VSSM initiated participatory water management work in Banaskantha

“Our Mutheda village is Swadhyayi, we have donated 26 bighas of  land to build a Tree Temple.



Mittal Patel talking about water mangement to people of Mudetha

We know how it is to survive without water. If our lakes have water,  not only the humans but the birds and the animals too will get water. These are all very virtuous works. We cannot be keep taking from nature and almighty all the time. It is our responsibility to give back and the Lakes do the work of giving back.”

Such profound and wise talk by  Bachubha of Banaskantha’s Mutheda to which even the Sarpanch Shri. Kantiji was in complete agreement.

During the water management in Mudetha

“If you deepen 2 lakes of our village a minimum of 500 farmers will benefit from it. Currently we are required to  lower atleast 50-60 pipes in the ground,  if we deepen the lakes that number will drastically reduce. The water tables have dropped down to 500-600 feet. Lakes will recharge the water tables.”


VSSM working in Mudetha

VSSM has initiated participatory water management works in Banaskantha. The leadership of Mudetha has accepted the responsibility of clearing and lifting the mud while we will be providing the JCB to excavate the soil. Apart from the contribution we will also be talking for creating a corpus to deepen the lakes in the village. It is planned that this corpus be maintained by a special committee only.

We are glad that the villagers are taking an initiative to preserve the underground water tables. Our pledge to make Banaskantha green again cannot succeed without the awareness and support of local leadership. And when the villagers decide to join the cause, nature too will need to pour down and step in to fill up the lakes.

I recently visited the lake deepening site and got talking with the villagers on water management issues. The ongoing work can be seen in the picture.

ગુજરાતીમાં અનુવાદ

‘અમારુ આખુ મુડેઠા ગોમ સ્વાધ્યાયી… છવ્વી વીધા જમી અમે વૃક્ષમંદિર બનાબ્બા આલી દીધી.

પોણીનું માતમ અમેય જોણીયે સીએ. તળાવ ગળાય તો પશુપક્ષી બધોયન પોણી મલતુ રે. ઓમ તો આ પરમાત્માનું કોમ કેવાય.

પરમાત્મા પાહેણથી બધુ લીધા કરીએ એ ના ચાલ. ઈન પાસુય આલવુ પડન. તળાવ એ પાસુ આલવાનું કોમ કર.’

આવી અદભૂત વાત બનાસકાંઠાના ડીસા તાલુકના મુડેઠાગામના બચુભા કરે.

સરપંચ શ્રી કાન્તીજીએ એમની વાતમાં સુર પુરાવતા કહ્યું,

‘તમે અમારા બે તળાવ ગાળશો ન ઈમોથી ગોમના ઓસામઓસા પોનસો (500) ખેડુતોન ફાયદો થસે. હાલ બોરમાં 50 થી 60 કોલમો નોખવી પડ. આ કોલમો તળાવ ગળાય તો ઓસી નોખવી પડ.’ (પાણીના તળ પાંચછો છસો ફુટે પહોંચ્યા છે)

VSSM દ્વારા જળવ્યવસ્થાપનું કામ બનાસકાંઠામાં શરૃ કર્યું છે. ગામોનો સહયોગ સારો છે. મુડેઠાગામે માટી ઉપાડવાની જવાબદારી સ્વીકારી છે ને જેસીબીનો ખર્ચ સંસ્થા આપી રહી છે. ગામની આ સહભાગીતા સિવાય વધુ એક સહભાગીતા ગામ પોતે પણ તળાવ ખોદકામ માટે એક રકમ ભેગી કરે તેવી છે.

આગામી દિવસોમાં ગામલોકોની એક બેઠક કરીશું ને એમાં ફાળા માટે વાત કરીશું. આ ફાળો ગામના તળાવ ખોદકામમાં જ વાપરવાનું કરીશું ને એનો વહીવટ ગામલોકો જ કરે એ તો નક્કી જ.

પણ ગામો સામેથી #ભૂગર્ભજળની ચિંતા સેવી રહ્યા છે એનો આનંદ છે… આખુ બનાસકાંઠા હરિયાળુ કરવાની નેમ લીધી છે પણ આ નેમ ગામલોકો જાગૃત થાય તો જ પુરી થાય..

બાકી તો ગામલોકો તૈયાર થાય તો કુદરતનેય મોહર મારવા આવવું પડશે એ નક્કી.

તળાવમાં થઈ રહેલું ખોદકામ જોવા જવાનું થયું તે વેળા ગામલોકો સાથે જળવ્યવસ્થાપન અંગે ઘણી વાતો કરી એ બધુ ને તળાવમાં થઈ રહેલું ખોદકામ ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.


Commedable support of People of Raviyana…


Mittal Patel with the people of Raviyana

There is a proverb in Gujarati that if the god loses his way, he should get lost in Saurashtra. But now it feels like telling him that he should end up reaching North Gujarat if he loses his way because VSSM is doing water management work with such amazing people and villages. Moreover, work with nomads and deprived people is going on in a different way with the water management work.

Kankrej is a small village of Kankrej Taluka. There are 100 farmers in the village and land is of 1000 vighas. There was continuous exhumation of water so the underground water levels are terribly low.

As soon as the water levels go deeper, farmers like my father, put the pipe in the bore. But they never worry that there is water scarcity or the time when there will be no water at all. Narmada was proven to be a lifeline. The water of the canal filled Hethvu lake of the village and the farmers put the pipes in it and started irrigation. But this time, there is less water in Narmada. If the lake is slightly bigger and that also well dug, then it will be more beneficial. The underground water levels will also go up.

Raviyana Sarpanch giving a cheque of Rs.1Lakh to VSSM fieldworkers

People of Raviyana came to know about VSSM’s water management work and they requested our fieldworker Naranbhai. We had a precondition that the village will provide the tractors. But the people of Raviyana did not have sufficient tractors. Also, the farmers also were not possessing that much land. But they had this wish to deepen the lake. So, they did not request us but they first gave us the cheque of Rs. 1 Lakh. They are collecting more money too. They never had the tendency to have benefits without any contribution.

The government does start the Sujalam Sufalam Yojana, but they should have done it thoughtfully. They could have got the work done in a better way. They still have time but it is a matter of desire.

We got remarkable love from the fvillage. “Ben, now when you come, have food with us. We will give all the support you want.” You are doing the pure work, said Bharmalbhai and Sarpanch. We felt very happy hearing that.

Hethvu Talav before digging

We talked about the concept of Ideal Village. Can’t we try and forget the caste barriers and look forward to the development of each and every individual? We told them that we want to go visit an Ideal village and learn from that, this also was appreciated by the village. They said, “we are happy with your work. You are working selflessly. We will do what you want us to do. We will come and visit the Ideal village and we will do it in the village too.”

During the lake digging, a very approachable and nice MLA of Kankrej Kirtisinhji came and he encouraged the people.

One Uncle whose name I have forgotten said, “whatever homework you will give, we will do…”

From 3 degrees cold of Netherlands and France, I found this thing sweet in 45 degrees of heat of Banaskantha.

Hethvu Talav after Digging

Thank you all the near and dear once with whose support we could do this water management work… Regards to the village too, Love to the field workers Shankarbhai Bajaniya and Naran Raval who work tirelessly in this heat to get the work done.

ગુજરાતી અનુવાદ

સૌરાષ્ટ્રમાં ભૂલો પડ ભગવાન આ દુહામાં હવે થોડો ઉમેરો કરીને અમારા ઉત્તર ગુજરાતમાંય ભૂલો પણ એવું કહેવાનું મન થાય એવા અદભૂત ગામો ને લોકો સાથે અત્યારે જળસંચયના કામ VSSM દ્વારા થઈ રહ્યા છે. વળી જળસંચયના માધ્યમથી ગામના વિચરતી જાતિને તમામ વંચિતોના કામોય જરા જુદી રીતે થઈ રહ્યા છે.

