water and vegetation. They have no trees and hence no shade. Life does not exist without trees and water, a fact even a 4th grader would know!! How did we forget it? How did we loose the sensitivity towards nature and our environment.

The location selected for Tree Plantation drive

VSSM’s core work is with the nomadic and de-notified communities, the communities that survive under the elements. For them to be able to live under the shades of the trees they will need trees and  they will  also need water from common resources. With the destruction of the green cover around us and water becoming increasingly scarce, the chances of nomads or even us living peacefully in near future are faint.

Mittal Patel discusses Tree Plantation with the villagers

It is for this reason that we have decided to begin intensive work on water conservation and tree plantation.

VSSM has charted a list of prerequisites for conducting a tree plantation drive in a particular village, the village whose  leadership prepared to meet the listed requirements will be selected for plantation drive during the first phase.

The site selected for Tree Plantation drive

After Banaskantha, we have had series of meetings in Mehsana’s Khanusa, Sodkha and Pilvai villages and Gandhinagar’s Charda village. The village leadership in all these villages is prepared to take the tree plantation drive forward in their village but the community has to be consulted for their participation. We have scheduled a second round of meetings with them for the same.

The site selected for tree plantation drive

The sites selected for the plantation drive in these villages are very beautiful and appropriate. The next round of meetings will ensure how much the villages are  prepared to commit themselves for financial contribution as well as affirming to take care of the trees planted during the drive. VSSM is insisting for community partnership and contribution because we want them to take ownership of the initiative and not allow it to become VSSM driven program. For the trees to flourish and lakes to brim with water it is important that villagers treat these and other common resources are their own.

Mittal Patel discusses Tree Plantation with the villagers
The site selected for tree plantation drive

In the pictures the meetings we had with the villagers and locations selected for the proposed plantation drive.

વૃક્ષ વગર જીવન શક્ય નથી એ વાત સૌએ સમજવી ખુબ અગત્યની..

આમ તો અમારુ મુખ્યકામ વિચરતી વિમુક્ત જાતિઓના ઉત્થાનનું પણ અમે જેમના માટે કામ કરીએ છીએ એ લોકોને પણ સુખેથી રહેવું હશે તો પાણી અને વૃક્ષ તો જોઈશે જ.

વળી પાણી બચાવવાની અને વૃક્ષો ઉછેરવા માટે જોઈએ તેવી સંવેદનશીલતા આપણી છે નહીં.

માટે એક અભીયાનના રૃપમાં આ દિશામાં કામ કરવાનું નક્કી કર્યું છે.

પ્રથમ તબક્કામાં પોતાના ગામમાં વૃક્ષારોપણ માટે અમારી શરતોને આધિન કામ કરવા તૈયાર ગામોમાં અમે વૃક્ષારોપણ કરવાનું કરીશું.

The location selected for Tree Plantation drive

મહેસાણાના ખણુસા, સોખડા અને પીલવાઈગામમાં તેમજ ગાંધીનગરના ચરાડાગામમાં આ બાબતે બેઠક થઈ. સરપંચ અને ગામના કેટલાક જાગૃત યુવાનો આ કામ માટે તૈયાર છે.

પણ ગામના સૌ સહભાગીતા દર્શાવે એ માટે હજુ એક બેઠક ગામના

જાગૃત નાગરિકો સાથે કરવાનું કરીશું. પછી આ ગામોમાં વૃક્ષારોપણ કરીશું.

ગામે વૃક્ષારોપણ માટે જે જગ્યા પસંદ કરી છે તે ખુબ સરસ છે…

ખાલી જોવાનું છે ગામનો સહયોગ એમાં આર્થિક પણ અને ઝાડની માવજતનો પણ કેટલો મળે છે અને એ માટે તેઓ કેટલા કટીબદ્ધ છે.


The location selected for tree plantation drive

કટીબદ્ધતા દર્શાવશે તો ત્યાં કામ કરીશું એ નક્કી… બાકી આ કાર્યક્રમ અમારો ના બનતા ગામલોકોનો બને તો જ કામ કર્યાનો ખરો આનંદ આવે…

ગામોના સરપંચ અને આગેવાનો સાથે કરેલી મુલાકાત તેમજ વૃક્ષારોપણ માટે પસંદ કરેલી જગ્યા ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.

#MittalPatel #VSSM #tree_plantation #environment #environment_conservation #world_environment_day #save_environment #save_environment_save_earth




Glorious support received from the people of Ruvel for WaterManagement…

Mittal Patel discusses watermanagement with the villagers

Stop. The earth is begging us to stop from ruining her completely….

How much further will we go? How much longer before we realize we have reached a  point of no return? It is a foregone conclusion that  our greed, our selfishness and our belief that we are entitled to exploit the precious natural resources in the manner we want has pushed our earth to the brink of complete destruction.

Ongoing lake deepening work

In Gujarat, in districts like Banaskantha, Mehsana, Patan and many more we have drilled our earth beyond 1000 feet for water. What is agonising is  we still aren’t prepared to stop or give back. How deep do we  intend to go ?? The day when the womb of our mother earth will have nothing to offer us is not very far. The day when our coming generations will curse us for emptying the earth’s coffers isn’t very far. The day we shall have no reply to, “What did you leave for us?” our children will ask.

Mittal Patel conducted meeting with the community

In an effort to find positive answers to such unnerving questions, VSSM initiated participatory ground water preserving and rain water harvesting works in Banaskantha,  one of the most water starved district of  Gujarat. The efforts have resulted in deepening of 70 lakes across various villages.  The communities are waking up to grim realities, but the awareness required is far greater than what it is.  As mentioned, these are participatory or community supported efforts. We need the rural leadership to contribute towards this mammoth task. However, the willingness to contribute towards these tasks  either comes after great effort or just does not come. The same community will donate generously and collect lakhs in donations when there is a temple coming up. But, Rs. 500 per house for lake deepening is too much for them!!

“There can be no one more poorer than you all who shy from giving back for your own children and their children. The more you give the more you get yet, it is so difficult for you all to open your hearts to such cause.” I often tell to village leaders and communities who refuse to contribute.

WaterManagement Site

Sometimes such words have deep impact and communities give whereas there are few who never change.

The Sarpanch and revenue officer of Ruvel village are humble folks. They had approached us with request to initiate water conservation works in their village. “If the villagers refuse to give, I will personally contribute enough,” the Sarpanch had promised.

