Commedable support of People of Kant…

Mittal Patel discusses Water Management with the villagers

“Can you help us make a lake in our village? Our village has a low lying site where the rainwater flows. Although it is not a traditional lake, we want to create a shallow pond. And it would be best if we did not dig deep because the potters still use the clay from here. We want to deepen it just enough to hold up the water flowing during monsoons. It would enable water to trickle into the ground and recharge the water tables. So can you help us deepen the spot and create a pond?”

Hiteshbhai from Banaskantha’s Kaant village requested the above from VSSM’s Naranbhai. However, the site was not a traditional water body that was filled with muck and deposits. Still, considering the wish of Hiteshbhai and the community members, we eventually made a pond at Kaant. VSSM dredged the soil while the community lifted the excavated soil.

The community had been insisting I make a visit to Kaant, which I did during my recent visit to Banaskantha. The leadership of Kant village is proactive regarding water and environment conservation, and we plan to increase environmental initiatives in this village.

We have reached a point when it is crucial to conserve each drop of rain; hence such requests from the community should only be honoured and fulfilled.

The pictures shared reveal the before – after of the site deepened.

We are grateful to The North Gujarat Integrated Rural Development and Research Foundation for supporting the creation of this lake/pond at Kaant.

‘અમારા કાંટનું તળાવ તમે ગાળી આપશો? ચોમાસાનું પાણી જ્યાં ભરાય છે તે જગ્યા પર તળાવ જેવું કશું છે જ નહીં. અમારે બહુ ઊંડુ પણ નથી કરવું. મૂળ એ જગ્યા પર માટી સારી છે. અમારા ગામના કુંભાર માટલા ઘડવા ત્યાંથી માટી લઈ જાય છે એટલે તળાવની બધી માટી નથી કાઢવી. પણ વરસાદનુ જેટલું પાણી આ જગ્યા પર આવે તે બધુ ત્યાં રોકાય અને જમીનમાં ઉતરે એ માટે તમે નાનકડુ તળાવ કરી આપો એમ ઈચ્છું છું. ‘

બનાસકાંઠાના કાંટગામના હીતેશભાઈએ આ વાત કરીને અમારા કાર્યકર નારણભાઈએ કાંટની મુલાકાત કરી. એ પછી અમે ગામનું તળાવ ગાળવાનું અમે શરૃ કર્યું.

હીતેશભાઈ અને ગામના સૌની લાગણીને અનુલક્ષીને અમે તળાવ જેવી સ્થિતિ નહોતી તે જગ્યા પર તળાવ ગાળવાનું શરૃ કર્યું. ગામે માટી ઉપા઼ડવાનું કર્યું ને સહુના સહિયારા પ્રયાસથી નાનકડુ તળાવ ગામની મરજી પ્રમાણેનું અમે ગાળ્યું.

હમણાં બનાસકાંઠા જવાનું થયું તે વેળા ગામની પ્રબળ ઈચ્છા હતી માટે ખાસ કાંટ જવાનું થયું. પાણી અને પર્યાવરણને લઈને કાંટ જાગૃત ગામ.

આગામી દિવસોમાં આ ગામમાં પર્યાવરણલક્ષી કાર્યો વધારે કરવાની ઈચ્છા..

પણ પાણીના ટીપે ટીપાને બચાવવાનું કરવું પડે તેવી સ્થિતિ પર આપણે પહોંચ્યા છે માટે આ દિશામાં વધારે કાર્ય થાય તે જરૃરી.

કાંટનું તળાવ પહેલાં અને હવે એ ફોટોમાં જોઈ શકાય.

આ તળાવ ગળાવવા The North Gujarat Integrated Rural Development and Research Foundation દ્વારા મદદ કરવામાં આવી. જે માટે તેમના આભારી છીએ.

#MittalPatel #vssm

 

Kant Lake before digging
Mittal Patel visits Kant Water Management Site
Kant Lake after digging

Developing understanding about water conserving…

Mittal Patel visits Water Management site

Better late than never… I am glad people have begun paying attention to the looming water crisis and are working towards adopting methods to conserve it.

Almost four years ago, we deepened the lake at Kankar village in Banaskantha’s Kankrej. After it was deepened, the lake could catch the rainwater, and with its linking to the Sardar Sarovar pipeline, the government also filled it up at least thrice during one year. As a result, the borewells that had dried up or were breathing their last have found a fresh lease of life as the water tables have gone up.

For the last three decades, we have been exploiting our groundwater reserves at an insane pace. We have almost emptied the water from the earth’s belly; when do we intend to replenish all we have taken out? What do we leave for our coming generations?

Gujarat, Madhya Pradesh and Rajasthan share the waters of Narmada. Hence, we must practice prudence when it comes to using and managing the waters of Narmada and other rivers as well.

When the Sardar Sarovar dam overflows during the monsoons if its waters can be used to fill up the lakes of regions like Banaskantha and Kutchh it will help raise the groundwater tables.

For the last six years, VSSM has been deepening the village lakes in Banaskantha. So far, we have deepened 190 lakes and plan to continue deepening more. This year with the soaring temperatures, our prayers to the Rain God has also intensified as we pray for abundant rains that could fill up the deepened lakes.

And may the Sardar Sarovar also receive enough water to help fill up the parched water bodies.

The images share the before – after scenes of Kankar lake; the water-filled image is from the previous winter.

જળસંચયનું કાર્ય ખુબ અગત્યનું… લોકો ભલે  થોડું મોડુ પણ એનું મહત્વ સમજ્યા એ ગમ્યું.

અમે ચારેક વર્ષ પહેલાં બનાસકાંઠાના કાંકરેજના કાકરગામનું ગામ  તળાવ ઊંડું કર્યું. તળાવ ઊંડું થયું તેમાં ચોમાસે પાણી ભરાયું સાથે નર્મદા પાઈપ લાઈન સાથે જોડી વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણેક વખત તળાવ ભરવાનું પણ સરકારે કર્યું પરિણામે ગામના ખેડૂતો કહે એમ, ગામના ઘણા ખેડૂતોના બોરવેલ ડચકા લેતા હતા, ઘણા તો બંધ જ થઈ ગયેલા એ બધા  આ તળાવ ભરાવાના કારણે સજીવન થઈ ગયા.