રવિયાણા કાંકરેજ તાલુકાનું નાનું ગામ. ગામમાં ખેડુત ખાતેદારો સો જેટલા ને ખેતીની જમીન લગભગ હજાર વિધા. સતત ઊલેચા પાણીના લીધે પાણીના તળની તો અહીંયા કોઈ વાત જ ના થાય. બોરવેલથી પાણી મળે ને તળ ઊંડા જાય એટલે મારા પપ્પાની જેમ જ દરેક ખેડુત બે કે એક પાઈપ બોરમાં ઉતારી દે. પણ ક્યારેય પાણી ખુટી રહ્યા છે ને સાવ ખુટી જશે એની ચિંતા ના કરે. નર્મદા જીવાદોરી સાબિત થઈ. કેનાલમાંથી ગામના ‘હેઠવું’ તળાવમાં પાણી નંખાયુ ને ખેડુતો પાઈપો નાખી જુલાઈથી લઈને માર્ચ સુધી આ તળાવમાંથી સિંચાઈ કરે. પણ તળાવ છીછરુ એટલે પાણી ભરાઈ ના રહે.

વળી આ વખતે નર્મદાના નીર ખુટ્યા. જો તળાવ મોટુ હોત તો થોડો વધુ ફાયદો થાય ને વળી પાછુ ખોદાય તો જમીનમાંય પાણી ઉતરે ને તળ ઊંચા આવે.

VSSM દ્વારા થઈ રહેલા જળસંચયના કામોની માહિતી રવિયાણાવાસીઓને મળી ને તેમણે તળાવ ઊંડા કરવા કાર્યકર નારણભાઈને વિનંતી કરી. અમારી શરત જેસીબીનો ખર્ચ અમારો ને ટ્રેક્ટરગામલોકો આપે પણ રવિયાણાના ખેડુતો પાસે ટ્રેક્ટરની ઝાઝી સગવડ નહીં. વળી અહીંયાના ખેડુતો એવા મોટા જમીનધારકો નહીં. પણ તળાવ ઊંડુ કરવાની મનસાના ને લીધે અમારી સામે કોઈ જ વિનંતી કર્યા વગર ભાડેથી ટ્રેક્ટર લાવવા એમણે પ્રથમ એકલાખનો ચેક આપ્યો ને બીજુ ભંડોળ પણ ભેગુ કરી રહ્યા છે. મજાની વાત મફતનું ખાવાની લાલચ જરાય નહીં એ.

સરકારે સુજલામ સુફલામ યોજના કરી પણ થોડું મનોમંથન કરીને ગામસાથે રહીને કામ કરવાની જરૃર હતી જો એમ થયું હોત તો ધાર્યા કરતા સરકાર ઘણું વધારે ને સુંદર કામ કરાવી શકી હોત. ખેર હજુએ સમય છે પણ સવાલ ચાહનાનો છે….

ગામના તમામનો અદભૂત પ્રેમ.. ‘બહેન હવે આવો તો અમારા ગોમમાં જ જમજોને જે જોઈએ એ સાથ

સહકાર અમે આલશ’ ની વાત. ખુબ ચોખ્ખુ કોમ સંસ્થાએ કર્યું એવું ભારમલભાઈ અને સરપંચે કહ્યું ત્યારે ખરેખર મન રાજી થયું.

આદર્શ ગામની વિભાવનાની અમે વાત કરી. નાતજાતના ભેદ ભુલી ગામના દરેકનો વિકાસ કેમ થાય એ માટેની તૈયારી આપણે કરી શકીએ?ને આપણે સૌ એવા આદર્શગામોની મુલાકાતે જઈએ ને ત્યાંથી તમે શીખો એમ ઈચ્છુછુની વાતેય એમણે વધાવી. એમણે કહ્યું, ‘અમે તમારા કોમથી ખુબ રાજી સીએ. કોઈ હવારથ વગરનું તમારુ તમારુ કોમ. તમે કો ઈમ કરીશું. ને આઈસું આદર્શ ગોમ જોવાય ન અમાર ગોમમાંય એવું જ કરીશું.’

તળાવ ખોદકામ વખતે કાંકરેજના ધારાસભ્ય એકદમ ભલા ને અચ્છા વ્યક્તિ કહી શકાય તેવા

કીર્તીસીંહજી ઉપસ્થિત રહ્યા ને અમને સૌને પ્રોત્સાહીત કર્યા.

એક કાકા નામ ભુલી ગઈ એમણે તો કહ્યું, ‘તમે જે લેશન આલશો એ કરીશું…’

નેધરલેન્ડ, ફ્રાન્સની 3 ડીગ્રીમાંથી બનાસકાંઠાની 45 ડીગ્રી આવા હેતના લીધે જ મીઠી લાગી…

આભાર સૌ સ્વજનોનો જેમની મદદથી અમે આ જળસંચયના કામો કરી શક્યા….ને ગામનેય પ્રણામ

ધોમધખતા તાપતમાં સંસ્થાના કાર્યકર શંકરભાઈ બજાણિયા ને નારણ રાવળ સતત કામ સુંદર થાય તે માટે ખડેપગે આ દોસ્તોને વહાલ…


People from Bhavnagar appreciate VSSM’s Water Management initiative…


Mittal Patel with the people of village

Bhavnagar, not part of Saurashtra, but a small village of Kankrej taluka of North Gujarat.

As the enthusiastic youths came to know that we are to dig the lake, they approached the VSSM Co-ordinator Naran and expressed their willingness saying that the village will also contribute.

Presently, the work of digging lakes has been stopped but  it will be commenced as soon as the monsoon ends. For this upcoming season, we have started meeting the people of village and in that connection, we happened to visit Bhavnagar.

Mittal Patel addressing the meeting at Bhavnagar village

We had a meeting with the people of village. The response was wonderful, and the matter of contribution by village people was discussed.  Chhanabhai Joshi, a farm labourer promised to give contribution of Rs.2000. The village where people are so co-operative and positive, there is no question facing any problem. Elders of the village are also supportive to youngsters, they don’t expect that what we say that only should be done.

Lake before Digging

Babubhai who knows about the work of VSSM gave donation of Rs.2100 for the organisation.  It is time to feel happy seeing that people of the  village are being sensitive about people from margins.Many Thanks to Babubhai.

Let us hope that the lake is dug properly, the water of canal fills this lake and the dream of village people comes true.

Mittal Patel discusses Water Management with the people of village

We will surely dig the lake of Bhavnagar in coming days.

As per the meeting with people of village in the coming days we will work on deepening of lake in coming days.

Mittal Patel and VSSM Co-ordinator with the people of village

ભાવનગર સૌરાષ્ટ્રવાળુ નહીં પણ ઉત્તર ગુજરાતના કાંકરેજ તાલુકાનું નાનકડુ પણ મજાનું ગામ.

ઉત્સાહી યુવાનોને અમે તળાવ ખોદાવીએ એવી ખબર પડી એટલે સંસ્થાના કાર્યકર નારણનો સંપર્ક કર્યો ને ગામ પણ ફાળો આપશે તમે તળાવ ખોદાવોની ભાવના વ્યક્ત કરી.

આમ તો તળાવ ખોદાવવાનું અત્યારે બંધ કર્યું છે પણ ચોમાસા પછી ફેર કામ શરૃ કરી શકાય તે માટે ગામલોકો સાથે બેઠકો કરવાનું શરૃ કર્યું છે જેના ભાગરૃપે ભાવનગર જવાનું થયું.

Mittal patel addressing the meeting

ગ્રામજનો સાથે બેઠક થઈ.. અદભૂત પ્રતિભાવ.. ગામલોકો ફાળો આપે એ અંગે વાત થઈ તો ગામના છનાભાઈ જેઓ ખેતમજુરી કરે છે તેમને બે હજાર ફાળા પેટે આપવા કહ્યું… જે ગામમાં રહેતા લોકોની ભાવના આટલી ઉત્તમ હોય ત્યાં કઈ તકલીફ પડવાની ગુંજાઈશ જ રહેતી નથી..

ગામના વડિલો પણ વડિલના મોભાને બરાબર નભાવે. યુવાનોને બરાબર ટેકો કરે. અમે કહીએ એ કરવું એવો સૂર એકેય વડિલોનો નહીં.