We have begun deepening of lake in Ruvel. The villagers have taken care of ferrying the excavated mud while the cost of JCB is borne by VSSM. Rs. 50,000 has been promised by the Sarpanch which we will be using towards the excavation itself. Such thoughtful leaders need to be saluted.

The intent behind this post is the highlight the need for our immediate actions towards conserving the ground water and mindful use of water. The disastrous implications of our carelessness are just a stone throw away.

The images are of the meeting we had with the community and the ongoing lake deepening work.

ભૂગર્ભજળની જોઈએ એવી ચિંતા આપણે નથી કરી રહ્યા..

1000 થી 1200 ફૂટના બોર કરી પાણી મેળવી લઈએ છીએ અને એનો આપણને રાજીપો છે.

પણ હજુ કેટલા ફૂટ ઊંડા જઈ શકાશે એ ક્યારેય વિચાર્યું છે?

જો આમ જ રહ્યું તો એક વખત ઘરતીમાના પેટાળમાં આપણને આપવા માટે પાણી જ નહીં બચે.

નીચા જઈ રહેલા ભૂગર્ભજળની સ્થિતિ જોઈને, આપણી આવનારી પેઢી,

‘તમે અમારા માટે કશુંયે નથી રાખ્યું’

એમ કહીને આપણને ભાંડે નહીં એ આશયથી અમે જળ વ્યવસ્થાપનના કામો બનાસકાંઠામાં શરૃ કર્યા છે. જોતા જોતામાં 70 તળાવોનો આંકડો અમે પાર કર્યો.

આમ તો જાગૃતતા આવી છે પણ હજુ જોઈએ એવી નહીં.

આર્થિક સહયોગ તળાવ માટે આપવા ગામલોકો રાજી નથી હોતા. મંદિર માટે પળમાં વીસ લાખ ભેગા થઈ જાય પણ તળાળ માટે ઘર દીઠ પાંચસો આપવા ઘણા ગામો રાજી નથી થતા.

આવો ગામોને હું કહેતી હોવું છું કે, આપવાથી વધે અને આ આપવાનું તો તમારી આવનારી પેઢી માટે છે છતાંય નથી છૂટતુ તો તમારા જેવા દરિદ્ર આ દુનિયામાં કોઈ નથી જે પોતાના પરિવારની ભવિષ્યની ચિંતા નથી કરતા.

ખેર ક્યાંક આવું બોલવાનું કેટલાકને હૃદયમાં સૂળની જેમ ભોંકાય ને લોકો સહયોગ માટે તૈયાર થાય તો ક્યાંક નઠોર માણસો પણ જોવા મળે.

કાંકરેજના રુવેલ ગામમાં સરપંચ અને તલાટી બેય ભલા માણસ.

બંનેએ મળીને અમારા ગામનું તળાવ ઊંડું કરોની વાત કરી. ગામ સહયોગ નહીં આપે તો સરપંચે પોતે આર્થિક સહયોગ આપવાની વાત કરી. સલામ આવા સરપંચને…

હાલમાં રુવેલમાં તળાવનું કામ શરૃ થયું. માટી ઉપાડવાનું ગામલોકોના શીરે છે. જેસીબીનો ખર્ચ સંસ્થા આપે છે. આ સિવાય સરપંચ 50,000 જેટલો ફાળો આપશે એ પણ તળાવ ખોદકામમાં જ વાપરીશું.

પણ આ લખવા પાછળનો આશય દરેક ગામે ભૂગર્ભ જળ બાબતે ચેતવાનો સમય થઈ ગયો છે.. જાગો નહીં તો મોડુ થઈ જશે…

ફોટોમાં ગામલોકો સાથે તળાવ બાબતે થયેલી બેઠક સાથે ગામનું તળવા જે હવે ઊંડુ થઈ રહ્યું છે.

#VSSM #MittalPatel #VSSMMittalPatel #environmentconservation #watermanagement #lakedisilting #lake #lakeexcavation

VSSM facilitates the process of desilting and deepening of lakes in Sui’s Morwada village…


On the day of Navoni Agiyaras, our forefathers committed their labour to the benefit of the community. They never worked for themselves  on this day. The entire village, equipped with their tools would head over to excavate the mud from the lake and work through  the entire day. Those were the days when government aid or grants never existed, the community  volunteered to work for the greater good and benefit of others. In short, they cared for their own resources.

VSSM has been working towards widening and deepening the lakes in the villages on the periphery of the Greater Rann. The ever expanding Rann has made the ground water of all these villages very saline. These are the villages where one cannot even sink a bore well.

Mittal Patel discusses WaterManagement with the villagers

Bhagwanbhai, Sarpanch of Dudhwa village shared the above mentioned tradition with us, our forefathers were wise enough to value and care for natural resources that provided for all and how we have moved away from these values.

Nonetheless, people who appreciate and value natural resources are striving to make a difference but the damage we have done is so huge that it is always going to be ‘more the merrier’…. We want humongous amount of people joining the force that works towards protection of environment.

Water Management site at Morwada



Sui’s Morwada village has no potable water. The moment you go below 7-8 feet the waters are  saline.  Vikrambhai, the community leader from Morwada narrates, “Ben, if we accumulate  sweet water, it will push back the saline water and will decrease the salinity. So if we try digging three-four feet trenches over all the available space in the village it will help us catch more rain water and benefit us. The farmers too will be able to use it for farming,” he opined.

Lake deepened

This underground salinity of the region forbids us from digging deep but one can always dig shallow and wide. We have excavated two lakes here, the community supported in ferrying away the soil. We also received government contribution for one of the lakes here.

Mittal Patel visits WaterManagement site

The collective efforts of the community, organisation and government has resulted in deepening of lakes here. The villages here require more intense efforts, because availability of water has always been a challenge. The region receives water every four days. One will definitely learn to value  water and trees after travelling through this region.

The images are of the lakes we have deepened.

નવોણી અગિયાસના દાડે અમારા ઘૈડિયા પોતાના સવારથું એકેય કોમ ના કરતા. અગિયારના દાડે ગાડામો તગારા, કોદાડી, પાવડા લઈન આખુ ઘર તળાવ ગાળવા જતું અન આખો દાડો તળાવમો મથતું. તે દાડે સરકારની કોઈ ગ્રોન્ટ બ્રાેન્ટ નતી. હૌ હાથે જ ગોમનું અન પોતાનું ધોન રાખતા.