સતત પાણી ભરાવાના   લીધે ગામમાં પાણીના તળ પણ ઉપર આવ્યા. છેલ્લા પચીસ  – ત્રીસ વર્ષમાં આપણે અમાપ પાણી ભૂગર્ભમાંથી ઉલેચ્યું…

પેટાળ  ખાલી કરી દીધા  પેટાળ પરત ભરવામાં નહીં આવે તો આવનારી પેઢીને આપણે શું આપીશું એ પ્રશ્ન છે.. વળી મા રેવા-  નર્મદાના પાણી પર ગુજરાત,  મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન ત્રણેયને જોઈએ…

આવામાં નર્મદાના  પાણીનું તેમજ એ સિવાયની નદીઓના પાણીનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન થાય તે જરૃરી.ચોમાસામાં નર્મદા ડેમ ઓવર ફ્લો થાય એ વખતે બનાસકાંઠા, કચ્છ  જેવા સુકા પ્રદેશના તળાવમાં કે જ્યાં  વરસાદ ઓછો છે ત્યાના જળાશયો ભરવામાં  આવે તો પણ ઘણો ફાયદો થાય..

અમે તળાવો ઊંડા કરવાનું છેલ્લા છ વર્ષથી કરીએ. અત્યાર સુધી  બનાસકાંઠામાં 190 તળાવો ઊંડા કર્યા અને હાલમાં આ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. આ વર્ષે મેઘરાજાને પણ પ્રાર્થના કે  મન મુકીને વરસે અને ગાળેલા બધા  તળાવો બરાબર ભરાય. સાથે સરદાર સરોવરમાં પણ એટલું પાણી આવે કે તરસ્યા બધાય જળાશયોની તરસ એનાથી સંતાષોય…

બાકી કાકરમાં ખોદલું તળાવ અને ખોદાયા પછી ભરાયેલું તળાવ.. ભરાયેલા તળાવનો ફોટો ગત શિયાળાનો છે..

#MittalPatel #vssm

Villagers at Kakar lake
After scenes of Kankar lake
The lake VSSM deepened fill up with rainwater
Ongoing Lake deepening work

Commedable support of People of Tadav…

Mittal Patel with the villagers of Tadav

The area around Bandlapalli village in Andhra Pradesh’s Anantpur district receives very little rainfall. The entire region of Anantpur is drought-prone, compelling the locals to migrate in search of a living. Fed up with the constant water woes, the local population decided to take the situation into their hands and initiate water conservation efforts. Today the area stands transformed with farmers cultivating groundnuts and raising mango orchards. The rains continue to be a deficit; in 2018-19, the entire region received just 272 mm rainfall, but the community persistently works towards conserving each raindrop. And these efforts have heralded a new revolution.

Back in Gujarat, Banaskantha receives an average of 550 mm rainfall every year. As a result, the groundwater tables have reached alarmingly low levels. The deplorable water conditions can only improve if we care for traditional water sources, the deepened lakes are filled with Narmada waters (if at all the canal is passing from nearby), and each drop of water is conserved and allowed to seep into the ground.

Lake before deepening
Lake after deepening
Ongoing lake deepening work

 

The farmers of Lakhani have been telling us that the crops growing earlier are no longer possible to cultivate, primarily because we have been drawing water from way too under the ground.

Mittal Patel discusses Water Management with the village community

For the past five and half years, VSSM has launched water conservation efforts in partnership with the community of Banaskantha; this year too, we have launched the efforts to deepen the lakes.

The deepening of village lake of Vav block of Tadav village was launched with Ajmera Realty & Infra India Ltd’s support. The village community contributed more than Rs. 1 lac to excavate the soil, while farmers volunteered to lift the excavated soil. The sarpanch and village leadership were highly proactive in the entire effort. However, just like Tadav other villages also need to up their role and become water conservers and not just consumers.

The images share glimpses of the excavated lake.

We have created a water temple in the village; this June, we will also build a tree temple as we plant trees in the village.

WaterManagement site

Our regards to the wise and aware residents of Tadav village.

આંધ્રપ્રદેશના અનંતપુર જિલ્લાનું બંદલાપલ્લીગામ જે વિસ્તારમાં આવે તે વિસ્તારમાં વરસાદ ઓછો પડે. અનંતપુર જિલ્લામાં સરેરાશ વરસાદ ઓછો, દુષ્કાળ સતત પડે.  મહત્તમ લોકો સ્થળાંતર કરી ગયેલા. પણ 2006 પછી લોકોએ જળસંચયના કાર્યો ત્યાં શરૃ કર્યા ને આજે લોકો ત્યાં આંબા અને મગફળીની ખેતી કરે છે. જો કે વરસાદ તો આજેય ઓછો છે વર્ષ 2018-19માં આખા જિલ્લામાં માત્ર 272 મિમી વરસાદ જ પડેલો પણ હવે આ ગામના લોકો ટીપેટીપાને બચાવતા થયા છે અને એના લીધે આ ક્રાંતી આવી.

બનાસકાંઠામાં 550 મિમી આસપાસ વરસાદ પડે. ભૂગર્ભજળ ખતરનાક સ્થિતિએ પહોંચ્યા છે. આવામાં ગામના પરંપરાગત જલસ્ત્રોત એવા તળાવો ઊંડા થાય ને વરસાદ અથવા જ્યાં નર્મદાની પાઈપલાઈન કે કેનાલ જે તળાવોની નજીકથી પસાર થાય છે તેનાથી તળાવો ભરાય ટૂંકમાં ટીપે ટીપુ પાણીનું બચે જમીનમાં ઉતરે તો સ્થિતિ સુધરે..

લાખણી વિસ્તારના ઘણા ખેડૂતો કહે, અમારા ત્યાં પહેલાં જે પાક થતા એ પાક હવે નથી થતા. મૂળ ભૂગર્ભના પાણી વધારે ઊંડેથી ઊલેચાવાના લીધે.

અમે બનાસકાંઠામાં જળસંચયના કાર્યો છેલ્લા સાડા પાંચ વર્ષથી કરીએ. આ વર્ષે પણ તળાવોનું કાર્ય આરંભ્યું..