Babubhai gave donation cheque to VSSM

VSSMના કામોને જાણનાર બાબુભાઈએ 2100 રૃપિયાનો ચેક સંસ્થાના કામો માટે આપ્યો. ગામમાં રહેતા સંવદેનશીલ વ્યક્તિઓ છેવાડાના માણસોને મદદ કરવાની ભાવના દાખવે તે ઘડી જ આનંદની… બાબુભાઈનો આભાર..

પોતાના ગામનું તળાવ ખુબ સુંદર ખોદાયઅને કેનાલનું પાણી આ તળાવમાં નંખાય તેવી ગામની ભાવના સફળ થાવોની શુભેચ્છાઓ…

આગામી દિવસોમાં ભાવનગરનું તળાવ ખોદીશું એ નક્કી….

ગ્રામજનો સાથે થયેલી બેઠક ને ગામનું તળાવ જે આગામી દિવસોમાં ઊંડુ કરીશું.

#Waterresourcemanagement #Futureofwaterresources #freshwater #VSSM #NomadicTribes #waterManagement #waterscarcity #naturalresourcesofwater #Bhavnagar #banaskantha


Adhgam’s Vala Ba shows Awareness about Water Conservation


Vala Ba is a very sharp and smart farmer from the village of Adhgam in Kankrej block. He worked tirelessly along with the Sarpanch and the leaders of his village to ensure that the lake of his village was deepened as a part of our drive mitigate the crippling water situation in drought prone and arid Banaskantha. Eventually the lake did get excavated through the support of Gems and Jewellery National Relief Foundation. However, Gujarat has experienced weak monsoon this year resulting into deficient water in its traditional water bodies. The government did supply water through the Narmada Project eventually brimming up this lake.

Mittal Patel talking to Vala Ba at Adhgam


The ground water levels in the region have gone to a low of 800 to 1000 feet. In absence of any alternate irrigation facilities the farmers have been pumping out the water to meet all their irrigation needs. Now, with the water in the lake they do not require to pump out the groundwater.

Motisar Talav filled with water in Adhgam

Vala Ba knew that if water reached the lake he would be able to recharge his failed bore-well and that is what he did. Using a 5 HP pump she injected water into the dried bore-well and recharged it. He is now able to draw water from 500 feet. If all the farmers in the region portrayed this wisdom we might be able to get respite from this worsening water situation. Our very wise Vala Ba exhibited this foresight and acted upon it.

Our respected Rashminbhai who has been the reason we plunged into Water Management always tells us, “If we can succeed in diverting  the flood waters into the ground, the ground water tables would rise up drastically!! All we need to do is plan better.”

Mittal Patel and Naranbhai with Vala Ba at Adhgam

Had the lake of Adhgam village filled up with rain water, we would have rejoiced even more. The Narmada waters will help the farmers and also succeed in recharging the ground water levels.

We are grateful to Gem and Jewellery foundation and Rashminbhai for their guidance and support. If not for their support such tasks would have been challenging to achieve.

The video is about the ongoing excavation works and the delight people experienced after the lake brimmed up.

And a picture with our dear Vala Ba!!

ગુજરાતી અનુવાદ

વાલા બા બહુ હોંશિયાર ખેડુત. કાંકરેજ તાલુકાના અધગામમાં એ રહે. પોતાના ગામનું તળાવ ઊંડુ થાય એમાં સરપંચ ને ગામના અન્ય સાથે એ ખુબ મથે. એમના ગામનું તળાવ જેમ એન્ડ જવેલરી નેશનલ રીલીફ ફાઉન્ડેશનની મદદથી અમે ખોદાવ્યું. પણ વરસાદ પડ્યો જ નહીં.

જો કે સરકારે આ ગામનું તળાવ નર્મદાની પાઈપથી ભરાવ્યું. ને અમને તળાવ ઊંડા કર્યાનું લેખે લાગ્યા જેવું લાગ્યું.

ગામમાં બોરવેલ ઘણા ને ખેડુતો ભુગર્ભમાંથી પાણી ઉલેચી ખેતી કરે. એટલે પાણીના તળ 800 થી 1000 ફૂટ ઊંડા પહોંચ્યા. પણ તળાવ ભરાવવાનું જ્યારથી શરૃ થયું ત્યારથી ભુગર્ભમાંથી પાણી ઉલેચાવાનું પ્રમાણ ઘટ્યું.

વાલાબાએ તળાવમાં પાંચ હોર્સ પાવરની એક મોટર મુકીને પોતાના ફેઈલ ગયેલા બોરવેલના કાણામાં પાણી ઉતારવાનું કર્યું. છેલ્લા ઘણા વખતથી થતી આ પ્રક્રિયાના લીધે તેમને 500 ફુટે પાણી મળવાનું શરૃ થયું.

આ થઈ વાત વોટર રીચાર્જની. દરેક ખેડુત આવી સમજણ રાખે તો કેટલું મોટું કામ થાય એટલે જ વાલાબા માટે વિશેષ માન થયું.

આદરણીય રશ્મીનભાઈ જેમણે અમને પાણીના કામો કરવા પ્રેર્યા એ હંમેશાં કહે ક્યાંય પણ પુર આવે અને પુરનું બધુ જ પાણી જમીનમાં ઉતારવામાં આવે તો પાણીના તળ કેટલા ઊંચા આવી જાય.. આ માટે બસ સુદ્રઢ આયોજનની જરૃર છે.

ખેર અધગામનું તળાવ નર્મદાના પાણીની ભરાયું. જોઈને રાજી થયા. છીછરુ તળાવ અમે ખોદાવ્યું એટલે તળાવમાં પાણી વધુ વખત ટકશે ને ખેડુતોને ફાયદો પણ થશે. સાથે પાણી જમીનમાં ઉતરવાનું પણ ખરુ.

આભાર જેમ એન્ડ જેવલરી નેશનલ રીલીફ ફાઉન્ડેશન, આદરણીય રશ્મીનભાઈનો… આપની મદદ અને માર્ગદર્શન ના મળ્યું હોત તો આ કામો થવા મુશ્કેલ હતા.

તળાવ ખોદકામ વખતે ને તળાવ ભરાયા પછી ગામલોકોએ કરેલી વાતો વિડીયોમાં મુકી છે ગમશે એ આશાએ મુકુ છું,

સાથે ખુબ સુંદર સમજણવાળા વાલા બા સાથેનો ફોટો પણ…


Water Management work to begin soon in Benap Village of Suigam Block


Mittal Patel, VSSM team and Sarpanch observing the lake at Benap

Benap is the farthest village of Suigam, Gujarat’s farthest block. Situated in Banaskantha region this is an arid drought prone region. Thanks to our decades of official planning and implementation of various government programs this and many other villages in the region have remained fairly untouched by development. The people here are very honest and simple.

Pragjibhai Rajput, the Sarpanch of Benap is a caring and compassionate human being. Seldom do we come across leaders who consider all villagers as equal and work for their betterment. The poor and marginalised hold a special place in Pragjibhai’s heart.

Mittal Patel addressing a meeting at Benap village

Benap sits right next to the Rann of Kutch, part of the great White Rann which has gained popularity in recent times. If we had to erase  all the touristy awe towards this landscape, life for the locals here is extremely tough. Benap’s arid landscape means it is a water starved region. Rainfed agriculture is the primary source of livelihood. The village has almost 8 lakes that remain empty for most part of the year. If the lakes were to be brimming with water life can turn out to be a boon for the villagers here. Since Benap is just adjacent to the Rann it has one advantage, the rain water flows through here to the Rann. The Rann is full of water during the monsoons until Diwali after which it begins to dry up. Because of its location the lakes of Benap have the potential to beam with water.

Lake at Benap Village

A minor canal of Narmada project does pass from near the village but the canal itself remains empty. 2018 has been a rain deficit year for Gujarat and the drought prone regions of North Gujarat have remained devoid of rains this year. The shallow lakes of Benap are spread across many hectors, if we deepen these lakes with proper planning and implementation we can succeed in catching the rain water and recharge the ground water too.