બનાસકાંઠાના સુઈગામના રણને અડીને આવેલા અંતરિયાળ ગામો જ્યાં પાણી માટે બોરવેલ પણ શક્ય નથી એવા ગામોમાં અમે તળાવો ઊંડા કરવાનું કરી રહ્યા છીએ. આવા જ દુધવા ગામના સરપંચ ભગવાનભાઈએ અમને ઉપરની વાત કરી.

આપણા ઘૈડિયા ઝાડથી લઈને તળાવો ટૂંકમાં કહુ તો કુદરતી સંસાધનોનું જતન કરતા પણ આપણે એમના આ સંસ્કારો ભૂલી ગયા.

ખેર જેને સમજાય છે એ પોતાની રીતે પ્રયત્નો કરે છે પણ આ પ્રયત્નોમાં વધુ માણસો જોડાય તો સોનામાં સુગંધ ભળે.

સુઈગામનું મોરવાડા છ થી સાત ફૂટ ઊંડા જાવ એટલે ખારુ પાણી મળે. મોરવાડાના આગેવાન વિક્રમભાઈ કહે, ‘બેન મીઠુ પાણી ભરાય તો ખારા પાણીને ધક્કો લાગે અને ખારાશ ઘટે. એટલે અમારા વિસ્તારમાં પડેલી ખુલ્લી તમામ જગ્યા ત્રણ થી ચાર ફુટ ખોદાઈ જાય અને તેમાં વરસાદી પાણી ભરાય તો અમને ઘણો ફાયદો થાય. ખેડુ આ પાણીથી ખેતી પણ કરી શકે.’

આ વિસ્તારમાં ઊંડા તળાવો ના થાય પણ પહોળા જેટલા કરવા હોય એટલા થાય. અમે ગામમાં બે તળાવો ખોદ્યા. ગામે પણ માટી ઉપાડવાનું પોતાના શીરે લીધું.

એક તળાવમાં તો સરકારે પણ ભાગીદારી કરી. ટૂંકમાં ગામલોકો, સંસ્થા અને સરકારના સંયુક્ત પ્રયાસોથી ગામના તળાવ ઊંડા થયા.

પણ આ વિસ્તારોમાં પાણીના કામોની ખુબ જરૃર છે. ચાર દિવસે પીવાનું પાણી આવે છે… આ વિસ્તારમાં ફરીયે ત્યારે પાણી અને ઝાડનું મુલ્ય વધુ સમજાય…

ફોટોમાં ગાળેલા બે તળાવ જોઈ શકાય છે.. તથા ગામલોકો સાથે તળાવના મહત્વ બાબતે પણ વિસ્તારથી વાત કરેલી તેની ઝલક પણ જોઈ શકાય છે.

#MittalPatel #VSSM #environmentconservation #watermanagement #lakedisilting #lake #lakeexcavation

VSSM is planning to carry out a major forestation and reforestation drive in Banaskantha…


Mittal Patel addressing the meeting in Ratangadh village

Let’s do it…planning for major  collective reforestation drive….

VSSM is planning to carry out a major forestation and reforestation drive in Banaskantha. The villages where the leadership and community agrees on making arrangements for water, identification of areas to plant trees, appointment of a tree care taker will be taken up for the plantation drive and receive partial support from the organisation.

Mittal Patel meets community leaders for tree plantation

The idea has been well accepted and communities are showing tremendous zeal. Kankrej and Ratangadh villages have already identified two beautiful spots for the same. And they are already planning ahead. Govindbhai and Dineshbhai  and other youth from the villages have decided to join hands to make their region green again. This initial positive support we have received has enthused us further.

We look forward to similar response from other villages as well and appeal them to join in, VSSM is prepared to support and take this drive further.

Mittal Patel visits the site for tree plantation

The image is about the initial planning meets with the community leaders.

વનીકરણનો કાર્યક્રમ ગામની ભાગીદારીથી કરવાનું આયોજન થઈ રહ્યું છે.

ગામો સામેથી પાણીની વ્યવસ્થા, વૃક્ષો ક્યાં વાવવા તે જગ્યા અને વૃક્ષોના જતન માટે એક માણસને આપવી પડતી સહાય જેમાં સંસ્થા પણ પોતાનું યોગદાન આપશે આ રીતે તૈયાર થઈ રહ્યા છે.

જે ગામને આ શરતો મંજુર હોય તે ગામોમાં વનીકરણ કરવાનું નક્કી ક્યું છે.

ગામો ઉત્સાહથી સાથે આવી રહ્યા છે. કાંકરેજના રતનગઢ ગામે બે સુંદર જગ્યા વનીકરણ માટે અમને બતાવી.

અને સહયોગ આપવાની ખાત્રી તો હોય જ.

ગામના દિનેશભાઈ તથા ગોવિંદભાઈ સાથે ગામના અન્ય યુવાનો જોડાયા છે જેમણે ગામને હરિયાળુ બનાવવાના નિર્ધારમાં ઉત્સાહ પૂર્યો છે.

બસ આમ જ અન્ય ગામો તૈયાર થતા જાય તો ઘણું કામ થઈ શકે…

ગામોને વનીકરણ માટે તૈયાર થવા આહવાન…

અમે સાથે છીએ.. તમે તૈયાર થાવ…

ગામો સાથે વનીકરણ બાબતે તેમજ ગામના તળાવો બાબતે થયેલી બેઠકની તસવીર

#MittalPatel #VSSM


VSSM facilitates the process of desilting and deepening of lakes in Kankrej’s padardi village…

It’s time we give back all that we have lynched from nature….

Imagine life without air and water!!! We inherited an earth full of dense forest, thriving flora, fauna and abundant of water all around. Civilizations birthed and shaped around water.

Mittal Patel with the people of Padardi village

Water is the most precious element on earth. And conserving water was of primary importance in the past. In water scarce areas making special provisions for water,  like step wells, well, lakes was considered to be a noble work. Communities and village elders took care of common  water sources. They followed an annual calendar of cleaning and desilting  village wells and lakes. Even today,  providing water to the thirsty is considered to be the most righteous work. And this is true to the core. A task like deepening and desilting lake benefits not just the humans but the birds and animals, trees and earth…

VSSM has taken up the task of desilting the lakes of Banaskantha, a water starved district of Gujarat. It carries this task with support from its well-wishing friends,  by partnering with the village leadership. The village communities are explained the reason of falling water levels and how they can contribute to VSSM’s efforts. Whereever the communities have comprehended our efforts the entire task is accomplished with ease and work brings desired results.