વાવ તાલુકાના ડટાવ ગામનું તળાવ અમે ગામ અને VSSM સાથે સંકળાયેલા Ajmera Realty & Infra India Ltd ની મદદથી શરૃ કર્યું. ગામે 1 લાખથી વધારે ફાળો ખોદકામ માટે આપ્યો ને માટી ઉપાડવાનું તો ખેડૂતોએ પોતાની રીતે કર્યુ. ટડાવના સરપંચ અને આગેવાનો ખુબ સક્રિય અને સૌથી અગત્યનું જાગૃત પણ ખરા. ટડાવની જેમ દરેક ગામ જાગૃત થાય તે આજના સમયની તાતી જરૃર…

જે તળાવ ખોદ્યું તેના ફોટો…

આ ગામમાં અમે જલમંદિર તો બનાવ્યું હવે જુનમાં વૃક્ષમંદિર પણ બનાવીશું. એ માટે ગામે તૈયારી પણ દર્શાવી…

ગામના જાગૃત નાગરિકોની આ સમજણને પ્રણામ

#MittalPatel #vssm #watermanagement

#Jalmandir #savewater #water #groundwater

#CatchTheRain #lake #traditional #watersaving

#India #gujrati #Banaskantha #jalsanchay

We have decided to launch the water conservation efforts to deepen lakes, wells and khet talavdi at Aambamahuda village…

Mittal Patel visits water management site in Sabarkantha

It has been a few years since we began water conservation efforts in Banaskantha. As of today, we have deepened 163 lakes. It is not just  Banaskantha that requires such interventions; with the depleted water tables, other districts also need intensive water conservation efforts. However, we have our limitations; hence, despite communities calling us to their regions, we cannot reach them.

Amidst all the requests and denials, we had the opportunity to meet respected Shri Pratulbhai Shroff, who invited us to initiate water harvesting and conservation efforts in Sabarkatha’s Poshina.

Mittal Patel with Shri Pratulbhai Shah who invited us to initiate water harvesting and conservation efforts in Sabarkatha’s Poshina.

Shri Pratulbhai is the founder of Dr K. R. Shroff Foundation, an organisation working extensively in education. Poshina is the region where the organisation has been actively involved; we visit and survey the area to understand the ground realities to help us plan better interventions. Eventually, a collective visit to the region also happened.

Poshina is a prominent tribal town towards the east of Gujarat. Although the region receives good rains during the monsoon, sourcing even drinking water becomes challenging during summers. The villagers own agricultural land, but the water insufficiency means there is no means to earn a living during summers when the region becomes dry.

As we transverse through 5 villages, each village shared their water woes and the need to find a solution so that they do not have to escape to the cities. The population here is forced to migrate to urban areas in search of living during the summer months. If there is sufficient water, they can engage in dairy farming and earn a decent living.

We visited Aambamahuda, Tuta-bungalow, Tadhivedhi, Kajawas and Mathasara to have meetings with the village community. We also surveyed the areas capable of holding water.

Mittal Patel discusses water managemnet with village community
We also surveyed the areas capable of holding water.

We have decided to launch the water conservation efforts to deepen lakes, wells and khet talavdi at Aambamahuda village. We also plan to rope in government support in these efforts.

Mittal Patel meets Shri Pratulbhai Shah and Others for Water Management

Thank you, Pratulbhai, for inviting and supporting such efforts for a new region. I am hopeful that our collective efforts will have a more significant impact!!

બનાસકાંઠામાં જળસંચયના કાર્યો અમે ઘણા વખતથી કરીએ 163 તળાવો અમે અત્યાર સુધી ઊંડા કર્યા. બસ આ કાર્યો જોઈને અન્ય જિલ્લામાં વસતા ને પાણીના મહત્વને સમજતા લોકો અમારા વિસ્તારમાં પણ જળસંચયનું કાર્ય કરોનું કહે પણ અમારી મર્યાદાના લીધે એ થતું નહોતું.

આવામાં એક દિવસ અચાનક આદરણીય શ્રી પ્રતુલભાઈ શ્રોફને મળવાનું થયું ને એમણે સાબરકાઠાના પોશીના વિસ્તારમાં જળસંચયના કાર્યો કરવા માટે આમંત્રણ આપ્યું.

પ્રતુલભાઈ ડો.કે.આર.શ્રોફ ફાઉન્ડેશનના સ્થાપક. શિક્ષણ ક્ષેત્રે એમની સંસ્થા ખુબ કાર્ય કરે. પોશીના વિસ્તારમાં પણ એમનું ઘણું કાર્ય. પોશીના વિસ્તારને સમજી ત્યાં શું કરવું તે નક્કી કરીશુંનું  અમે કહ્યું ને પછી પોશીના એમની ને અમારી ટીમ સાથે જવાનું થયું.

આદિવાસી વિસ્તાર વરસાદ સારો પડે. લોકો પાસે ખેતીલાયક જમીનો પણ ખરી પણ ચોમાસા અને શિયાળામાં પાણી મળે જ્યારે ઉનાળામાં આખો વિસ્તાર સુક્કો ભઠ્ઠ. પીવાનું પાણી મેળવવાય સાંસા.

અમે લગભગ પાંચ ગામો ફર્યા ને દરેક ગામના લોકોએ પાણીની સમસ્યાનું સમાધાન થાય તો અમારે શહેરમાં નાહવું ન પડે એવું કહ્યું.

શહેરમાં નાહવાનું રોજગાર અર્થે થાય. પણ પાણીની યોગ્ય વ્યવસ્થા થાય તો પશુપાલન પણ સારો વિક્લપ બની શકે ને લોકોને પોતાનું વહાલું વતન છોડવું ન પડે એવું પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ જણાયું.

અમે આંબામહુડા, ટુટા-બંગ્લો, ટાઢીવેડી,કાજાવાસ, મથાસરા ગામમાં ગ્રામજનો સાથે બેઠક કરી ને ગામમાં પાણીનો સંગ્રહ ક્યાં થઈ શકે તે વિસ્તાર જોયો.

મુલાકાત લીધેલા બધા ગામોમાંથી આંબામહુડામાં તળાવ ઊંડા કરવાથી લઈને, કૂવા ગાળવાનું, ખેતતલાવડી બનાવવાનું કાર્ય હાથ પર લેશું.

આ સિવાય તળાવના કાર્યો સઘન થાય એ માટે સરકારને પણ સાથે જોડીશું.

આભાર પ્રતુલભાઈ એક નવા વિસ્તારમાં કાર્ય કરવા કહેણ મોકલવા. સાથે રહી સરસ કરીશું એ નક્કી…

#vssm #mittalpatel #watermanagement

It is also crucial to ensure that the allocated money is spent well only then will we realise the goal we have set out to achieve…

Mittal Patel visits water management site

One does not need to keep lecturing on the need for water and lake deepening; it is a fact that if the lakes can retain monsoon waters the groundwater tables in the vicinity will rise.  VSSM carries participatory water management programs in Banaskantha district where certain regions are in such dire need of water conservation initiatives and the absence of it might result in an apocalyptic scenario.