The condition of Benap is extremely distressful, the single rain-fed crop  they depended on too is not feasible this year. It has become a challenge for the daily wage earners to find labour. In the given condition it is imperative that we begin relief work as soon as possible in this village. We have decided to get the villagers involved with the excavation works at one of the 8 lakes. This will ensure work and daily wage for the participating labourers. The other lake will be deepened using the JCB.

This lake to be dug at Benap

The water conservation effohrts ave financial support of Mumbai based Nanditabahen Parekh, Bhanubahen and other well-wishers of VSSM. This extremely deprived region requires lot of concentrated efforts for its development. VSSM is committed to support as much as it can but it would be apt if people from these regions who have went on to settle and flourish elsewhere contribute for the much needed development of their native villages, the homeland.

ગુજરાતીમાં રૂપાંતર

સૂઈગામ તાલુકાનું છેવાડાનું ગામ બેણપ.

સાવ સીધા સાદા માણસો ગામમાં રહે. સરપંચ પ્રાગજીભાઈ રાજપૂત તો ખુબ ભલા. ગામના તમામ માટે ખુબ લાગણી. પણ વંચિતો માટે જરા વિશેષ પ્રેમ.

બેણપ રણકાંઠાનું છેવાડાનું ગામ. ચોમાસું ખેતી ત્યાં થાય. ગામમાં તળાવોની સંખ્યા આઠેક જેટલી. જો તળાવ ભરાય તો ગામ આખુ ખેતી કરી શકે.પણ આ વિસ્તારમાં વરસાદ ખુબ ઓછો પડે. પણ ઉપરવાસમાં વરસાદ પડે એનું પાણી બેણપમાં થઈને રણને મળે એટલે તળાવો ભરાવવાની શક્યતાઓ ખરી.

આમ તો નર્મદાની માઈનોર કેનાલ ગામની નજીકથી પસાર થાય પણ તેમાં ખાસ પાણી છોડવામાં આવતું નથી. આમ પણ આ વખતે ગુજરાતમાં પાણીની અછત છે. પણ જો વ્યવસ્થિત આયોજન થાય તો બેણપનું તળાવ કેટલાય હેક્ટરમાં ફેલાયેલું છે અેને ભરી શકાય. વળી તળાવ ઊંડુ હોય તો ચોમાસા દરમ્યાન ગામમાં આવતા પાણીનો સંગ્રહ પણ સારો થાય. પણ ગામના તળાવો છીછરા છે.

વર્ષ 2018નું ચોમાસુ આ વિસ્તારમાં બેઠુ જ નહીં. વરસાદ ના થતા આખા વિસ્તારની હાલત કથળી. ખેતી પણ થવાની નહીં. આવામાં મજુરી તો ક્યાંથી મળે.

સમગ્ર સ્થિતિ જોયા પછી આ વિસ્તારમાં રાહતના કામો શરૃ કરવાનો વિચાર આવ્યો.

ગામનું એક તળાવ લોકો હાથમજુરી કરીને ખોદાવે તેવું આયોજન કરવાનું કર્યું. જેથી લોકોને કામ મળે ને બીજુ ખુબ તળાવ જેસીબીથી ખોદીશું. જેથી વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ થઈ શકે. કાર્યકર નારણ અને ભગવાનની દેખરેખમાં આ કામો કરીશું.

મુંબઈમાં રહેતા નંદીતાબહેન પારેખ, ભાનુબહેન ને અન્ય સ્વજનો આ કામમાં સહયોગ કરશે પણ આ વિસ્તારના ગામોની હાલત અત્યંત ખરાબ છે. ખુબ પછાત એવા આ વિસ્તાર માટે ખુબ કામ કરવાની જરૃર છે.

VSSM તો સહયોગ કરશે પણ આ વિસ્તારના લોકો જેઓ ગામ છોડીને કામ ધંધા અર્થે બહાર રહે છે તેઓ મદદ કરે તો પણ ઘણું મોટુ કામ થાય.

બેણપ ગામના લોકો સાથે થયેલી બેઠક ને તળાવો ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.


Water Management program takes place in Shirwada village of Banaskantha with exceptional support from the village

People of Shirwada village were very enthusiastic about digging Gaam Talav and Alsiyu Talav of their village. In that, Sarpanch Karsanbhai is very enthusiastic.

Mittal Patel with the people of Shirwada village
Lake Deepening work

In order to get water to the people of his village, he got a bore-well made on his own expense. This bore-well has sweet water and the reason is the lake of the village. If we dig these lakes then the village will get sweet water all through the year. The Sarpanch talked to VSSM fieldworkers to dig their lake and expressed his willingness to make available village tractors for carrying the soil dug. In addition to that, he offered to contribute Rs. 2,00,000/- individually.Many regards to such an alert Sarpanch. An entire article can be written about his feeling to help everyone in the village.

Lake before digging

There are total 50 families including some from Valmiki community and some from other deprived sections. Sarpanch told to help these people get the house. Sarpanch gave the possession of the best places to these families. Now we will be together and apply in the government to avail government help for house construction. Shirwada Sarpanch is the best example of what one person can do if he is willing to. However, he is supported by all people of the village.

We will dig lakes besides the two main lakes of the village. We will make one, two and three pits in the lakes looking at the size of the lake in order to increase water percolation. Mainly, we will dig a small dig and remove the silt so that the rain water will percolate soon. Then we will link Gaam Talav and Alsiyu Talav so that maximum water will be stored in this 30 beegha big lake.


Lake before digging

Sarpanch has showed his willingness to make a Khet Talavdi (a pit in the farm where the water can percolate and be stored), mainly to increase the water levels.

Still today, the farmers of this region do not have the awareness to make small channels inside closer to the boundary of the field. How much water will be percolated in the canal? Our land will decrease, all these arguments will take place. But if they make small channels and khet talavdi in their fields then the water levels which have gone more than 800 ft low will come up that is for sure. Who was ready to dig the lake of their village? Same way, the farmers will also be ready.

Shirwada Water Management site

I am thankful to Sudhirbhai Thackersey who helped us to deepen the lake of this village. And the sarpanch of the village also should be thanked along with Sudhirbhai. His contribution is as important as Sudhirbhai’s support. I thank all the farmers of the village who are carrying the soil of the lake.

Much affection to all the fieldworkers Ramesh and Naran who are working in the heat of 46-47 degrees. You are real heroes of VSSM.

Photographs of the meeting with Rashminbhai, Atulbhai, Maharshibhai who had come from Mumbai and the photographs of the lake before and after digging.

Mittal Patel, Rashmin Sanghvi and other VSSM well-wishers addressing then meeting at the Shirwada village

#કાંકરેજ તાલકાના #શીરવાડાગામનું ગામતળાવ અને અળસિયુંતળાવ ઊંડુ કરાવવાની આખા ગામને ખુબ હોંશ. એમાંય સરપંચ કરશનભાઈ તો ખુબ હોંશિલા. ગામને પીવાનું પાણી મળી રહે એ માટે સરપંચે પોતના ખર્ચે બોરવેલ બનાવી આપ્યો. આ બોરવેલનું પાણી એકદમ મીઠુ ને મીઠુ પાણી હોવાનું કારણ ગામનું તળાવ. આ તળાવો ખોદાય તો બારે મહિના ગામને મીઠુ પાણી મળે. #VSSMના કાર્યકર નારણભાઈ અને રમેશભાઈ સાથે સરપંચે તળાવ ખોદાવવા બાબતે વાત કરી ને તળાવ ખોદકામમાં માટી લઈ જવાનું તો ગામ કરશે એ સિવાય પણ બે લાખ જેટલો ફાળો વ્યક્તિગત ધોરણે સરપંચે પોતે આપવા કહ્યું. આવા જાગૃત સરપંચને તો પ્રણામ કરવા જ પડે… વળી ભાવના ગામના તમામને મદદરૃપ થવાની એ અંગે તો આખો જુદો લેખ લખી શકાય એવું છે.