Padardi Water Management site

Recently,  we were in Kankrej block’s Padardi village. The village has agreed to lift the excavated mud but we would be happier if they agreed to raise money and  contribute to this effort just like Mudetha, Khadol and many other villages did.

We have to think collectively on giving back all that we have extorted from soil , we are grateful to all of you who have joined hands in this task of immense public service.

Lake deepening work

Naranbhai has been careful in selecting villages that are prepared to cooperate and contribute. The will to join hands in meaningful and constructive activities eases lots of challenges that usually  emerge once the work starts. Thank you Naranbhai for the thought you put in each task.

In pic – ongoing meeting regarding desilting of lake and desilting work in progress


તારુ દીધેલું વાલા તુજને ધરાવું….

પાણી અને શુદ્ધ હવા વગર જીવવું અશક્ય. પૃથ્વી બની ત્યારે જંગલ આચ્છાદીત હતી.

પાણીના સ્ત્રોતો પણ જ્યાં હતા ત્યાં ભરપુર હતા. પણ જ્યાં પાણી બારેમાસ મળવાનું સંભવ નહોતું ત્યા માણસે પાણી સંગ્રહ માટે શું થઈ શકે તે વિચારી વાવ, કુવા, તળાવો ગાળવાનું કર્યું.


અને વખતો વખત તળાવો ગળાતા રહ્યા. ને એનો ફાયદો સૌ મેળવતા રહ્યા.

આજેય તળાવ ગળાવવા એ કોઈ યજ્ઞથી કમ નથી એવું ગામલોકો કહે છે.

પાપ પુણ્યનો હિસાબ માંડીએ તો લોકો કહે, તળાવ ગળાવવામાં મદદરૃપ થવું એનાથી મોટુ કોઈ પુણ્ય નથી… આ વાત સો ટકા સાચી. તળાવથી માનવ વસતિને તો ફાયદો થાય સાથે સાથે પશુપંખી, ઝાડ પાન બધાયને ફાયદો…

આ ફાયદાની વાતો કરીને તળાવો ઊંડા કરવા ને સાથે ગામ પણ પોતોનું યથા યોગ્ય દાન આપે એ માટે આપણે ગામને સમજાવીએ છીએ.

જે સમજે ત્યાં રૃડુ કામ થઈ રહ્યું છે.

તાજેતરમાં બનાસકાંઠાના કાંકરેજ તાલુકાના પાદરડીગામમાં તળાવ ગાળવાનું શરૃ કર્યું.

માટી ઉપાડવાનું ગામે પોતાના માથે લીધુ. આ વાતથી તો રાજી. પણ ગામ પોતે પણ તળાવ ગાળવા મૂડેઠા, ખડોલ ગામની જેમ ફાળો ભેગો કરે તો વધુ રાજી થઈશું.

તારુ દીધેલું વાલા તુજને ધરાવું એ વાત સાર્થક કરવાનો સમય હવે આવી ગ્યો છે.

ધરતીના પેટાળની ચિંતા ખેડુત નહીં કરે તો કોણ કરશે….

જરા વિચારીએ….

બાકી પાદરડી ગામનું તળાવ ખોદાવવામાં મદદ કરનાર પ્રિયજનોનો આભાર…..

VSSMના કાર્યકર નારણભાઈએ સુંદર રીતે તળાવ ખોદાવવા રાજી હોય તેવા ગામોનું ચયન કર્યુ ને એટલે સહમતી હોય ત્યાં કામ સરળ થયું. આભાર દોસ્ત..

ફોટોમાં ગ્રામજનોસાથે તળાવ ઊંડુ કરવા બાબતે થયેલી વાત ચીત સાથે તળાવ જ્યાં હવે ખોદકામ થઈ રહ્યું છે..

Ishwar Parmar #water_managnement #Water #Save_Water #Water_Scarcity#water_Recharging #VSSM #Lake #Banaskantha #Mittalpatel Naran Raval


Glorious support received from the people of Rampura…


Mittal Patel addressing a meeting in Rampura

“The lake in our village was excavated during the great famine of Gujarat after which,  no one has really cared for it. Our village depends on the water this lake provides. But no none has really bothered to nourish it. If we repair and deepen the lake it will hold more water and the farmers will benefit from it!!”

Mittal Patel discussing Water Management initiatives

Rampura’s Dharmeshbhai had joy in his tone when he mentioned this when we shared that VSSM will soon initiate the water conservation work in Rampura.

As part of the implementation strategy, VSSM makes it very clear from the beginning that the work will happen only if the village panchayat and leaders are willing to cooperate and contribute to the mammoth task of deepening the village lakes. We have had mixed experiences. Some villages have been extremely enthusiastic and supportive while some had to be dropped  half way through.

Mittal Patel discussing Water Management initiatives

Rampura is a remote village from  Banaskantha’s Sui block. The landscape is dry and harsh. As the waters of Narmada reach this village, some farmers have made use of it and occasional green spots could be  noticed through the landscape. The villagers were willing to contribute in their own way to this task. Hence, we have decided to deepen at 5-6 villages in Rampura.

The support for this huge task is provided by Shri Bhanuben Shah,  who is currently  based in Mumbai.

Lake before digging

The villagers of Rampura agree that the village receives a lot of water during the monsoon but it just gets drained as there is no means of conservation. Once the lakes are deepened the water will seep-in and benefit the entire village.

Of course the village will benefit,  so will this earth and its habitants. A task that began with one village is gradually spreading through the entire district with more and more villages joining in.

Glimpses of meetings held with Rampura residents on the banks of the lake and near a village temple. Also to be seen are the pictures of the ongoing lake excavation works.

Mittal Patel addressing a meeting in Rampura

‘અમાર ગોમનું તળાવ પચીહો કાળ પડ્યો તે વખતે ખંદાયેલું એ પછી કોઈએ તળાવની ભાળ જ કાઢી નઈ. ગોમમાં પોણીનો મોટો આશરો તળાવ જ. તળાવ ખંદાય અન હરખુ પોણી રેતો આખા ગોમના ખેડૂન ઘણો ફાયદો થાય.’

રામપુરાના ધર્મેશભાઈએ તળાવ ખોદાવવાની બાબતે હરખ વ્યક્ત કરતા આ વાત કરેલી.