Mittal Patel discusses water management

The water of Sardar Sarovar has been boon to many water-starved regions of Gujarat. As the outreach of Narmada water increases,  we observe an increasing trend of reverse migration of families who had left this parched landscape return to their native and begin tiling their farms once again. The government has taken up the task of filling the lakes by laying pipelines from the canal to lakes.

The government has taken up the task of filling the lakes by laying pipelines from the canal to lakes.

This year’s budget has provisions for filling up lakes within 3 kilometres radius of canal or pipeline, this has been raised by a kilo-meter. This indeed is a much-needed step in addressing the chronic water crisis in the region.  But the lakes farther from 3-kilometres also need to be covered, one can encourage community participation for the same. The farmers are hungry for water and they will spend it to get it to their village. The villages where average rainfall is very less and the groundwater tables have depleted to below 1000 feet require urgent redressal of the water crisis and a more acute one that is looming on the horizon. The 60 villages of Lakhni, Lavana have no option but to depend on underground water. The region needs support and encouragement to adopt rainwater harvesting methods like lake deepening, bunding, farm-ponds etc.

 

It is also crucial to ensure that the allocated money is spent well only then will we realise the goal we have set out to achieve. A committee needs to be set up to monitor the work and progress, it is crucial to conduct social audits at regular intervals during the process.

The lake VSSM deepened fill up with rainwater

The lakes VSSM deepened at Doodhwa, Kataav, Kankar villages did fill up with rainwater,  but they also need water from Narmada because rains aren’t a normal occurrence in this region. Only then will the groundwater tables rise and enable farmers to take 2-3 crops.

The lake VSSM deepened fill up with rainwater
The lake VSSM deepened fill up with rainwater
The lake VSSM deepened fill up with rainwater

The images are of Doodhwa, Kataav and Kankar lakes.

તળાવની જરૃરિયાત વિષે ઝાઝુ બોલવાનું કે ભાષણ કરવાના નહોય.. પણ તળાવોમાં ભરાતા પાણીના લીધે જ ધરતીના પેટાળ પાણીથી ભરેલા રહે..

અમારો જળસંચયને લઈને વધારે અનુભવ બનાસકાંઠા જિલ્લાનો.ત્યાંના કેટલાક વિસ્તારમાં પાણીના કાર્યો કરવા અત્યંત જરૃરી નહીં તો આગામી સમયમાં સ્થિતિ ભયંકર થશે એવું જણાય છે.

નર્મદાના પાણી ઘણા વિસ્તારમાં આશિર્વાદ રૃપ બન્યા છે. પાણી નહોતા એટલે સ્થળાંતર કરી ગયેલા ઘણા લોકો આજે ગામમાં પરત આવીને ખેતી કરતા થયા છે. સરકારે પણ કેનાલ કે પાઈપલાઈન થકી તળાવો ભરાવવાનું કાર્ય આરંભ્યું છે.

સરકારે જાહેર કરેલા આ વર્ષના બજેટમાં પાઈપલાઈન કે કેનાલની આસપાસના બે કિ.મી.ની ત્રીજીયામાં આવતા તળાવો ભરાવવાની વાતને આગળ વધારતા હવે ત્રણ કિ.મીની ત્રીજીયામાં આવતા તળાવો ભરવાની વાત કરી છે અને એ માટે પૈસા પણ ફાળવ્યા છે. આભાર.. આ થવું જ જોઈએ..

પણ એક વાત હજુ વધારે.. ત્રણ કિમી થી વધારેની ત્રીજીયા વાળા તળાવોય આવરીયે. આમાં લોકોની ભાગીદારી પણ કરી શકાય. મારા ખ્યાલથી પાણીની જે ખેડૂતોને ભૂખ છે તે તો પોતાના ખર્ચેય આ કાર્ય કરશે.જ્યાં વરસાદ ઓછો છે ને પાણીના તળ 1000 થી વધુ ઊંડા ગયા છે. ત્યાં સઘન કાર્ય જરા ઉતાવળે કરવાની જરૃર છે.  જેમ કે અનુભવે કહુ તો બનાસકાંઠાનો લાખણી, લવાણા વાળો વિસ્તાર લગભગ 60 ઉપરાંત ગામોમાં બોરવેલ સિવાય પાણી માટે બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. ત્યાં વરસાદી પાણીના સંગ્રહ માટેની ઉત્તમ વ્યવસ્થાઓ તળાવો, ખેતતલાવડીઓ, ખેતરમાં કંપાર્ટમેન્ટ બંડીંગ વગેરેને પ્રોત્સાહનની જરૃર છે.

આ સિવાય જળસંચયના કાર્યો માટે ફળવાયેલા પૈસા એકદમ યોગ્ય રીતે ખર્ચાય તો સરકારનો ઉદેશ્ય બર આવશે. તળાવો માટે જે પૈસા ખર્ચાય એ પ્રમાણે કાર્ય થાય છે કે નહીં તે જોવા કમીટીનું ગઠન થવું જરૃરી છે. દેખરેખ, સોસીયલ ઓડીટની વાત કરવી પડે એવી સ્થિતિ છે. કારણ સવાલ પાણીનો છે..

અમે બનાસકાંઠામાં દૂધવા, કટાવ, કાકરગામમાં તળાવો ગાળેલા એ તળાવો વરસાદી પાણીથી તો ભરાયા પણ નર્મદાના પાણીથીયે એ ભરાયા જેના લીધે તળમાં ફરક પડે ને ખેડૂતો બે- ત્રણ પાક પણ લઈ શકે…

ફોટોમાં #દૂધવા, #કટાવ અને #કાકરનું #તળાવ..

#MittalPatel #vssm #water

#savewater #waterrecharge

#watermanagement #goverment

#budget #environment #climatechange

Contemplating to extend water conservation efforts to Surendranagar!!