ગામમાં #વાલ્કિમી સમાજ અને અન્ય વંચિત સમાજના 50 પરિવારો અત્યંત ખરાબ સ્થિતિમાં રહે સરપંચે આ પરિવારોને ઘર મળે તે માટે મદદરૃપ થવા પણ વાત કરી ને એ માટે એમણે તમામ સહયોગ આપવા કહ્યું. ગામના આ પરિવારોને સારામાં સારી જગ્યાની આકારણી સરપંચ શ્રીએ આપી દીધી. બસ તેમને સરકારમાંથી મકાન સહાય મળે તે માટે અમે સાથે રહીને અરજી કરાવીશું. પણ એક વ્યક્તિ ઈચ્છે તો કેટલુ બધુ થઈ શકે તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ શિરવાડા સરપંચ શ્રી છે. જોકે ગામના તમામનો સહયોગ પણ એમને છે જ.

આ ગામ મુખ્ય બે તળાવો સિવાયના તળાવોમાં પણ વરસાદી પાણી જમીનમાં ઉતરે તે માટે તળાવની મોટાઈ જોઈને એક , બે કે ત્રણની સંખ્યામાં ઊંડી ચોકડીઓ ખોદાવીશું. મૂળ તો ચોકડી ખોદી એટલો કાંપ જમીનમાંથી કાઢી લઈશું જેથી વરસાદી પાણી જમીનમાં ઝટ ઉતરી શકે અને ગામતળાવ અને અળસિયા તળાવને લીંક કરીશું જેથી 30 વિધાના આ તળાવમાં મહત્તમ પાણી ભરાયેલા રહે.

સરપંચે પોતાના ખેતરમાં પચાસ બાય પચાસની ખેતતલાવડી કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી છે. મૂળ તો જમીનમાં પાણી ઉતરે એ માટે…

હજુએ આ વિસ્તારના ખેડુતોને પોતાના ખેતરના શેઢાની અંદર નાની ચેનલો બનાવવાની સમજણ નથી. ચેનલમાં વળી કેટલું પાણી ઉતરે.. અમારી જમીન ઓછી થઈ જાય વગેરે દલીલો આ વાતને લઈને થઈ રહી છે પણ જો તેઓ તળાવોની સાથે ખેતતલાવડી ને નાની ચેનલો ખેતરોમાં કરે તો આખા ગામના પાણીના તળ જે આજે 800 ફૂટથી નીચે જતા રહ્યા છે તે ધીમે ધીમે ઉપર આવવાના એ નક્કી. જોકે અમે આશાવાદી છીએ. બે વરસ પહેલાં કોઈ તળાવ ખોદાવવાય ક્યાં રાજી હતું આજે એ થયું છે તો કાલે આ માટેય ખેડુત તૈયાર થશે.

આ ગામના તળાવને ઊંડુ કરવામાં મદદરૃપ થનાર આદરણીય શ્રી સુધીરભાઈ ઠાકરસીની હું આભારી છું. સાથે ગામના સરપંચનો આભાર એમનો ફાળો સુધીરભાઈની મદદ જેટલો જ અગત્યનો. ગામના તમામ ખેડુતો જેઓ તળાવની માટી લઈ જઈ રહ્યા છે તે તમામનો આભાર..

અને સૌથી વિશેષ 46થી 47 ડિગ્રી તાપમાં કામ કરતા અમારા કાર્યકર રમેશ અને નારણને વહાલ.. તમે VSSMના સાચા હીરા છો….

મુંબઈથી આવેલા રશ્મીનભાઈ, અતુલભાઈ, મહર્ષીભાઈ સાથે આયોજીત ગામલોકોની બેઠક

અને તળાવ ખોદકામના પહેલાંનાને પછીના ફોટો

#VSSM #MittalPatel #Shirvada #Bnaskantha Naran Raval #VSSMWatermanagement #watermanagement #waterconservation #banaskantha #waterscarcity #idealvillage #environment #જળવ્યવસ્થાપન


Exceptional support shown by the village people for VSSM Water Management program…


Mittal Patel at Bhesana Water Management site

‘If you will spend 2.5 lakh to dig a lake in our village then we will also give you 5 lakh.’

If people from all village start saying like this, then how amazing work we can do. Anyways, let’s not talk about others but we should definitely talk about  the village people of Bhensana, Diyodar.

Bhesana Water Management Site
Rashmin Sanghvi talking about Water Management

We have taken up work of digging lakes. Originally it rains less in Banaskantha, but this time water level reached 1000-1200 ft. Then again to revitalize the underground water levels, we took up this task with intention of digging the lakes deep. We decided to do work of maximum 5 lakhs in one village. But if village is helpful and we get good participation, then the lakes can be made bigger and water income can be raised.  Also, in special cases we can raise the budget as well.

Mittal Patel at Bhesana

A Gaam Talav (Name of the lake) of Bhensana is very nice but there was encroachment around the lake which was increasing day by day.  So, in order to dig the encroached land and that space is utilized as the space of the lake People of the village requested us to start digging out that land. All though, the village people voluntarily vacated the encroached land And we started working. The task was enormous but the participation of village was wonderful. We incurred the expenditure of JCB the tractors to carry out the soil was on village people.

Rashmin Sanghvi and Mittal Patel discussing Water Management with village leaders and VSSM co-ordinators Mittal Patel at Bhensana

But the way we were digging the lake, it was nearly impossible to do that in 5 lakhs. From Mumbai respected Rashminbhai Sanghvi, Atulbhai, Rohanbhai and Niravbhai came from Mumbai and we conducted a meeting in Bhensana. At that time village people felt like, their desire to have big lake won’t be fulfilled. Their wish was to remove encroachment and dig the lake as big as possible. They wanted to solve the issue of water clogging in the village during the rains But, we were stuck at the budget. Ultimately, in the meeting, Maknabhai from the village said, “if you spend 5 lakhs and then 2.5 lakh for village expense, then we will spend 5 lakhs and also 3 lakhs for planting trees to create garden around the lake.” If we get such a great involvement from village then who would not like to work.

For this village we even decided to dig another lake on the memories of respected Pradipbhai Shah. According to what villagers will say we will dig another lake and spend 3.5 lakh on it. Now village people will decide in which lake they want to spend this amount.

Mittal Patel and Rashmin Sanghvi with Bhesana village leaders

Actually entire villages should be thanked but we thank the Talati of the village Shri Premjibhai, Sarpanch shri Jeramjibhai and a person who said 5 lakhs on behalf of village, Shri Maknabhai. This gratitude is for keeping their land alive but still giving back to it, with all their spirit even after, constantly taking out water from the land.

“VSSM team is wonderful. They deserve this praise. We salute this organization, that in such scorching heat, they worked on all the tasks which they have taken on hand and fulfilling without looking back. “

Respected Rashminbhai, Atulbhai and entire core group, all villagers who were helpful, if you all were not there then how would we have completed this task! We heart fully thank you all.

We will pay unique tribute to respected Pradipbhai shah by digging a lake in Bhesana. We thank dear Nanditabahen and Kokilabahen for supporting us and we are happy for that…

‘તમે અમાર ગોમમાં તળાવ ગોદાવવા બીજા અઢી લાખ ખરચસો તો અમેય પોચ લાખ આલીશું.’

આવું દરેક ગામના લોકો બોલતા થઈ જાય તો કેટલું સરસ કામ થાય. ખેર બીજાની તો વાત નથી કરવી પણ દિયોદરના ભેંસાણાના અદભૂત ગ્રામજનોની વાત ચોક્કસ કરવી છે.

અમે તળાવો ખોદાવવાનું કામ કરીએ. મૂળ તો બનાસકાંઠામાં વરસાદ ઓછો પડે અને પાણીના તળ છેક 1000 -1200 ફૂટે પહોંચ્યા છે તે ફરીથી પેટાળને સજીવન કરવા એનામાંથી ખેંચી કાઢેલું પાણી પરત કરવાના આશયથી તળાવ ઊંડા કરવાના કામ હાથ પર લીધા. એક ગામમાં મહત્તમ પાંચ લાખનું કામ કરવાનું અમે નક્કી કર્યું. પણ જો ગામ સારુ હોય અને સરખો સહયોગ મળે વળી તળાવ મોટું થાય અને પાણીની આવક વધારે આવી શકે એમ હોય તો ખાસ સંજોગોમાં બજેટ વધારી પણ શકાય.