ગામલોકોનો સહયોગ મળે તોજ તળાવ ગાળશું એવું દરેક ગામના તળાવ ખોદાવતી વખતે કહીએ. ઘણા ગામોમાં ખુબ સહયોગ મળે ને ઘણામાં અમારે કામ અઘુરુ મુકીને નીકળી જવું પડે.

#સૂઈગામ તાલુકાનું અંતરિયાળગામ એટલે #રામપુરા. વિસ્તાર સૂકો. હા કેટલાક ખેડૂત નર્મદા કેનાલનું પાણી લાવ્યા છે એટલે જરા હરિયાળુ લાગે બાકી સૂકો ભઠ્ઠ વિસ્તાર.છતાં ગામલોકો પોતાની રીતે મદદ કરવા તૈયાર. આ ગામના પાંચ થી છ તળાવ ઊંડા કરવાનું અમે નક્કી કર્યું છે.

મુંબઈના શ્રી ભાનુબહેન શાહ મુખ્ય મદદ કરવાના છે.

એ સિવાય સરકાર, ગામલોકોનો ફાળો પણ મહત્વનો રહેશે.

રામપુરાના લોકો કહે છે કે, ચોમાસામાં ઉપર વાસથી અમારા ગામમાં ઘણું પાણી આવે પણ તળાવ ઊંડા નથી એટલે પાણી વહી જાય છે. જો તળાવ ઊંડા થઈ જાય તો ઘણું પાણી એમાં સમાઈ જાય ને ગામને ફાયદો થાય.

ગામને ફાયદો થાય, ધરતી માતાને અને સમગ્ર જીવસૃષ્ટિને ફાયદો થાય તેવા આશય સાથે આરંભેલા આ કામમાં ધીમે ધીમે લોકો અને ગામો જોડાઈ રહ્યા છે…

રામપુરા વાસીઓ સાથે મંદિરમાં તેમજ તળાવની પાળે કરેલી બેઠકના ફોટો સાથે થઈ રહેલા તળાવ ખોદકામના ફોટો પણ જોઈ શકાય છે.

#MittalPatel #VSSM #Water #Water_conservation #water_management #Banaskantha #Digging_of_lakes #water_scarcity


VSSM facilitates the process of desilting and deepening of lakes in Kankrej’s Maidkol village…


Mittal Patel with the people of Kankrej’s Maidkol Village

The village of Maidkol with its population of 3500 has 200 farmers. It has three lakes of which two have grown shallow as a result of mud that has accumelated through the years. The ground water  the farmers use for irrigation could be earlier sourced at 300 feet however, the levels have now plummeted to 850 feet.

Recently, the Government  made provisions and installed pipelines for the Narmada waters to reach two of the three lakes the village has. In fact one of the lakes did receive water but the sandy, parched and thirsty lake absorbed all the water in mere 15 days.

Mittal Patel with the people of Maidkol village

Even within those 15 days that the water stayed in the lake we removed 2 columns from our borewells. Some of the borewells whose waters had turned saline now have sweet waters. The lake is quite shallow had it been deeper we could have stored more water that could have benefited our groundwater levels,” testified Sarapanch Jesungbhai on the massive impact this water had on recharging the ground water levels.

In spite of being an economically backward village,  Maidkol elders have taken responsibility of lifting and transporting the excavated mud from the lakes to the low lying part of the village. The mud and sand is now dumped and levelled near the open grounds of crematorium, school and  temple. These areas usually get water clogged during monsoons.

Maidkol lake during digging

Apart from this we have requested them to contribute towards the excavation of lakes to which they have shown readiness.

Maidkol lake before digging

Amidst the depressing times when the outlook and approach of everyone remains shockingly oblivious towards such pressing issues the villagers and elders of Maidkol have portrayed tremendous foresight and awareness to partner in reviving such common property resources for a future that is brimming with water.

In the picture – our meeting Maidkol village elders and before the works commenced and the ongoing works.

ગુજરાતી  અનુવાદ

કાંકરેજ તાલુકાના મૈડકોલગામમાં VSSM થકી તળાવ ઊંડા કરવાનું થઈ રહ્યું છે.

3500ની વસતિવાળા મૈડકોલમાં ખેડુત ખાતેદારો લગભગ બસો છે. ગામમાં ત્રણ તળાવ છે જેમાંથી બે તળાવ છીછરા છે. પહેલાં 300 ફૂટના બોરવેલથી ખેડૂતો પિયત કરતા હાલ પાણીના તળ 850 ફૂટથી નીચે પહોંચી ગયા છે.

ગામના બે તળાવમાં નર્મદાનું પાણી નાખી શકાય તે માટેની લાઈન નખાઈ છે. જેમાંથી એક તળાવમાં તો પાણી નંખાયું પણ ખરુ જે પંદર સુધી તળાવમાં ભરેલું રહ્યું. પણ તળાવમાં રેત ઘણી છે એટલે પાણી જમીનમાં સીધુ ઉતરી જાય છે.

સરપંચ જેસુંગભાઈ કહે છે, ‘પંદર દિવસ પાણી ભરાયું એમાંય અમારા બોરમાંથી બે કોલમો બહાર કાઢવી પડી. કેટલાક બોરના પાણી ખારા થઈ ગયા હતા તે મીઠા થયા. પણ તળાવ છીછરુ છે જો ઊંડુ થાય તો વધુ પાણીનો સમાવેશ થાય.’

મૈડકોલ આર્થિક રીતે બહુ સદ્ધર નહીં. છતાં તળાવો ઊંડા થાય તેમાં ગામનો ફાળો હોવો જોઈએ તેવી અમારી માંગણીની સામે માટી ઉપાડવાનું તો એમણે એમના શીરે લીધુ. આ માટી ગામની સ્મશાનભૂમી, નિશાળ ને ગામના મંદિરના પરિસરમાં નાખવાનું કર્યું. આ ત્રણે જગ્યા નીચાણમાં છે ને ત્યાં ચોમાસામાં પાણી પુષ્કળ ભરાય છે માટે.

આ સિવાય ખોદકામમાં પણ તેમનો આર્થિક સહયોગ ઉમેરાય તેવી અમારી લાગણી છે જેમાં તેઓ સહયોગ કરશે તેવી ભાવના તેમણે વ્યક્ત કરી છે.