Almost 10 years ago I happen to read a  very pragmatic book on the water woes of Zalawad/Surendranagar region authored by my very dear Arvindbhai Acharya whom we all called Bhai.
Mittal Patel discusses WaterManagement
A couple of years ago VSSM initiated water conservation works in Banasknatha. Until now it has facilitated deepening of 97 lakes in a region that is increasingly becoming water-starved. The efforts VSSM has undertaken receive and applaud from state Chief Minister Shri Vijaybhai Rupani.
I received an early morning message by Surendranagar District Collector Shri K Rajesh who had recently learnt that we work on the issues of water in Banaskantha, telling us to begin water conservation efforts in Surendranagar too, and that government is prepared to support the efforts.
Gadhda village’s Khara Lake
VSSM has its own set of preconditions before commencing on any such work. As it is we call the efforts ‘Participatory Water Management Program’. The village leadership and community must contribute both in cash and kind. There has to be a corpus for maintaining the deepened lakes.
VSSM also need support from its well-wishing donors to be able to carry out such mammoth efforts. I spoke to respected Rashminbhai Sanghvi about the same. He assured we will work hard. We comprehend the fact that Surendranagar too needs massive water conservation efforts. But to be dependent on the Government alone is not a sustainable solution. Community participation equals community responsibility.
Dudhai village’s Hadasar Lake
We were looking at villages that faced acute water shortages. We reached out to our dear Truptiben or Tiniben as we all call her. So what she is a grandmother now. For us, she will always be Tiniben someone who has stood by us right from the beginning of our journey of working for the nomads of Gujarat. She spoke to Ramkubhai and very soon we received an invite from him.
 I arrived at his village Dudhai where he had already gathered leaders from three villages.  After the first stage of the conversation, we went ahead to see Dudhai’s Hadasar lake, Sarla’s Ratda and Narali lakes and Gadhda’s Khara lake.
Mittal Patel visits WaterManagement site at Surendranagar
The region is struggling to meet it’s water needs. The groundwater is saline hence, exploring it is not an option they can work with. Lakes are their saviours.
The villagers use the lake waters to irrigate monsoon crops and if there is surplus water left they think about doing winter crops.
Water scarcity triggers distress migration during winters and summers when families migrate to urban regions in search of livelihood.
Thank you Shri K Rajesh for drawing our attention and giving your mandate to the need of launching water conservation efforts in Surendranagar.  We shall work together to improve the water conditions of this region.
We hope the communities realise the need to work in this direction and become aware to put in efforts for the same.
The images share glimpses of all that is narrated above.
ઝાલાવાડની જળસમસ્યા પુસ્તક મારા પ્રિય અરવીંદભાઈ આચાર્ય જેમને અમે ભાઈ કહેતા તેમણે લખેલું જે મે દસેક વર્ષ પહેલાં વાંચેલું.
અમે જળ સમસ્યા માટે બનાસકાંઠામાં કામ કરીએ. 97 જેટલા તળાવો અમે ત્યાં ઊંડા કરી દીધા. આપણા મુખ્યમંત્રી શ્રીએ પણ અમારા આ કાર્યને બીદરાદવ્યું.
આવામાં સુરેન્દ્રનગરના ખુબ લાગણીશીલ અધિકારી એવા કલેકટર શ્રી કે. રાજેશને પણ પાણીના કાર્યો અમે કરતા હોવાનો ખ્યાલ આવ્યો ને એમનો એક સવારે સુરેન્દ્રનગરમાં પણ આ પ્રકારના કાર્યો શરૃ કરવા માટેનો મેસેજ આવ્યો. સરકાર પણ મદદ કરશે તેવું તેમણે કહ્યું.
પણ સરકારની સાથે સાથે સમાજ તરીકે પણ અમારે ભંડોળ ભેગું કરવું પડે. વળી ગામને તૈયાર કરવું પડે. કેમ કે અમે ગામની ભાગીદારી વગર તળાવો ઊંડા કરવાના કાર્યો કરીએ નહીં.
ભંડોળ માટે તો અમારા પ્રિય આદરણીય રશ્મીભાઈ સંઘવી સાથે વાત કરી અને તેઓએ કહ્યું આપણે મહેનત કરીશું. સુરેન્દ્રનગરમાં પણ તળાવો ઊંડા કરવાની ખુબ જરૃર છે.
અમારા કાર્યકર હર્ષદે કેટલાક ગામલોકો સાથે બેઠક કરી રાખેલી. હું પણ એ ગામોમાં ગઈ. પણ મને હજુ વધારે અછત વાળો વિસ્તાર કામ કરવા માટે મળે તો સારુ એવું થતું હતું.
વિચરતી જાતિઓના કામોમાં શરૃઆતથી મારા સાથીદાર તૃપ્તીબેન અમે તો ટીનીબેન કહીએ ભલેને હવે એમની દીકરીના ઘરે દીકરી આવી પણ અમારા સૌ માટે તો એ ટીનીબહેન જ રહ્યા. એમને વાત કરી એમણે મૂળીના રામકુભાઈ સાથે વાત કરવા કહ્યું. ને રામકુભાઈને ફોન કર્યો ને એમણે તો તુરત આવો એમ કહ્યું.
હું એમના ગામ દૂધઈ પહોંચી તો એમણે ત્રણ ગામના આગેવાનોને ભેગા કરી રાખ્યા હતા. એમની સાથે પ્રાથમિક વાત કરીને અમે દૂધઈગામનું હાદાસર તળાવ, સરલાગામનું રાતડા તેમજ નરાળી તળાવ અને ગઢડાગામનું ખારા તળાવ જોવા ગયા.
આ વિસ્તાર પાણી માટે ઝઝૂમી રહ્યો છે. તળમાં ખારા પાણી છે. એટલે બોરવેલથી પણ ખેતી થતી નથી. તળાવ એક માત્ર આધાર છે.
લોકો તળાવમાંથી ચોમાસુ અને વધારે પાણી રહે તો શિયાળું ખેતી કરે છે.
રામકુભાઈએ કહ્યું બેન, ‘દર વર્ષે ગામમાંથી પંદર વીસ પરિવારો ગામ ખાલીને રોજી રોટીની શોધમાં શહેરભણી જઈ રહ્યા છે. શહેરમાં જનારા પાસે ખેતીની જમીન છે પણ પાણી નથી એટલે જાય છે.’
થેક્યુ કલેક્ટર સાહેબ આપે ધ્યાન દોર્યું અને આ વિસ્તાર પાણીની દષ્ટિએ જોયો. આ વિસ્તારના તળાવ કરીશું એ નક્કી..
બસ લોકો વધુ જાગૃત થાય અને પોતાના વિસ્તારમાં પાણીના તળ વધારે સાબદા થાય તે માટે કાર્યશીલ બને તેવી અભ્યર્થના..
લખ્યું એ બધુંયે ફોટોમાં….

The wonders of Vaghpura..