ભેંસાણાનું ગામતળાવ ખુબ સરસ પણ તળાવમાં આસપાસમાં દબાણ થઈ ગયું હતું અને એ દબાણ વધી જ રહ્યું હતું. એટલે ગામલોકોએ દબાણવાળી જગ્યા ખોદાય અને પહેલાંની જેમ તળાવમાં એ જગ્યા સામેલ થાય તે માટે તળાવ ખોદાવાની શરૃઆત દબાણવાળી જગ્યાએથી કરવા વિનંતી કરી. જો કે દબાણવાળી જગ્યા પણ સ્વેચ્છાએ ગામલોકોએ ખાલી કરી દીધી. ને અમે કામ શરૃ કર્યું પણ કામ ઘણું મોટું હતું. ગામનો સહયોગ અદભૂત જેસીબીનો ખર્ચ અમારોને ટ્રેક્ટરથી માટી ઉપાડવાનું ગામલોકોના માથે.

પણ જે રીતે અમે તળાવ કરી રહ્યા હતા એ રીતે પાંચ લાખમાં તળાવ થવાની શક્યતા નહોતી. મુંબઈથી આદરણીય રશ્મીનભાઈ સંઘવી, અતુલભાઈ, રોહનભાઈ અને નીરવભાઈ આવ્યા અને અમે ભેંસાણામાં બેઠક કરી ત્યારે ગામલોકોને એક વખત માટે લાગ્યું કે, એમની ઈચ્છા પ્રમાણે તળાવ મોટું નહીં ખોદાય. તેમની મનછા તળાની આસપાસ થયેલા દબાણો હટાવવાની હતી ને તળાવને શક્ય મોટું કરવાની હતી જેથી ચોમાસામાં ગામમાં ક્યારેક દિવસો સુધી પાણી ભરાઈ રહવાનો પ્રશ્ન થાય છે તે હલ થઈ જાય. પણ અમે બજેટ પર અટકેલા. આખરે ગામના હકનાભાઈએ બેઠકમાં ઊભા થઈને કહ્યું, ‘તમે પાંચ ઉપરાંત બીજા અઢીલાખ ગામમાં ખર્ચો તો અમે પાંચ લાખ કાઢીશું ને બીજા ત્રણ લાખ તળાવ ફરતે ઝાડ રોપી બગીચો બનાવવામાં ખર્ચીશું.’ હકનાભાઈની વાતથી અમે સૌ રાજી થયા. ગામનો આટલો સરસ સહયોગ મળે તો કામ કરવાનું કોને ના ગમે.

આ ગામનું એક અન્ય તળાવ ખોદવાનું પણ અમે સ્વ. આદરણીય પ્રદિપભાઈ શાહની યાદમાં નક્કી કર્યું છે. ગામલોકો કહે તે પ્રમાણે અન્ય એક તળાવ ખોદાવવામાં 3.5 લાખ ખર્ચવાનું કરીશું. હવે ગામ નક્કી કરશે કે આ રકમ એમને ક્યા તળાવમાં ખર્ચ કરવી છે.

આમ તો આખા ગામનો આભાર માનવો ઘટે પણ તલાટી શ્રી પ્રેમજીભાઈ, સરપંચ શ્રી જેરામજીભાઈ તથા પાંચ લાખ ગામ વતી બોલનાર શ્રી મકનાભાઈનો આભાર માનીએ છીએ. આ આભાર એમની ધરતીને જીવતી રાખવા માટે ને ધરતીને દોહ્યી એમાંથી સતત પાણી કાઢ્યા પછી હવે પરત આપવાની ભાવના માટે ખાસ માનીએ.

VSSM ટીમ અદભૂત છે. એમના વખાણ તો કરવા જ પડે. ધોમધખતા તાપમાં જરાય પાછુ જોયા વગર સંસ્થાએ ઉપાડેલા વિધવિધ કામોમાં જરાય પાછી પાની કર્યા વગર કામ કરનાર દોસ્તો તમને સલામ.

આદરણીય રશ્મીનભાઈ, અતુલભાઈ અને સમગ્ર કોર ગ્રુપ, મદદ કરનાર સૌ સ્વજનો તમે ના હોત તો અમે આટલી હિંમતથી આ કામો કેવી રીતે કરત. આપનો હૃદયપૂર્વક આભાર.

આદરણીય પ્રદિપભાઈ શાહને ભેંસાણામાં તળાવ ખોદીને એક જુદી સ્મરણાંજલી આપીશું. પ્રિય નંદીતાબહેન અને આદરણીય કોકીલાબહેનનો આભાર ને સાથે છો એનો આનંદ …

#VSSM #hapinesshensanavillage #watermanagement #MittalPatel #ponds #lakes Rashmin Sanghvi Nandita Parekh #Banaskantha #Diyodar #VSSMWaterManagement


‘Ann gud gude,Nal gud gude,Dushkal dhinskau dhinskau…

By reading this you would be wondering what I have written here, right?

We met people who are putting an end to water scarcity(drought) in Bid, Maharastra.

Mittal Patel and VSSM team meet people who are putting an end to water scarcity in Bid, Maharashtra ‘Duskal dhinskau dhinskau’

Many villages of Bid district took a wonderful initiative by keeping away the caste difference and doing Shramdan (voluntary hard work); for not losing even a single drop of rain water from their village boundaries.

Normally in each village, they have their own groups according to castes. But in Moha village of Pardi taluka, there are two groups of volunteer workers; one is of all females and another is of all male group. At one place, spiced puffed rice (snacks) and a pot of water kept for everyone. When they all are tired from working, they come here for having snakes and water. By forgetting cast differences, they all have that water from single pot only.

When village sarpanch was asked that; ‘Does casteism still exists here?’ He replied by saying that, ‘We started drinking water from the same well. Even before Independence.’ By listening to that I was speechless.

There was constant drought situation in Vidarbha region of Marathavada. Many farmers committed suicide due to that. This issue was really sensitive, hence a lot of organisations came forward to start working on it. ‘Manavlok’ is one of the organisation. With that ‘Pani Foundation’ of Aamir Khan also collaborated.

For conservation of rain water, village people decided to do some work with the help of  JCB and some through shramdan (voluntary hard work), that’s how wonderful work was happening. While working, they sing phrases and local songs. From those, one of the wonderful phrase is there in a video. Do listen, it’s cheerful.

‘Ann gud gude (There is no food scarcity)

Nal gud gude (Neither water scarcity)

Dushkal dhinskau dhinskau (Drought will come to an end.)

See!! how fun it sounds!! Gujarat is lacking in this.

In Banaskatha, we started working for Water Management. But people’s participation (team work) was lacking. We surely believe that, if we get more support from people then only water management work can be successful.

We want to gather people participation in village and want to talk about this topic… We wish that all people would come together…

We had good experiences from Vidarbha and Marathvada, which should be understood and learnt. I will be writing about that more. I wish that, specifically those farmers living in villages would understand this.

#beed #maharashtra #vidarbha #banaskantha #PaniFoundation#watermanagement #VSSM #MittalPatel #cooperation #peoplessupport #ManavlokNGO #nodrought #Maharashtra #Gujarat #experiences#exposuretrip


દુષ્કાળ ઢીંસકાઉ ઢીંસકાઉ

વાંચીને આ શું લખ્યું છે તેવું લાગ્યું ને?

#મહારાષ્ટ્રના #બીડમાં અમને #દુષ્કાળને ઢીંસકાઉ કરનારા લોકો મળ્યા.

વરસાદનું ટીપુએ ગામની બહાર વહી ના જાય એ માટે બીડ જિલ્લાના ગામોએ સામૂહીક રીતે ઝૂંબેશ ઉપાડી ને નવાઈ લાગે તેવી વાત આખુ ગામ નાતજાતના ભેદ ભુલીને શ્રમદાન કરી રહ્યું છે.