તળાવોનું મહત્વ દિવસે દિવસે ઓછુ થઈ રહ્યું છે. ત્યારે જળસંચયના પરંપરાગત માધ્યમ એવા તળાવને સાબદા કરવા ગામલોકો સજ્જ થાય એ મોટી સજાગતા છે. મૈડકોલ ગામને પ્રણામ

ફોટોમાં ગામલોકોને મળવા ગયા તે વખતની બેઠક તથા તળાવ ખોદાતા પહેલાં ને ખોદકામ ચાલી રહ્યું છે તેની તસવીર…


VSSM initiated participatory work in Ghrechana…


Mittal Patel with people of Ghrechana

Humans will find water from anywhere, but the animals and birds who live in our village, where will they find water from??With decreasing rains how will they survive? If we deepen our lake and it gets some water our animals and birds will be relieved. The farmers have worked to bring Narmada waters to this land, we can also release that water in the lake. Honestly, not for us but for our animals and birds we have decided to deepen the lake ,” conveyed ghrechana’s Sarpanch Shri Jamabhai while agreeing to happily contribute for deepening of the village lake.

Ghrechana is a small village of Suigam block. Situated on the periphery of the Rann even at a mere 10 feet, the ground waters  here are extremely saline. The community here survives on rainfed agriculture. Salinity means it is impossible to drill a borewell yet,  to ease the drinking water crisis the  government did try drilling once but that too has failed. Summers are terrible for this village. Water remains the most precious commodity here.

Mittal Patel discusssing about lake with people of ghrechana

Jamabhai is absolutely correct when he says humans can still manage it is our cattle, birds and beasts we are worried about!

The span of the lake is vast but on the first sight it does not come across as a lake as most of it is levelled now. It looks more of a empty patch of land and not a lake.  It is not possible to deepen it much but we are planning to factor in  the age old wisdom of the village elders to deepen the lake as much as possible. The economic condition of the villagers is extremely poor however, they are willing to contribute for they worry about their animals and birds. To ferry the excavated mud they  roped in the tractors from their relatives if they were not able to find their own. Here too VSSM provides the JCB rest of the expenses are to be taken care of by the community.

VSSM working in Ghrechana
Water management work going in Ghrechana

The partnership between VSSM and the village will for surly have an impact on its ability to preserve whatever little water it receives.

We will always remain grateful to all who have helped us address this chronic issue of water in an extremely marginalised and water deprived region. Our Naran remains the backbone of this initiative, it is his continuous hard work that we have such positive stories to share.  Am so glad we are in this together.

મોણસ તો ગમે તોથી પીવાનું પોણી હોધી લાવશે પણ મૂંગા ઢોર, પંખીઓ, બીજા જીવજંતુ બચારા ચો જાય. અમારુ આ તળાવ ગળાય તો ઈમાં પોણી ભરઈન પડ્યું રે તો બધા જીવો ન ફાયદો રે. પાસી નર્મદાની લાઈન ગોમના સેડુ (ખેડુતો) લાયા હ્. તે એ લાઈનથીયે તળાવમોં પોણી નોખી હકાશે. એટલ હાસુ કહુ તો અમારા હાતર નહીં પણ મૂંગા પશુ પક્ષીઓ હાતર જ અમે આ તળાવ ગળાવવાનું નક્કી કીધુ.’

ગામના સરપંચ શ્રી જામાભાઈએ તળાવ ગળાવવા વિનંતી કરી ને જરૃર પડશે સાથ સહકાર આલશ એવું પ્રેમપૂર્વક કહ્યું.

સુઈગામ તાલુકાનું છેવાડાનું ગામ ધ્રેચાણા સાવ નાનકડુ ને રણને અડીને આવેલું. જમીનમાં દસ ફૂટ ઊંડા જાવ તો ખારુ પાણી મળે. ચોમાસુ ખેતી સિવાય અન્ય કોઈ આધાર અહીંયા જડે નહીં. આર્થિક રીતે ખુબ દુબળા ધ્રેચાણામાં બોરવેલ થઈ શકે એવી સંભાવના નહીંવત. જોકે પાણી પૂરવઠાવાળા બોર કરવા પ્રયત્ન કરે જેથી બધાને પીવાનું પાણી મળે પણ બોરવેલ ફેઈલ થઈ જાય છે. આવા ધ્રેચાણામાં ઉનાળામાં તો પીવાના પાણી માટેય વલખાં મારવા પડે એવી હાલત થઈ જાય.

જામાભાઈની વાત તદન સાચી પાણીની આવી તકલીફમાં માણસ તો એની સગવડ કરી લે પણ મૂંગા ઢોર, પશુપંખી ક્યાં જાય?

ગામના તળાવનો વિસ્તાર ઘણો મોટો પણ પહેલી નજરે તળાવ જેવું લાગે નહીં.તળાવ લગભગ સમતળ જેવું થઈ ગયેલું.

તળાવ બહુ ઊંડુ કરાય એવી સ્થિતિ નથી પણ ગામની સમજણનો ઉપયોગ કરી તેઓ કહે તે રીતે ઊંડુ કરવાનું કરી રહ્યા છીએ. આર્થિક સ્થિતિ અત્યંત નબળી એવા આ ગામના લોકો પોતાના સ્વાર્થ માટે નહીં પણ પશુપંખીઓ સમગ્ર જીવસૃષ્ટિની ચિંતા કરે છે ને માટે જ તેઓ તળાવમાંથી નીકળતી માટી ઉપાડવા ટ્રેક્ટર પોતાના તો ક્યાંક સગાસંબધીઓના ત્યાંથી લઈ આવ્યા છે. VSSM જેસીબીનો ખર્ચ આપે ને માટી ઉપાડવાનું ગામલોકોના શીરે છે.

આમ ગામ અને સંસ્થાની સહભાગીતાથી સરસ રીતે તળાવ ઊંડા કરવાનું થઈ રહ્યું છે…

જેમની મદદથી આ બધુ થયું એ પ્રિયજનોનો આભાર… કાર્યકર નારણની સતત દોડધામથી જ આ બધુ સંભવ થાય છે એ હકીકત….સૌ સાથે છે એનો આનંદ….


VSSM initiated participatory water management work in Banaskantha

“Our Mutheda village is Swadhyayi, we have donated 26 bighas of  land to build a Tree Temple.