VSSM’s water conservation efforts recently took me to  Vaghpura village near Gujarat-Rajasthan boarder. The villagers had requested for deepening of their community lake. As usual our condition of villagers contributing to lifting the excavated soil as well as small cash donation (to be used for water conservation works in the village)  by each household while VSSM supported JCB expenses prevailed.  The objective of the visit was to meet the community and leaders to discuss the telephonic conversations in person.

Mittal Patel meet the community for WaterManagement

“Ben, this year we faced an onslaught locust on our crops which caused severe damage to our crops. The loss has been immense. Also because we are at the fringe of Gujarat, we have remained a deprived and backward area as most benefits do not reach us as well as they do in other villages. However, we shall do as you tell us too!!” Sarpanch Virabhai spoke on behalf of the leaders and the community.

Mittal Patel discusses Water Management with the villagers

It was a regular visit to meet the community and see the region, the lake etc but what was striking about this village was the place we were seated. Under the glorious and massive shade of a woodland created by 108 peepul trees, right at the centre of the village.  It has taken them 10 years to raise these native trees. Peepul isn’t a tree humans Peepul is not a species that many prefer to plant, however, a saint visited the village and insisted that he will meditate under the canopy of 108 peepul trees, as a result, these trees were planted. And it was not just here they had planted trees at many other places too. This habit of planting trees speaks a lot about the sincerity of the community and its leadership. Our experience says that people show a lot of enthusiasm in planting trees but when it comes to raising them they don’t feel as encouraged but the villagers here had succeeded in showing their commitment towards both planting and raising the trees.

Mittal Patel was accompined by Respected Shri Rashmin Sanghvi, Shri Girishbhai Saive, Shri Shweta Dodeja

Their unity has been inspiring too. When we conveyed  our intention  to conduct tree plantation drive along with deepening of lakes, they immediately welcomed the idea and were ready to  allot land for the same.

Water Managemnet site

I was accompanied by respected Shri Rashminbhai Sanghvi who is like a father to me and someone who helped us initiate and shape the water conservation efforts, Shri Girishbhai Saive and Ms Shweta Dodeja.

We hope more and more villages are inspired to join this movement.

 બનાસકાંઠા અને રાજસ્થાની બોર્ડર પર આવેલા વાઘાસણગામમાં તળાવના કામો માટે જવાનું થયું.
ગામમાં તળાવ ખરુ પણ એને વધારે ઊંડુ કરવા માટે ગામના લોકોએ વિનંતી કરેલી.
અમે શરત કરેલી કે માટી તો તમારે ઉપાડવાની એ ઉપરાંત નાનકડો ફાળો પણ ખોદકામ માટે આપવાનો. આ ફાળો ખોદકામ માટે જ વપરાશે.
ફોન પર થયેલી આ વાત રૃબરૃ કરવા ગામમાં જવાનું થયું.
ગામલોકો સાથે બેઠક થઈ જેમાં સરપંચ વીરાભાઈ અને ગામલોકોએ કહ્યું,
‘બેન આ ફેરા તીડ ઘૈઈક આયા. બહુ નુકશોન થ્યું.

પાસો વિસ્તારેય પસાત. છતો તમે કો સો ઈમ થશે એટલો ફાળો ભેરો કરી આલશું. પાસુ અમારુ આ ગોમ બોર્ડર પરનું એટલે બીજા ગોમોન મળ એવા લાભથીયે અમે વંચિત રહી જઈએ. છતો કરીશું થાય એ’

ગામમાં જતા વેત તળાવ જોવા ગયા. પણ મજાની વાત તો તળાવ જોયા પછી એમણે અમને જે જગ્યાએ બેસાડ્યા તે જગ્યાની હતી. 108 પીપળાનું વન. બરાબર ગામની વચ્ચે. દસ વર્ષની મહેનતથી આ પીપળા ઉછર્યા હતા. મૂળ એક સન્યાસી ગામમાં તપ માટે આવ્યા એમણે પીપળાના વનમાં બેસી તપ કરવાનું કહ્યું એટલે પીપળા વવાયા. બાકી પીપળાને લોકો બહુ પસંદ નથી કરતા.
ખેર વાધપુરાએ આ પીપળા સિવાય પણ અન્ય એક જગ્યા પર વૃક્ષો વાવ્યા હતા. વૃક્ષ પ્રેમ તો ઘણા દાખવે અને વૃક્ષ વાવે પણ ખરા પણ મુશ્કેલ અને ખરી કસોટી વૃક્ષોના જતનની છે. જે વાઘપુરાગામના લોકોએ કરી બતાવ્યું હતું.
ગામલોકોનો સંપ પણ મજાનો.
અમે ગામનું તળાવ ગાળવાનું કરીશુ અને વૃક્ષારોપણ કરવાની ઈચ્છા હોવાનું પણ અમે કહ્યું. ગામલોકોએ અમારી વાતને વધાવી અને આ માટે અલગ જમીન કાઢી આપવાની હરખ સાથે હા પાડી.
મુંબઈથી તળાવ ગાળવાનું કામ જેમણે શીખવાડ્યું, સમજાવ્યું અને જેમના થકી આ કાર્યો માટે મદદ મળે છે એવા આદરણીય અને જેમને હું મારા પિતા કહુ છું તે રશ્મીનભાઈ સંઘવી , સુશ્રી શ્વેતા ડોડેજા, ગીરીશ સાઈવે પણ વાઘપુરા અમારી સાથે આવ્યા. જે પણ ફોટોમાં જોઈ શકાય છે.
વધુ ગામો એક સમજણ સાથે તળાવ ગળાવવા તૈયાર થાય તેવું ઈચ્છીએ..

Water is Life…

VSSM has initiated a water conservation campaign with an objective to retain the waters of villages and farms. The first phase of this campaign began in Banaskantha district where we have been receiving very good response. The communities are waking up to the urgent need to conserve water.

Mittal Patel visits WaterManagement site

This year we have already kicked off the village lake deepening efforts. The works for the same are on in Sihori village in Kankrej. Recently, I was in the region to meet the community and monitor on-going efforts. The attached images share glimpses of the work in progress. As we have mentioned here at past occasions, VSSM takes the responsibility of JCB expenses while the villagers have to take the responsibility of ferrying the excavated soil.