આમ તો ગામમાં જેટલી જાતિ એટલા જૂથ પણ પરડી તાલુકાના મોહા ગામમાં શ્રમદાન કરનારના બે જ જૂથ એક મહિલાનું ને બીજુ પુરુષનું. બધા માટે મમરાનો નાસ્તો ને ઘડામાં પાણી. થાકે એ આવીને નાસ્તાની થેલીમાંથી નાસ્તોને પાણીના ઘડામાંથી પાણી પીવે. નાતજાતના ભેદ વગર એક જ ઘડામાંથી પાણી પીવાય છેને અદભૂત વાત…

ગામના #સરપંચ સંજયભાઈને ગામમાં કોઈ નાતજાતના ભેદ છે કે કેમ તે અંગે પૂછ્યુ તો તેમણે કહ્યું, ‘એક કુવે પાણી પીવાનું તો અમે આઝાદી પહેલાં શરૃ કરેલું.’સાંભળ્યા પછી આગળ કશું બોલવા પણું હતું જ નહીં.

મરાઠાવાડા ને વિદર્ભમાં સળંગ દુષ્કાળ પડ્યો ને ખેડુતોએ મોટા પ્રમાણમાં આત્મહત્યા કરી. મુદ્દો સખત સંવદેનીશીલ બન્યોને વિવિધ સંસ્થાઓએ આ વિસ્તારમાં કામ હાથ ધર્યા #માનવલોક તેમાંની એક. સાથે #આમીરખાનનું #પાણી #ફાઉન્ડેશન પણ ભળ્યું.

વરસાદી પાણી રોકવાના કેટલાક કામો જેસીબીથી ને કેટલાક કામો શ્રમદાનથી કરવાનું ગામોએ નક્કી કર્યું ને અદભૂત કામો થવા માંડ્યા.

શ્રમદાન કરતાં કરતાં લોકો સ્લોગન બોલે ને ગીતો ગાય એમાંનું સૌથી અદભૂત સ્લોગન વિડાયોમાં પણ સંભળો મજા પડશે.

અન્ન ગુડ ગુડે ( અન્નની કમી નહીં)

નાળ ગુડ ગુડે (પાણીની કમી નહીં)

દુષ્કાળ ઢીંસકાઉ ઢીંસકાઉ (દુષ્કાળ ભાગી જશે)

બોલો છેને મજાનું. ગુજરાતમાં આની કમી છે.

પાણીને લઈને અમે #બનાસકાંઠામાં કામ શરૃ કર્યા. પણ #લોકભાગીદારીની કમી વર્તાય છે. ભાગીદારી વધે તો જ પાણીના કામો સફળ થાય એવું અમે ચોક્કસ માનીએ છીએ.

ગામોમાં આ અંગે વધુ વાત કરીને લોકોને સંગઠિત કરવા કોશીશ કરવી રહી.. આશા છે સૌ સાથે આવે…

#વિદર્ભ અને #મરાઠવાડાના સરસ અનુભવો છે જે સમજીને શીખવા જેવા છે તેના વિષે લખતી રહીશ. ખાસ ગામોમાં રહેતા ખેડુતો આ સમજે એ આશા સાથે લખીશ….

#beed #maharashtra #vidarbha #banaskantha #PaniFoundation #watermanagement #VSSM #MittalPatel #cooperation #peoplessupport #ManavlokNGO #nodrought #Maharashtra #Gujarat #experiences #exposuretrip

VSSM’s efforts towards water conservation in Banaskantha…..

Water Harvesting works in Nanol Village of Banaskantha District

Respect for the elements that nurture life was at the core to the ancient wisdom. Our forefathers were conscious of the fact that humans and nature share a very symbiotic relationship, an obvious fact that most generations before us were much aware about. Hence most of our traditions, rituals and festivals were observed and celebrated to pay regards to this fragile yet life giving elements. However, our mad rush for development, questioning indigenous knowledge and negating traditional wisdom and belief systems have played havoc on the environment.  We have stopped worrying about the wellbeing of our precious natural resources. The collective greed has made us exploit the natural resources to unprecedented levels, we have just bothered to take from mother earth without caring to return it back! And we all are witness to the consequences this greed has brought us!!

Water – the life giving and the most precious of the elements. Life on earth is unimaginable without water and yet we have taken it so much for granted. Our ancestors had respected the value of water and hence developed all possible systems to harvest and preserve water. It was always used judiciously. The lakes, wells, step-wells, underground water tanks of the past centuries are a result of the methods adopted by them. But with passing times the traditional practices of collecting and protecting water were termed as outdated and irrational. The collective tasks taken up at the community levels for water harvesting have also become obsolete. Water that was earlier required to be fetched from village lakes or wells began reaching villages and homes through pipelines and taps. Hence, the need to maintain and restore the local water bodies was no longer felt by the community. The lakes and wells were always the chief source of drinking water and were regularly cleaned. No garbage or filth could accumulate near the lakes. The ill-kept wells began drying up and the lakes were either encroached upon or filled with silt and garbage. Since no one required their services these common properties have died a slow death!! Our farsighted fore-fathers understood the value of natural resources and respected its sources. Apart from a single large lake in the village they had also planned several other smaller lakes around the village periphery. But these lakes too have been leveled up and encroached upon!!

The trend of taking multiple crops through the year as against the rain-fed crops in the past,  has depleted the ground water levels to alarming levels. Uncontrolled, unmonitored drilling and installation of bore wells has almost finished off the underground waters that had accumulated over the centuries. The symbiotic relationship we share with nature has been shattered. We just bothered to take and consume and forgot to give back even fraction of what we have taken. Our earth’s belly is getting empty, the consequences of which are expected to be grave.

The communities failed to realize and act upon the looming disaster but the government managed to wake-up on time and initiated series of efforts for water harvesting. The idea behind such multi-million rupees efforts was to make provisions and retain the water in the village itself. The results of which remain favorable only in the villages where the leaders were progressive and united. Everywhere else it was just a waste of resources where the allocated budgets were completely spent without any work happening on the grounds. And since all of this does not directly affect us we are hardly bothered to care about the disaster in waiting.

VSSM works with the nomadic and de-notified communities and these extremely marginalized communities are feeling the burn of mistakes made in the past. Hence we decided to initiate our efforts towards water harvesting and conservation under the able guidance of our mentor Shri. Rashminbhai Sanghvi, who holds deep understanding and expertise on the matters of water conservation. Under his guidance we have begun deepening the lakes in Tharad’s dry and arid areas that remain devoid of irrigation facilities.

Currently we are excavating two lakes in Tharad’s Nanol village. The beginning was challenging. Villagers and communities who have been conditioned to believe that everything is government’s responsibility weren’t convinced towards contributing for a common good. Nonetheless, we did succeed in convincing them towards creating a common fund to facilitate such endeavors of community’s own benefit. The same fund has been used to deepen the lakes on Nalol.

The water-harvesting works that is underway in Nanol can be seen in the picture….

One of the most important reasons for distress migration or the rural-urban migrations is lack of water and its consequences. Such efforts for harvesting rain water and conserving it for longer period have become the need of the day. As a society, we have remained way behind in addressing such crucial issues. VSSM will continue to strive towards making life better for the nomadic communities through such sustainable initiatives and as always we shall keep you posted on the developments in this areas……

vssm દ્વારા બનાસકાંઠામાં થઈ રહેલા જળસંચયના કામો

‘જળ એ જીવન છે’ એવું આપણે બોલીયે પણ જળસંચય માટે જે કામો પહેલા ગ્રામજનો દ્વારા સ્વયંમભૂ થતા હતા તે ધીમે ધીમે બંધ થઈ રહ્યા છે. મૂળ તો સમાજનો વિકાસ થતો ગયો તેમ તેમ માણસે પોતાની સુખ સગવડ માટે નવા નવા પ્રયોગો કર્યા અને તેમાંથી જે પ્રયોગ સફળ થતા ગયા તેનું અમલીકરણ કરી પોતાની જીંદગી વધારે સરળ બનાવી. એટલે જુની પદ્ધતિ છૂટતી ગઈ અને જે ખરેખર કાયમ કરવાનું હતું તે બંધ થઈ ગયું. જેમ કે, પહેલાં પીવાનું પાણી ગામોમાં બહારથી નહોતું આવતું. પાઈપલાઈની સગવડ નહોતી. ના નર્મદા જેવા મોટા ડેમ બંધાયા હતા. એ વખતે પીવાનું પાણી ગામના કુવામાંથી, જે તળાવની બાજુમાં હોય ત્યાંથી ભરવામાં આવતું એટલે ચોક્કસ સમયગાળે ગામના આ કુવાને સાફ કરવામાં આવતો આવું જ તળાવોનું પણ થતું પણ હવે ગામના તળાવો અને કુવા પર આધાર રાખવાનું ઓછું થતું ગયુ. પાઈપથી પીવાનું પાણી મળવા માંડ્યું. એટલે ગામકુવો અને ગામતળાવ પેલી એક તુટેલા ટેબલની આત્મકથા જેવા બની રહ્યા છે.