Mittal Patel talking about water mangement to people of Mudetha

We know how it is to survive without water. If our lakes have water,  not only the humans but the birds and the animals too will get water. These are all very virtuous works. We cannot be keep taking from nature and almighty all the time. It is our responsibility to give back and the Lakes do the work of giving back.”

Such profound and wise talk by  Bachubha of Banaskantha’s Mutheda to which even the Sarpanch Shri. Kantiji was in complete agreement.

During the water management in Mudetha

“If you deepen 2 lakes of our village a minimum of 500 farmers will benefit from it. Currently we are required to  lower atleast 50-60 pipes in the ground,  if we deepen the lakes that number will drastically reduce. The water tables have dropped down to 500-600 feet. Lakes will recharge the water tables.”


VSSM working in Mudetha

VSSM has initiated participatory water management works in Banaskantha. The leadership of Mudetha has accepted the responsibility of clearing and lifting the mud while we will be providing the JCB to excavate the soil. Apart from the contribution we will also be talking for creating a corpus to deepen the lakes in the village. It is planned that this corpus be maintained by a special committee only.

We are glad that the villagers are taking an initiative to preserve the underground water tables. Our pledge to make Banaskantha green again cannot succeed without the awareness and support of local leadership. And when the villagers decide to join the cause, nature too will need to pour down and step in to fill up the lakes.

I recently visited the lake deepening site and got talking with the villagers on water management issues. The ongoing work can be seen in the picture.

ગુજરાતીમાં અનુવાદ

‘અમારુ આખુ મુડેઠા ગોમ સ્વાધ્યાયી… છવ્વી વીધા જમી અમે વૃક્ષમંદિર બનાબ્બા આલી દીધી.

પોણીનું માતમ અમેય જોણીયે સીએ. તળાવ ગળાય તો પશુપક્ષી બધોયન પોણી મલતુ રે. ઓમ તો આ પરમાત્માનું કોમ કેવાય.

પરમાત્મા પાહેણથી બધુ લીધા કરીએ એ ના ચાલ. ઈન પાસુય આલવુ પડન. તળાવ એ પાસુ આલવાનું કોમ કર.’

આવી અદભૂત વાત બનાસકાંઠાના ડીસા તાલુકના મુડેઠાગામના બચુભા કરે.

સરપંચ શ્રી કાન્તીજીએ એમની વાતમાં સુર પુરાવતા કહ્યું,

‘તમે અમારા બે તળાવ ગાળશો ન ઈમોથી ગોમના ઓસામઓસા પોનસો (500) ખેડુતોન ફાયદો થસે. હાલ બોરમાં 50 થી 60 કોલમો નોખવી પડ. આ કોલમો તળાવ ગળાય તો ઓસી નોખવી પડ.’ (પાણીના તળ પાંચછો છસો ફુટે પહોંચ્યા છે)

VSSM દ્વારા જળવ્યવસ્થાપનું કામ બનાસકાંઠામાં શરૃ કર્યું છે. ગામોનો સહયોગ સારો છે. મુડેઠાગામે માટી ઉપાડવાની જવાબદારી સ્વીકારી છે ને જેસીબીનો ખર્ચ સંસ્થા આપી રહી છે. ગામની આ સહભાગીતા સિવાય વધુ એક સહભાગીતા ગામ પોતે પણ તળાવ ખોદકામ માટે એક રકમ ભેગી કરે તેવી છે.

આગામી દિવસોમાં ગામલોકોની એક બેઠક કરીશું ને એમાં ફાળા માટે વાત કરીશું. આ ફાળો ગામના તળાવ ખોદકામમાં જ વાપરવાનું કરીશું ને એનો વહીવટ ગામલોકો જ કરે એ તો નક્કી જ.

પણ ગામો સામેથી #ભૂગર્ભજળની ચિંતા સેવી રહ્યા છે એનો આનંદ છે… આખુ બનાસકાંઠા હરિયાળુ કરવાની નેમ લીધી છે પણ આ નેમ ગામલોકો જાગૃત થાય તો જ પુરી થાય..

બાકી તો ગામલોકો તૈયાર થાય તો કુદરતનેય મોહર મારવા આવવું પડશે એ નક્કી.

તળાવમાં થઈ રહેલું ખોદકામ જોવા જવાનું થયું તે વેળા ગામલોકો સાથે જળવ્યવસ્થાપન અંગે ઘણી વાતો કરી એ બધુ ને તળાવમાં થઈ રહેલું ખોદકામ ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.


Commedable support of People of Raviyana…


Mittal Patel with the people of Raviyana

There is a proverb in Gujarati that if the god loses his way, he should get lost in Saurashtra. But now it feels like telling him that he should end up reaching North Gujarat if he loses his way because VSSM is doing water management work with such amazing people and villages. Moreover, work with nomads and deprived people is going on in a different way with the water management work.

Kankrej is a small village of Kankrej Taluka. There are 100 farmers in the village and land is of 1000 vighas. There was continuous exhumation of water so the underground water levels are terribly low.

As soon as the water levels go deeper, farmers like my father, put the pipe in the bore. But they never worry that there is water scarcity or the time when there will be no water at all. Narmada was proven to be a lifeline. The water of the canal filled Hethvu lake of the village and the farmers put the pipes in it and started irrigation. But this time, there is less water in Narmada. If the lake is slightly bigger and that also well dug, then it will be more beneficial. The underground water levels will also go up.

Raviyana Sarpanch giving a cheque of Rs.1Lakh to VSSM fieldworkers

People of Raviyana came to know about VSSM’s water management work and they requested our fieldworker Naranbhai. We had a precondition that the village will provide the tractors. But the people of Raviyana did not have sufficient tractors. Also, the farmers also were not possessing that much land. But they had this wish to deepen the lake. So, they did not request us but they first gave us the cheque of Rs. 1 Lakh. They are collecting more money too. They never had the tendency to have benefits without any contribution.

The government does start the Sujalam Sufalam Yojana, but they should have done it thoughtfully. They could have got the work done in a better way. They still have time but it is a matter of desire.

We got remarkable love from the fvillage. “Ben, now when you come, have food with us. We will give all the support you want.” You are doing the pure work, said Bharmalbhai and Sarpanch. We felt very happy hearing that.

Hethvu Talav before digging

We talked about the concept of Ideal Village. Can’t we try and forget the caste barriers and look forward to the development of each and every individual? We told them that we want to go visit an Ideal village and learn from that, this also was appreciated by the village. They said, “we are happy with your work. You are working selflessly. We will do what you want us to do. We will come and visit the Ideal village and we will do it in the village too.”