Mittal Patel discusses WaterManagement with the villagers
I hope each villager shows concern about water and takes the required efforts to ensure the whatever water reservoirs they use are repaired and restored. It is our responsibility to conserve water for the coming generations. Lest we shall all be hopelessly repenting.
Lake deepening work
Water Management site
જળ એ જીવન…
ગામનું પાણી ગામમાં ને સીમનું સીમમાં. આ વાક્યને ચરીતાર્થ કરવા – પાણીને બચાવવા અમે જળસંચય અભીયાન આરંભ્યું છે.
બનાસકાંઠામાં આરંભેલા આ અભીયાનને સારો પ્રતિસાદ મળી રહ્યો છે.
ગામલોકો ધીમે ધીમે પણ જાગૃત થઈ રહ્યા છે.
કાંકરેજના સીહોરીનું તળાવ ગાળવાનું પણ અમે શરૃ કર્યું. ગામલોકો સાથે તળાવ જોવા જવાનું થયું તે વેળાની કેટલીક તસવીરો અને તળાવ ખોદાવવાનું શરૃ કર્યું તે આ સાથે સમજવા ખાતર મૂકી છે.
ગામલોકો માટી ઉપાડવાનું કામ કરે અને સંસ્થા માટી ખોદી આપવાનું..
દરેક ગ્રામવાસી પાણીની ચિંતા કરે અને પોતાના વાસણો વરસાદ પહેલાં સાબદા કરવાનું કરે તેવી આશા રાખુ
આવનારી પેઢીની ચિંતા કરી તેમના માટે આ કાર્ય કરવું જરૃરી છે. નહીં તો પસ્તાવાનોય વખત નહીં રહે…
#vssm #missionsavewater #watermanagement #savewater #participatorywatermanagement #water #saveearth #india #savetheplanet #environment #ecofriendly #savenature #gogreen #savetrees #waterconservation #sustainability #climatechange #gujarat #banaskantha #agriculture #farmer
#મીતલપટેલ #પાણીબચાવો #તળાવબચાવો #પર્યાવરણ #બનાસકાંઠા #ગુજરાત #જાગોખેડૂત

‘A stitch in time saves nine!!’

VSSM’s Participatory Water Management campaign was launched to put this phrase into practice. The initiative was launched Banaskantha where the groundwater tables have gone alarmingly low. It all began with deepening of the village lakes. Until last year we have deepened 87 lakes in partnership with the village community.

Mittal Patel visits water management site
This year too we have planned to continue with our efforts.  Kadol and Vadama have taken the lead and I was here recently to monitor the ongoing works. The enthusiasm with which the community has taken part in contributing their bit was encouraging to watch,
Watermanagement site
The partnership is tricky yet mandatory. VSSM provides JCB expenses, the village takes the responsibility of ferrying the excavated soil and the entire community while also contributing to cash. The amount collected in cash will be eventually used for up-keeping of the common water resources.
As a result of our previous experiences, we plan to be stricter with the enforcement of these pre-conditions and do not intend to commence work where ever the contributions haven’t poured in.  Also do note that amount collected in the contribution is not managed by VSSM but the water committee that is formed to work on the water issues in the village. Why do we insist on contribution?
Mittal Patel discusses Watermanagement with the villagers
Lake deepening work

“Until how long should we depend on somebody else worry about what is ours, our water, our land, our resources. How long should one wait for the government to come and help or an organisation to come and do the needful? We need to take responsibility for common property resources that exist for our collective benefit. If one has contributed he or she will ask questions and show concern for it’s up-keeping. One will question if someone is encroaching over it or drawing water without permission.” It is to raise this kind of awareness that we have initiate strict enforcement of the contribution norm as well. And Vada, Khorda and Kuvaarva have contributed willingly towards the water corpus in their village. Hope we have similar experiences throughout the year!!!

પાણી પહેલાં પાળ બાંધીએ..
આ કહેવતને ચરિતાર્થ કરવાનું અમે નક્કી કર્યું અને ખરા અર્થમાં વરસાદી પાણીને બચાવવા અમે જળસંચય અભીયાન આરંભ્યું.
બનાસકાંઠામાં જ્યાં ભૂગર્ભજળની સ્થિતિ ખરાબ છે તે વિસ્તારોમાં તળાવો ઊંડા કરવાનું કાર્ય અમે આરંભ્યું.
87 તળાવો ગયા વર્ષ સુધી ઊંડા કર્યા આ વર્ષે પણ લોકભાગીદારી થકી તળાવો કરવાનું નક્કી કર્યું. ખડોલ, વડામાં તળાવ ઊંડા થઈ રહ્યા છે. જેને જોવા માટે જવાનું થયું. ગામનો ઉત્સાહ અને ભાગીદારી જોઈને રાજી થવાયું.
તળાવ ગાળવા માટેની ભાગીદારી જરા નોખી છે. સંસ્થા જેસીબીનો ખર્ચ કરે, માટી ઉપાડવાનું ગામના શીરે એ ઉપરાંત ગામલોકોએ ફાળો એકત્રીત કરવાનો.
આ ફાળો અમે તળાવો ગાળવામાં ઉપયોગમાં લઈશું.
આ વર્ષે થોડા કડક થયા છીએ ફાળો નહીં તો કામ નહીં. હા આ ફાળોનો વહીવટ અમે નથી કરતા તેની ખાસ નોંધ લેજો. ગામમાં પાણી સમિતિ બને અને એ વહીવટ કરે. પણ ફાળો તો જોઈએ જ…
ફાળા પાછળનો હાર્દ જરા સમજીએ.. મારા મતે ક્યાં સુધી કોઈ આવીને આપણા ગામના તળાવ ઊંડા કરે કે સરકાર કરે એની રાહ જોવાની?
આપણી ભાગીદારી નહીં હોય તો આપણે તળાવની ચિંતા કરવાનું નહીં કરીએ..
તમે પાંચ રૃપિયા તળાવ માટે આપ્યા હશે તો કાલે કોઈ તળાવમાં દબાણ કરશે તો તમે કહેશો ભાઈ રહેવા દે…
એટલે થોડા કડક શબ્દો સાથે જનભાગીદારી થકી આ કાર્ય કરવાનું આરંભ્યું છે.
વડા, ખોરડા અને કુંવારવાએ તો રાજી થઈને જનભાગાદીરીથી આ કાર્ય આરંભ્યું તમે ક્યારે સજ્જ થશો?
#vssm #gujarat #banaskantha #MittalPatel
#participatorywatermanagement #savewater
#saveearth #nomadic #denotified #climatechange
#environment #lake #water #જળસંચય #પાણીબચાવો
#પર્યાવરણબચાવો #લોકભાગીદારી #વિચરતા #વિમુક્ત

It is always a hard task to convince the villagers to contribute towards their own good!!…

In the earlier days, the farmers would begin to have an easier workload after the Rabi crop was harvested because the groundwater wasn’t explored yet hence there was no possibility of farming during summers. “So what did they do during this free time?” is an obvious thought that crosses our mind.