આજ રીતે પહેલાં ખેતી ફક્ત ચોમાસામાં થતી. કુવા ગાળીને પણ ખેતી થતી પણ બોરવેલનો જમાનો નહોતો. ટેકનોલોજીએ તેમાં પણ કમાલ કરી અને પેટાળમાં પડેલા સદીઓ જુના પાણીને ઉલેચી બહાર કાઢવાની વ્યવસ્થા કરી આપી. બસ પછી તો માણસે એ પેટાળના પાણીને ઉલેચીને ખેતી કરવા માંડી. કોઠીમાં ભરેલા ઘઉં કાઢ્યા જ કરીએ અને કોઢીમાં નવા ઘઉં ઉમેરીએ નહીં તો શું થાય? આ વાત સમજવાનું જ ભુલી ગયા..

જે વસ્તુ કામની નથી હોતી તેના તરફ કોઈનું ધ્યાન નથી જતું બસ આવું જ કાંઈક ગામના તળાવોનું થયું. આપણાં ઘૈડિયા ખુબ સમજદાર હતા અને પાણીના મુલ્યને એ બરાબર સમજતા હતા. માટે જ ગામતળાવની સાથે સાથે સીમતળાવોની સંખ્યા પણ ગામમાં સારી એવી રાખી હતી. પણ એ બધા તળાવો ધીમે ધીમે પુરાઈ રહ્યા છે ક્યાંક તો ખેડુતોએ વધારે મેળવવાની લાલસાએ તેના પર દબાણ કર્યું એટલે તળાવો ખાડા જેવા બની ગયા છે. ટૂંકમાં પરંપરાગત રીતે થતા જળ સંચયના કામો બંધ થવા માંડ્યા.

સરકાર તો લોકોના કલ્યાણ અર્થે કામ કરે, એને પાણીનું મહત્વ ખબર હતી. પેટાળના પાણી સતત ઉલેચાશે તો એક દિવસ જમીન પોલી થઈ જશે ને એના પરિણામો ભયંકર આવશે.

ગામલોકો તો ના જાગ્યા પણ સરકારે વધારે સમજણ દાખવી ‘ગામનું પાણી ગામમાં રહેવું જોઈએ’ તેવા ઉમદા વિચાર સાથે તેમણે જળસંચયના કામો કરવાનું શરૃ કર્યું અને તે માટે કરોડો રૃપિયાના બજેટ ફાળવાયા. પણ ગામ સારુ ત્યાં આ કામ સરખુ થયું બાકી માણસની લાલચ એવી વધી ગઈ છે કે આ બજેટ કામ કર્યા વગર જ વપરાઈ જવા માંડ્યા. દુરગામી પરિણામો આપણે વિચારવા ટેવાયેલા નથી એટલે આ બધુ સ્વાભાવિકપણે થઈ રહ્યું છે.

VSSM તો વિચરતી જાતિઓ સાથે કામ કરે પાણી સંદર્ભે અમે કામ કરેલું નહીં પણ એવા પ્રંસગ ઊભા થતા એ મુદ્દે કામ કરવાનું થયું અને આદરણીય રશ્મિનભાઈ સંધવીની આ મુદ્દે ઘણી ઊંડી સમજનો લાભ અમને મળ્યો. તેમની નિગરાનીમાં જ અમે બનાસકાંઠાના થરાદ તાલુકાના એવા ગામો કે જ્યાં નહેરની સગવડ નથી ત્યાં તળાવો ઊંડા કરવાનું શરૃ કર્યું.

હાલમાં થરાદ તાલુકાનાં નાનોલ ગામના બે તળાવો ઊંડા કરવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે. ગામના લોકો પણ આમાં આર્થિક સહયોગ કરે તેવું અમે નક્કી કર્યું. થોડું મુશ્કેલ હતું કેમ કે, આ કામ તો સરકાર કરે, પાણી જમીનમાં જશે અને ગામના તળ ઊંચા આવશે અમારા બોરવેલનેય ફાયદો થશે, વાત ખરી પણ આ ફાયદો મને એકલાને થોડો થવાનો આખા ગામને થવાનોને તો મારે શું કામ ફાળો આપવાનો? વળી આ તો સરકારે જ કરવાની તેમની ફરજ છે વગેરે જેવા પ્રશ્નો પણ થયા. પણ છેવટે અમે સમજાવી શક્યા એટલે ગામના લોકોએ પણ પોતાની રીતે ફાળો એકત્રિત કરવાનું નક્કી કર્યું, જે ભંડોળને તેમના જ તળાવો ઊંડા કરવામાં ખર્ચ કરીશું.

ગામડાં ભાંગી રહ્યા છે. એને ભાંગતા અટકાવવા જળસંચયના કામો થવા ખુબ જરૃરી છે. (આ મુદ્દે થઈ રહેલા રસપ્રદ અનુભવો લખતા રહીશું.)

ફોટોમાં VSSMમાં દ્વારા હાલ નાનોલ ગામમાં થઈ રહેલા જળસંચયના કામો


The water management works initiated by VSSM

Shri Rashminbhai Sanghvi interacted with the community members to resolve the concerns and doubts

Almost a year back VSSM took the idea of water conservation through rain water harvesting and lake revival to the village communities of Banaskantha, the concept was foreign to them and hence received a very lukewarm response. We began with one village but, as time progressed and more communities got to understand about the benefits of recharging the ground water VSSM started receiving requests for lake revival from Nanol, Paradar, Karnasar etc. This season we have depended 2 lakes in Nanol village. The communities have come forward, are contributing according to their ability and working towards preserving their water resources…. With more and more villages joining in  we could sense that communities have resolved to work towards such efforts. And we couldn’t be happier!!

The concept and efforts have been conceived by our respected Shri. Rashminbhai Sanghavi, who was amidst the communities recently to monitor and guide the ongoing efforts. He interacted with the community members to resolve the concerns and doubts they posed.

We are grateful to our donors who have supported us in pursuing this initiative…

Vssm દ્વારા બનાસકાંઠામાં વોટર મેનેજમેન્ટના કામો શરૃ થયા

Vssmએ થરાદના ગામોમાં તળાવો ઊંડા કરાવવાનું કામ શરૃ કર્યું છે. જે અંતર્ગત આ સિઝનમાં નાનોલમાં બે તળાવ ખોદાયા. આ કામને શરૂઆતમાં જોઈએ તેવો પ્રતિસાદ નહોતો મળતો પણ હવે તો નાનોલ, પડાદર, કરણાસર, આસોદર વગેરે ગામના લોકો પણ પોતાના તળાવો ઊંડા કરાવવા વિનંતી કરી રહ્યા છે.

પરંપરાગત જળસ્ત્રોત સચવાય તે માટેની ઝૂંબેશમાં વધારે લોકો જોડાઈ રહ્યા છે અને પોતાની રીતે ફાળો પણ આપી રહ્યા છે તેનો આનંદ છે.

તળાવોના કામને જોવા માટે અને માર્ગદર્શન  આપવા મુંબઈથી આવેલા આદરણીય શ્રી રશ્મિનભાઈ સંઘવીએ ગામલોકો સાથે તળાવો ઊંડા કરવા સંદર્ભે વધારે વિગતે વાતો કરી જે ફોટોમાં જોઈ શકાય છે. આ કામો માટે મદદરૂપ થનાર દાતાઓનો આ તબક્કે આભાર વ્યક્ત કરીએ છીએ