During the lake digging, a very approachable and nice MLA of Kankrej Kirtisinhji came and he encouraged the people.

One Uncle whose name I have forgotten said, “whatever homework you will give, we will do…”

From 3 degrees cold of Netherlands and France, I found this thing sweet in 45 degrees of heat of Banaskantha.

Hethvu Talav after Digging

Thank you all the near and dear once with whose support we could do this water management work… Regards to the village too, Love to the field workers Shankarbhai Bajaniya and Naran Raval who work tirelessly in this heat to get the work done.

ગુજરાતી અનુવાદ

સૌરાષ્ટ્રમાં ભૂલો પડ ભગવાન આ દુહામાં હવે થોડો ઉમેરો કરીને અમારા ઉત્તર ગુજરાતમાંય ભૂલો પણ એવું કહેવાનું મન થાય એવા અદભૂત ગામો ને લોકો સાથે અત્યારે જળસંચયના કામ VSSM દ્વારા થઈ રહ્યા છે. વળી જળસંચયના માધ્યમથી ગામના વિચરતી જાતિને તમામ વંચિતોના કામોય જરા જુદી રીતે થઈ રહ્યા છે.

રવિયાણા કાંકરેજ તાલુકાનું નાનું ગામ. ગામમાં ખેડુત ખાતેદારો સો જેટલા ને ખેતીની જમીન લગભગ હજાર વિધા. સતત ઊલેચા પાણીના લીધે પાણીના તળની તો અહીંયા કોઈ વાત જ ના થાય. બોરવેલથી પાણી મળે ને તળ ઊંડા જાય એટલે મારા પપ્પાની જેમ જ દરેક ખેડુત બે કે એક પાઈપ બોરમાં ઉતારી દે. પણ ક્યારેય પાણી ખુટી રહ્યા છે ને સાવ ખુટી જશે એની ચિંતા ના કરે. નર્મદા જીવાદોરી સાબિત થઈ. કેનાલમાંથી ગામના ‘હેઠવું’ તળાવમાં પાણી નંખાયુ ને ખેડુતો પાઈપો નાખી જુલાઈથી લઈને માર્ચ સુધી આ તળાવમાંથી સિંચાઈ કરે. પણ તળાવ છીછરુ એટલે પાણી ભરાઈ ના રહે.

વળી આ વખતે નર્મદાના નીર ખુટ્યા. જો તળાવ મોટુ હોત તો થોડો વધુ ફાયદો થાય ને વળી પાછુ ખોદાય તો જમીનમાંય પાણી ઉતરે ને તળ ઊંચા આવે.

VSSM દ્વારા થઈ રહેલા જળસંચયના કામોની માહિતી રવિયાણાવાસીઓને મળી ને તેમણે તળાવ ઊંડા કરવા કાર્યકર નારણભાઈને વિનંતી કરી. અમારી શરત જેસીબીનો ખર્ચ અમારો ને ટ્રેક્ટરગામલોકો આપે પણ રવિયાણાના ખેડુતો પાસે ટ્રેક્ટરની ઝાઝી સગવડ નહીં. વળી અહીંયાના ખેડુતો એવા મોટા જમીનધારકો નહીં. પણ તળાવ ઊંડુ કરવાની મનસાના ને લીધે અમારી સામે કોઈ જ વિનંતી કર્યા વગર ભાડેથી ટ્રેક્ટર લાવવા એમણે પ્રથમ એકલાખનો ચેક આપ્યો ને બીજુ ભંડોળ પણ ભેગુ કરી રહ્યા છે. મજાની વાત મફતનું ખાવાની લાલચ જરાય નહીં એ.

સરકારે સુજલામ સુફલામ યોજના કરી પણ થોડું મનોમંથન કરીને ગામસાથે રહીને કામ કરવાની જરૃર હતી જો એમ થયું હોત તો ધાર્યા કરતા સરકાર ઘણું વધારે ને સુંદર કામ કરાવી શકી હોત. ખેર હજુએ સમય છે પણ સવાલ ચાહનાનો છે….

ગામના તમામનો અદભૂત પ્રેમ.. ‘બહેન હવે આવો તો અમારા ગોમમાં જ જમજોને જે જોઈએ એ સાથ

સહકાર અમે આલશ’ ની વાત. ખુબ ચોખ્ખુ કોમ સંસ્થાએ કર્યું એવું ભારમલભાઈ અને સરપંચે કહ્યું ત્યારે ખરેખર મન રાજી થયું.

આદર્શ ગામની વિભાવનાની અમે વાત કરી. નાતજાતના ભેદ ભુલી ગામના દરેકનો વિકાસ કેમ થાય એ માટેની તૈયારી આપણે કરી શકીએ?ને આપણે સૌ એવા આદર્શગામોની મુલાકાતે જઈએ ને ત્યાંથી તમે શીખો એમ ઈચ્છુછુની વાતેય એમણે વધાવી. એમણે કહ્યું, ‘અમે તમારા કોમથી ખુબ રાજી સીએ. કોઈ હવારથ વગરનું તમારુ તમારુ કોમ. તમે કો ઈમ કરીશું. ને આઈસું આદર્શ ગોમ જોવાય ન અમાર ગોમમાંય એવું જ કરીશું.’

તળાવ ખોદકામ વખતે કાંકરેજના ધારાસભ્ય એકદમ ભલા ને અચ્છા વ્યક્તિ કહી શકાય તેવા

કીર્તીસીંહજી ઉપસ્થિત રહ્યા ને અમને સૌને પ્રોત્સાહીત કર્યા.

એક કાકા નામ ભુલી ગઈ એમણે તો કહ્યું, ‘તમે જે લેશન આલશો એ કરીશું…’

નેધરલેન્ડ, ફ્રાન્સની 3 ડીગ્રીમાંથી બનાસકાંઠાની 45 ડીગ્રી આવા હેતના લીધે જ મીઠી લાગી…

આભાર સૌ સ્વજનોનો જેમની મદદથી અમે આ જળસંચયના કામો કરી શક્યા….ને ગામનેય પ્રણામ

ધોમધખતા તાપતમાં સંસ્થાના કાર્યકર શંકરભાઈ બજાણિયા ને નારણ રાવળ સતત કામ સુંદર થાય તે માટે ખડેપગે આ દોસ્તોને વહાલ…