Mittal Patel discusses Water Management with the villagers

Do you think they spent their time ideally? Never! It is not in a farmer’s nature to sit still. They would till their soil and prepare their farms for the next season. They would repair and restore traditional water sources of their own and that of the village. Yes, they never depended on anybody else to come and take care of the water sources of their village. Today we depend on the government to come and take care of common property resources of our villages.

The villagers handed over the collected amount to VSSM’s Naran

 

When we initiated the participatory water conservation works in Banaskantha the first condition was that the community will contribute both in the form of action and funds. The soil excavated by VSSM funded JCBs will be carried away by tractors that the community members will bring. Also, the villagers will have to contribute in cash to raise a corpus to work on the maintenance of the water sources of their village. The amount of the contribution of each household will depend on their capacity. However, the community hasn’t been prepared to provide cash contributions.
“We did send our tractors, so why money?”
“These are the lakes in your village, so you need to contribute.”
It is very difficult to get someone to contribute in cash.
Lake before digging
Water Management Site
If there are 300  houses in a village and each contributed Rs. 500 for upkeeping the lakes of their villages, the figure will be a decent Rs. 1.5 lacs. However, they would choose to spend the amount in any random expense over donating to maintain the lakes.
“The lake isn’t mine, so why to donate?” they argue.
“The lake is from your village when it brims with water it is also you who will benefit from it.”
I receive calls from many Sanpanch saying many villagers aren’t prepared to donate in cash.
And amidst such a discouraging scenario, the Kuvarva villages has performed beyond our expectations. The tractors arrived on schedule, they have already collected Rs. 50,000 in cash and more are on the way. We will be spending Rs. 5 lacs for the deepening on this lake plus a lac as community contribution will bring the amount to Rs. 6 lacs.
The pleasure of working in villages where villagers are supportive and understanding is beyond comprehension. It reflects the progressive mindset of the villagers. It shows they do not believe in charity neither do they like to be dependent on government and others for their needs. I hope other villages too draw inspiration from Kuvarva.
The villagers handed over the collected amount to VSSM’s Naran.
We are grateful to all our well-wishers who have supported our water management initiative.
પહેલાંના સમયમાં ફાગણ ઉતરતા ખેતીકામમાંથી ખેડૂતો નવરા થવા માંડતા…
એ વેળા બોરવેલ નહોતા એટલે ઉનાળુ પાક કરવાની સંભાવના નહોતી…
ત્યારે સ્વાભાવીક ખેડૂતો કે ગામના લોકો ઉનાળામાં શું કરતા? તે પ્રશ્ન થાય.
રખેને નવરા બેસી રહેતા એવું કહેતા.. કારણ નવરા બેસી રહેવાનું આ કામગરા માણસોને ફાવે નહીં.
પોતાના ખેતરો ખેડી ચોમાસા માટે તૈયાર કરવાનું ખેડૂતો કરે સાથે પાણી સંગ્રહના સંશાધનો ઠીક કરવાનું તેઓ કરતા.
હા, ગામના તળાવો ગાળવનાનું તેઓ કોઈનીયે મદદ લીધા વગર જાતે કરતા.
આજે આપણે સૌ સરકાર પર આધારિત થઈ ગયા છીએ. મારા ગામનું તળાવ હું શું કામ ગાળુ સરકાર ગાળશે એવું આપણે જરાય શરમ વગર બોલીએ છીએ..
અમે તળાવો ગાળવાનું બનાસકાંઠામાં શરૃ કર્યું. શરત એટલી જ કે માટી ગામ ઉપાડે એ ઉપરાંત ફાળો આપવાનો. આ ફાળો ગામલોકો પોતાની મરજી મુજબ આપે. આ ફાળો પણ એમના ગામના તળાવ ગાળવામાં જ પાછો વપરાવવાનો પણ લોકો ફાળા માટે ઝટ રાજી થતા નથી.
ટ્રેક્ટર તો આપ્યા. હવે ફાળો કેમ?
હું કહુ છુ તમારા ગામનું તળાવ ગળાય એમાં તમારી હીસ્સેદારી નોંધાય માટે..
પણ બહુ અઘરુ છે કોઈના ખીસ્સામાંથી રૃપિયો કઢાવવો..
ગામમાં 300 ઘર હોય અને દરેક ઘર 500 તળાવ માટે આપે તોય ફાળો દોઢ લાખ થાય પણ આમ તેમ વાપરી નંખાતા 500 તળાવ જે સાર્વજનીક છે તેને સરખુ કરવા હું શું કામ આપું તેવું લોકો માને છે..
અરે ભાઈ તમારા ગામનું તળાવ છે. પાણી ભરાશે તો તમને જ ફાયદો થશે..
ખેર ઘણા ગામના સરપંચોના ફોન આવે છે તળાવ ગાળવા પણ ફાળાની વાતમાં સૌ મોળા પડે છે..
પણ કાંકરેજનું કુવારવા ગામ જરા નોખુ છે..
માટી ઉપાડવા ટ્રેકટર તો આપ્યા એ ઉપરાંત પચાસ હજારનો ફાળો આપ્યો. હજુ વધારે એકત્રીત કરવાની એમની ગણતરી છે. અમે આ ગામમાં તળાવ પાછળ પાંચ લાખ ખર્ચ કરીશું. સાથે તેમનો ફાળો જો એકાદ લાખ આવે તો છ લાખ તળાવ ખોદકામમાં વપરાશે..
ગામની ભાગીદારી હશે તો અમનેય કામ કરવું ગમશે.. કોઈને કહી શકીશું. ગામો જાગ્યા છે. સાવ ધર્માદુ લેવાની એમની ખેવના નથી ને સરકાર પર આધારિત નથી..
કુંવારવાની જેમ અન્ય ગામો જાગે એવી ભાવના….
કુંવારવા ગ્રામજનોએ અમારા કાર્યકર્તા નારણ રાવળને લોકફાળો સમર્પિત કર્યો।
તળાવ ગાળવામાં મદદરૃપ થનાર સૌ પ્રિયજનોનો આભાર